Bộ trưởng Tài nguyên-Môi trường "nóng" cùng bauxite và đất đai

Sau Bộ trưởng Giáo dục - Đào tạo, trưa nay (12/6), Bộ trưởng Bộ Tài nguyên - Môi trường Phạm Khôi Nguyên bắt đầu đăng đàn trả lời chất vấn của các đại biểu Quốc hội.

Cố gắng khắc phục vi phạm của Vedan mới chỉ là bước đầu

Tại kỳ họp thứ 4 Quốc hội khoá XII, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã nhận được 32 chất vấn của các đại biểu Quốc hội, trong đó có 28 chất vấn trực tiếp Bộ trưởng. Các chất vấn tập trung vào những vấn đề ô nhiễm môi trường, xử lý các vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường và trách nhiệm của các cơ quan quản lý Nhà nước.

Tiếp thu các ý kiến đóng góp, chất vấn của đại biểu Quốc hội, thời gian qua, liên quan đến việc xử lý các vi phạm bị phát hiện của Công ty Vedan, Bộ Tài nguyên - Môi trường đã ban hành các quyết định xử phạt hành chính và đình chỉ hiệu lực giấy phép xả nước thải vào nguồn nước, đồng thời thành lập tổ công tác liên ngành giám sát việc chấp hành. Tháng 5 vừa qua, trực tiếp Bộ trưởng và các ban ngành có liên quan đã đi kiểm tra tình hình khắc phục vi phạm của công ty Vedan, thị sát chất lượng nước sông Thị Vải. Nhìn chung, công ty Vedan đã có cố gắng khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng do công ty này gây ra, tuy nhiên mới chỉ là bước đầu. Bộ sẽ tiếp tục phối hợp với địa phương và các ban, ngành giám sát chặt chẽ việc chấp hành luật bảo vệ môi trường của công ty Vedan.

Đồng thời, Bộ cũng yêu cầu các địa phương tập trung giải quyết dứt điểm các điểm nóng về ô nhiễm môi trường trên toàn quốc. Bên cạnh đó, Bộ Tài nguyên-Môi trường cũng tiến hành kiểm điểm nghiêm túc về trách nhiệm của những người đứng đầu Bộ và các cán bộ có liên quan, đồng thời báo cáo với Thủ tướng Chính phủ và đưa ra những kiến nghị để giải quyết dứt điểm vụ việc này. Thủ tướng Chính phủ đã chấp nhận phần kiểm điểm của Bộ Tài nguyên - Môi trường và chỉ đạo những việc cần tiếp tục làm như bồi thường người nông dân bị thiệt hại do ô nhiễm môi trường sông Thị Vải trên nguyên tắc ai gây ra ô nhiễm người đó phải có trách nhiệm bồi thường. Bộ đã tích cực hỗ trợ về cơ sở khoa học để đánh giá đầy đủ thiệt hại ô nhiễm môi trường sông Thị Vải; cùng với các tỉnh Đồng Nai, Bà Rịa-Vũng Tàu và thành phố Hồ Chí Minh làm rõ mức độ thiệt hại do Công ty Vedan và những doanh nghiệp khác gây ra để giải quyết có lý, có tình yêu cầu bồi thường thiệt hại của người dân.

Bộ Tài nguyên-Môi trường cũng đã trình Chính phủ Nghị định về bồi thường thiệt hại do ô nhiễm môi trường gây ra nhằm tạo một cơ sở pháp lý cho vấn đề này.

Ngoài ra, Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên cũng báo cáo về kết quả bước đầu của công tác hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ môi trường. Trong 6 tháng qua, đã trình Quốc hội thông qua được các Luật: Luật đa dạng sinh học; đề xuất sửa đổi các Nghị định về tội phạm môi trường trong Bộ Luật Hình sự năm 1999; trình Thủ tướng Chính phủ thêm 10 văn bản quy phạm pháp luật nhằm giải quyết những bức xúc trong lĩnh vực môi trường. Liên quan đến việc xử lý các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng theo QĐ 64 của Thủ tướng Chính phủ và giải pháp bảo vệ môi trường đối với các tỉnh khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, trên cơ sở đề nghị của Bộ Tài nguyên - Môi trường, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành kế hoạch xử lý triệt để các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, trong đó đặt ra lộ trình đến năm 2012 sẽ xử lý dứt điểm các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, trước mắt sẽ xử lý ngay 439 cơ sở. Trong số này, đến nay đã giải quyết xong 213 cơ sở; các cơ sở còn lại sẽ cố gắng giải quyết cơ bản trong năm 2009 này.

Từ năm 2007 đến nay, Bộ đã đề xuất Thủ tướng Chính phủ dùng một khoản ngân sách đáng kể từ nguồn ngân sách sự nghiệp môi trường ở Trung ương để hỗ trợ cho các tỉnh vùng đồng bằng sông Cửu Long, trong đó có cân đối các yếu tố đặc biệt đối với các tỉnh nghèo, các tỉnh gặp khó khăn và những tỉnh có nguồn thu nhỏ hơn chi. Cụ thể, đã hỗ trợ cho các tỉnh Trà Vinh, Sóc Trăng, mỗi một tỉnh khoảng 20 tỷ đồng để giải quyết các lò hỏa táng cho đồng bào dân tộc, bảo đảm vệ sinh môi trường, an toàn cho thực phẩm và các sản phẩm nông sản của đồng bằng sông Cửu Long. Đồng thời khảo sát, đánh giá và xây dựng sổ tay hướng dẫn kỹ thuật xử lý ô nhiễm môi trường trước, trong và sau khi lũ, nhằm triển khai các biện pháp phòng ngừa và khắc phục ô nhiễm môi trường.

Tại kỳ họp thứ 5 này, Bộ Tài nguyên-Môi trường nhận được 18 chất vấn của đại biểu Quốc hội, trong đó 16 chất vấn dành cho Bộ trưởng. Phần lớn chất vấn của đại biểu Quốc hội tập trung vào vấn đề đất đai như sửa luật đất đai như thế nào, các chính sách hỗ trợ người dân khi thu hồi đất, vấn đề sân golf; Chất vấn của các đại biểu Quốc hội cũng quan tâm đến vấn đề môi trường khi khai thác bauxite ở Tây Nguyên, vấn đề bảo vệ môi trường ở các khu công nghiệp và các giải pháp xử lý.

Nước thải từ khai thác quặng bauxite không gây ảnh hưởng đến môi trường

Là đại biểu đầu tiên chất vấn Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên, đại biểu Nguyễn Thị Mai (Đoàn Ninh Thuận) bày tỏ những băn khoăn của mình đối với vấn đề nước thải trong quá trình khai thác quặng bauxite sẽ thoát đi đâu, về lâu dài có nguy cơ ô nhiễm môi trường đất và nước vùng hạ du hay không. Liên hệ đến dự án khai thác quặng titan ở địa phương mình, đại biểu Nguyễn Thị Mai đề nghị Bộ trưởng nói rõ về phương án khai thác và sử dụng nước đối với nước ngầm và nước mạch để đất đai ở khu vực sẽ không bị sa mạc hoá vì thiếu nước. Đây cũng là vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm chất vấn Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên.

Trả lời chất vấn về phương án xử lý nước cho 2 nhà máy sản xuất Alumin của Tân Rai và Nhân Cơ (Đắc Nông), Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên nêu rõ, nguyên tắc chung về sử dụng nước của 2 nhà máy này là dùng phương pháp tuần hoàn, tức là xử lý toàn bộ lượng nước thải để tái sử dụng. Trong quá trình thực hiện, nước thải có thể rơi rớt một phần nhỏ, nhưng về cơ bản lượng nước thải này không ảnh hưởng tới khu vực Tây Nam bộ cũng như Trung Trung bộ.

Bộ trưởng cũng cho biết, thực hiện phương án trên, hiện tại Nhà máy Tân Rai đã xây dựng một hồ chứa nước với công suất chứa tối thiểu 17,5 triệu mét khối. Hồ chứa nước này giải quyết hai mục tiêu: giải quyết nước cho nhà máy, cho dân sinh ở khu vực xung quanh và phục vụ cho tưới tiêu nông nghiệp. Trong giai đoạn đầu tiên, nhà máy sẽ sử dụng khoảng 14 triệu mét khối, còn 3,5 triệu mét khối để phục vụ cho dân sinh và phục vụ cho tưới tiêu. Bộ trưởng nhấn mạnh: nguồn nước này hoàn toàn không gây bất cứ ảnh hưởng xấu nào, bởi vì hồ nước này cơ bản sẽ chứa vào mùa mưa, vì mùa mưa ở Tây Nguyên lượng mưa thường rất lớn (từ 1.500mm đến 2.000 mm). Như vậy hồ này có thể điều tiết lượng nước bị thiếu hụt vào mùa khô.

Đối với dự án Nhân Cơ, hiện nay cũng đang chuẩn bị một hồ chứa nước tương tự có khối lượng nước chứa xấp xỉ 20 triệu mét khối. Trong năm đầu tiên, nhà máy sẽ sử dụng khoảng 14 triệu mét khối, còn lại 6 triệu mét khối dành cho tưới tiêu và phục vụ thủy lợi, dân cư xung quanh.

Bộ Tài nguyên-Môi trường đã thẩm định phương án này và thấy rằng hoàn toàn không gây ảnh hưởng gì. Hai hồ chứa này không những phục vụ nước cho hai nhà máy mà còn giúp cho dân cư xung quanh và tưới tiêu thủy lợi.

Về dự án khai thác titan ở Ninh Thuận, Bộ trưởng cho biết, hiện nay Ninh Thuận chưa có đề án titan nào trình Bộ Tài nguyên và Môi trường để xin phép thăm dò cũng như khai thác. Tuy nhiên đây cũng là một nguồn tài nguyên khoáng sản rất quý giá đối với Ninh Thuận. Theo đánh giá sơ bộ hiện nay của Bộ Tài nguyên và Môi trường, nếu khai thác tối thiểu đến độ sâu 22-23m thì xung quanh Ninh Thuận có khoảng từ 29-30 triệu tấn titan. Trong thời gian tới nếu các doanh nghiệp xin khai thác titan sẽ phải thực hiện 5 điều kiện bắt buộc: giấy phép thăm dò quy định tất cả những điều kiện để thăm dò đánh giá chất lượng; đánh giá trữ lượng và báo cáo đánh giá tác động môi trường về khu vực khai thác và nhà máy chế biến.

Đối với báo cáo đánh giá tác động môi trường về khu vực khai thác, quan điểm của Bộ Tài nguyên và Môi trường là nghiêm cấm không cho khai thác nước ngầm để sử dụng lọc hoặc thủy tuyển dạng titan này.

Bộ trưởng cũng ghi nhận ý kiến của đại biểu Nguyễn Thị Mai và hứa trong quá trình chỉ đạo sẽ yêu cầu các doanh nghiệp nếu có khai thác phải thực hiện nghiêm báo cáo đánh giá tác động môi trường cũng như sử dụng nước để không ảnh hưởng đến vấn đề nước của dân sinh cũng như doanh nghiệp ở Ninh Thuận.

Việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất lâm nghiệp đã được lập báo cáo ĐTM nghiêm túc

Quan tâm đến vấn đề rừng và đất rừng, Đại biểu Nguyễn Đình Xuân (Đoàn Tây Ninh) chất vấn: “Chúng ta có công cụ đánh giá tác động môi trường (ĐTM) trước khi triển khai các dự án để đảm bảo không ảnh hưởng đến môi trường. Tại sao công cụ này không được áp dụng trong dự án chuyển đổi một lượng lớn đất rừng tự nhiên sang mục đích khác và liệu rằng việc chuyển đổi này sắp tới có gây hậu quả gì hay không?”. Đại biểu cũng đề nghị Bộ trưởng có giải pháp để khắc phục tình trạng giao đất, giao rừng kể cả đất rừng và đất của các dự án khác như dự án làm các khu công nghiệp, sân golf đồng thời ngăn ngừa tham nhũng xảy ra trong vấn đề đất đai.

Trả lời chất vấn của đại biểu Nguyễn Đình Xuân, Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên cho biết, xung quanh vấn đề chuyển đổi 100.000ha đất lâm nghiệp sang trồng cây công nghiệp, cây cao su và cây cà phê, theo Nghị quyết của QH về chuyển đổi mục đích sử dụng đất lâm nghiệp sang mục đích khác đã cho phép trong 5 năm được chuyển đổi 250.000ha. Từ con số này, Chính phủ đã cụ thể hoá và đã có quyết định chuyển đổi 100.000 ha sang trồng cây công nghiệp có hiệu quả cao hơn. Trong thời gian qua, đã tiến hành chuyển đổi, song song với việc thực hiện quyết định của Chính phủ, Bộ Nông nghiệp-Phát triển nông thôn đã có Thông tư hướng dẫn các địa phương về các tiêu chí, quy định chuyển đổi, trong đó có quy định việc chuyển đổi  phải làm báo cáo đánh giá tác động môi trường. Theo Luật Bảo vệ môi trường, cứ chuyển đổi 5ha rừng phòng hộ và rừng đầu nguồn, 20 ha rừng tự nhiên trở lên thì phải đánh giá tác động môi trường. Thời gian qua, việc chuyển đổi đã được thực hiện tại 3 tỉnh Gia Lai, Bình Phước và Đắc Lắc (trong đó, Gia Lai có 13 dự án đã có báo cáo đánh giá tác động môi trường; Bình Phước (3) và Đắc Lắc (12). Như vậy có thể thấy các địa phương đã thực hiện rất nghiêm túc việc đánh giá tác động môi trường và hiện nay đang triển khai thực hiện. Còn đối với những dự án sau khi đã chuyển đổi, vẫn tiếp tục phải làm báo cáo đánh giá tác động môi trường đảm bảo các vấn đề: xói mòn, thảm thực vật, bảo vệ nguồn nước, bảo đảm quy hoạch chung. Thời gian qua, Bộ Tài nguyên-Môi trường phối hợp với Bộ Nông nghiệp-Phát triển nông thôn đã giám sát, thẩm định các báo cáo đánh giá tác động môi trường theo đúng luật quy định.

Trả lời chất vấn của đại biểu Nguyễn Đức Hiền (Đoàn Quảng Ngãi) liên quan đến công tác kiểm định báo cáo đánh giá tác động môi trường của các dự án đầu tư, Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên cho biết, nhìn chung việc thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường đã được thực hiện tốt, tuy nhiên vẫn còn yếu trong khâu hậu kiểm. Trong thời gian tới, Bộ sẽ thành lập Tổng cục môi trường để thúc đẩy thực hiện tốt chức năng này.

Dứt khoát thu hồi đất sử dụng sai mục đích

Cũng liên quan đến vấn đề đất đai, theo đại biểu Lê Minh Tiến (Đoàn Quảng Trị) hiện công tác quản lý, sử dụng đất đai đang bị buông lỏng, ảnh hưởng tới phát triển kinh tế xã hội, hàng ngàn ha đất bị hoang hoá do các dự án treo... Bộ Tài nguyên-Môi trường đã có giải pháp gì để xử lý vấn đề này?

Trả lời câu hỏi này, Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên cho biết, Bộ đã tiến hành nhiều cuộc hội thảo trong nước và quốc tế xung quanh đến việc quản lý đất đai. Để sửa được Luật Đất đai năm 2003 phải có chuẩn bị kỹ. Sau 5 lần sửa đổi Luật Đất đai nhưng lại sửa trong thời ngắn nên đã nảy sinh nhiều vấn đề. Lần này Bộ đã kiến nghị 5 vấn đề cần sửa đổi là quyền sử dụng đất; thời hạn giao đất; có chia lại ruộng đất hay không? về kinh tế tài chính đất đai. Đây là những vấn đề lớn nên Bộ phải có thời gian nghiên cứu kỹ để trình Bộ Chính trị. Trên tinh thần này Bộ đã kiến nghị với Chính phủ và đã thông qua Nghị định giải quyết những vấn đề cấp bách hiện nay liên quan đến đất đai, tập trung vào các vấn đề: quy hoạch sử dụng đất; đền bù, giải phóng mặt bằng, tái định cư; đổi mới quy trình thu hồi đất; liên quan đến tổ chức mới về đất đai.

Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên cũng nhấn mạnh, vấn đề quản lý quỹ đất giao cho các tổ chức nhà nước là vấn đề rất lớn. Hiện cả nước có khoảng 145.000 tổ chức được Nhà nước giao đất với diện tích gần 8 triệu ha nhưng đất này lại giao không thu tiền. Những mảnh đất này đều có giá trị kinh tế cao, chủ yếu nằm ở các khu đô thị và thành phố. Khi chuyển sang cơ chế thị trường, các cơ chế chính sách quản lý vùng đất này vừa thiếu lại yếu nên xảy ra tiêu cực, lãng phí đất. Từ năm 2003 khi có Luật Đất đai thì Chính phủ đã ban hành 6 chỉ thị và nghị định liên quan đến lĩnh vực này, nhằm kiểm tra, xử lý các vi phạm. Hiện trong số 145.000 tổ chức được giao đất (khoảng 7,8 triệu ha) có 157 ha giao đất không thu tiền, thu tiền chỉ có 0,1 triệu ha, cho thuê đất 1,3 triệu ha. Như vậy sau khi rà soát hiện có 90% số doanh nghiệp thực hiện đúng Luật Đất đai, 10% sai luật mà giá trị rất lớn, còn cho thuê trái phép, mượn chiếm 2%, sử dụng không đúng mục đích 2-3%, để hoang hoá gần 3%. Để giải quyết tình trạng này, Bộ trưởng cho biết: Chính phủ tiếp tục chỉ đạo, giao cho Bộ tập trung rà soát lại toàn bộ diện tích đất, tập trung vào 7,8 triệu ha đất giao cho các tổ chức. Bộ sẽ đề xuất nếu nơi nào sử dụng đất không có hiệu quả, để hoang hoá dứt khoát phải thu hồi đất.

Không cho phép sử dụng đất cho du lịch, thể thao, công viên cây xanh để làm sân golf

Một vấn đề cũng được nhiều đại biểu QH quan tâm đó là các dự án xây dựng sân golf. Dẫn con số 139 dự án kinh doanh sân golf tập trung ở 38 tỉnh, thành trên toàn quốc, Đại biểu Nguyễn Minh Hà (Đoàn Hà Nội) đề nghị Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên đánh giá con số này có quá nhiều hay không khi Việt Nam vẫn còn là một nước nghèo. Đại biểu phân tích, trong tổng diện tích đất dành cho các dự án sân golf này thì có đến 80% là diện tích đất nông nghiệp, nhưng chỉ có 30% diện tích đất được sử dụng để làm sân golf còn lại được các chủ doanh nghiệp sử dụng vào xây dựng biệt thự, nhà vườn, thực chất là kinh doanh bất động sản.

Về vấn đề này, Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên cho biết, trong số 139 dự án sân golf hiện nay, có 84 dự án đã được cấp phép, số còn lại thì mới chỉ được cho chủ trương chứ chưa cho phép. Hiện tại mới chỉ có 18 dự án sân golf đi vào hoạt động, các sân golf khác vẫn đang trong quá trình xây dựng và tiến hành các thủ tục đầu tư. Hai vấn đề nổi lên đối với dự án sân golf đó là lấy đất ruộng để làm sân golf và sân golf trá hình.

Tính đến tháng 6/2006, số sân golf đã xây dựng và chuẩn bị xây dựng được sự đồng ý của Chính phủ chính thức có 38 dự án. Do Luật Đầu tư ra đời từ tháng 7/2006, nên việc cấp phép các dự án nói chung, trong đó có dự án sân golf được phân cấp cho Chủ tịch UBND các tỉnh. Trong vòng 2 năm (từ tháng 7/2006 đến nay), số lượng dự án sân golf do các tỉnh cấp nhiều gấp 3 lần số dự án do trung ương cấp trong 14 năm. Lý giải về tình trạng này, Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên cho rằng, trước đây các dự án do trung ương cấp được tiến hành cẩn thận, sau khi có ý kiến của Bộ Kế hoạch-Đầu tư đều có tham khảo ý kiến của các bộ, ngành liên quan và đều thành lập các Hội đồng thẩm định. Có 4 vấn đề mà Bộ Tài nguyên-Môi trường phải trả lời Bộ Kế hoạch-Đầu tư khi có ý kiến về một dự án sân golf, đó là: các sân golf này có nằm trong kế hoạch sử dụng đất và chuyển đổi mục đích để làm các khu du lịch, công viên, khu vui chơi giải trí hay không? Thứ hai, trong sân golf này, những vấn đề về khoáng sản ở dưới sân golf cần phải khai thác tận thu như thế nào? Thứ ba, trong sân golf này vấn đề nước được giải quyết ra sao? Cuối cùng là vấn đề môi trường. Trả lời được 4 câu hỏi này cùng với ý kiến của các bộ, ngành khác sau đó Bộ Kế hoạch-Đầu tư mới tổng hợp để trình Chính phủ ký.

Trong thời gian qua, kể cả khi phân cấp về cho các tỉnh, cho đến nay, cả nước chưa có một quy hoạch tổng thể nào về sân golf, do đó cũng chưa có quy hoạch về sử dụng đất. Trước tình hình này, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Kế hoạch-Đầu tư phối hợp các bộ, ngành rà soát lại các dự án sân golf trên toàn quốc hiện nay, đồng thời xây dựng quy hoạch phát triển sân golf, trên cơ sở quy hoạch này, Bộ Tài nguyên-Môi trường chịu trách nhiệm quy hoạch sử dụng đất. Qua thời gian rà soát lại các dự án sân golf trên toàn quốc, Bộ Tài nguyên-Môi trường kiến nghị Chính phủ sớm hoàn thành quy hoạch phát triển sân golf. Trong quy hoạch này phải tính toán được con số sân golf cho phù hợp tính tới giai đoạn từ 2020-2030, trên cơ sở quy hoạch này mới có những triển khai tiếp theo.

Thời gian vừa rồi, Bộ cũng đã yêu cầu dừng lại tất cả các dự án sân golf, bao gồm cả những dự án đang tiến hành thoả thuận, chờ quy hoạch của Bộ Kế hoạch-Đầu tư trình Thủ tướng Chính phủ. Quan điểm của Bộ Tài nguyên-Môi trường là quy hoạch đất sử dụng cho du lịch, thể thao, công viên cây xanh không thể sử dụng cho dự án sân golf. Nếu dự án nào đã sử dụng đất nông nghiệp, đặc biệt là đất lúa thì cần phải chuyển đổi, nếu tỉnh đã giao thì phải điều chỉnh lại để đảm bảo an ninh lương thực. Đối với những dự án sân golf có xây dựng bất động sản, Bộ cũng kiến nghị phải rà soát lại theo hướng nếu các bất động sản này lợi dụng đất sân golf để xây dựng thì phải xử lý dứt khoát theo hai hướng: tái thu hồi cho đúng giá trị của bất động sản hoặc điều chỉnh lại.

Sau 120 phút đăng đàn, Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên đã nhận được 14 chất vấn trực tiếp trên hội trường. Những vấn đề đại biểu chất vấn đều là những vấn đề lớn, hệ trọng của đất nước - vấn đề đất đai và môi trường, với nhiều nội dung phức tạp. Phần trả lời của Bộ trưởng được đánh giá là có sự chuẩn bị khá kỹ, do đó Bộ trưởng trả lời gọn gàng, có thông tin đối với những việc đã làm, đang làm và dự kiến sẽ làm.

Sau phần trả lời chất vấn của Bộ trưởng Phạm Khôi Nguyên, Bộ trưởng Kế hoạch - Đầu tư tiếp tục đăng đàn trả lời chất vấn đại biểu Quốc hội trọn thời gian của chiều nay./.