Cải cách thể chế, xây dựng Chính phủ sẵn sàng trước tương lai

Cải cách thể chế hướng tới nền quản trị sẵn sàng trước tương lai

Phát biểu tại Diễn đàn quốc tế thường niên về Quản trị công năm 2026 ngày 7/10, TS. Vũ Chiến Thắng, Thứ trưởng Bộ Nội vụ, cho biết Đại hội XIV của Đảng xác định hoàn thiện toàn diện, đồng bộ thể chế phát triển, trong đó thể chế chính trị là then chốt, thể chế kinh tế là trọng tâm, các thể chế khác là quan trọng; đồng thời nhấn mạnh xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực, hiệu quả.

Những định hướng này đòi hỏi hoàn thiện thể chế trong mối liên hệ giữa các lĩnh vực và các khâu của quá trình quản trị. Các quy định về tổ chức, chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền phải thống nhất với pháp luật chuyên ngành, cơ chế phân bổ nguồn lực và trách nhiệm thực hiện, qua đó tạo điều kiện khơi thông nguồn lực và nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân.

Theo TS. Vũ Chiến Thắng, cải cách thể chế thời gian qua được triển khai gắn với hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, tháo gỡ các điểm nghẽn phát triển và đổi mới hoạt động của nền hành chính. Tư duy xây dựng thể chế từng bước chuyển theo hướng kiến tạo phát triển, chú trọng khơi thông nguồn lực và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Trong bối cảnh sắp xếp bộ máy và vận hành chính quyền địa phương hai cấp, cải cách thể chế đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho việc chuyển giao nhiệm vụ, điều chỉnh thẩm quyền và quan hệ phối hợp. Vì vậy, kết quả cải cách cần được đánh giá trong mối quan hệ giữa chất lượng quy định với khả năng thực thi và hiệu quả quản lý.

Từ đó, TS. Vũ Chiến Thắng đưa ra 6 giải pháp tiếp tục cải cách thể chế, thúc đẩy chuyển đổi hệ thống, hướng tới Chính phủ sẵn sàng trước tương lai.

Thứ nhất, hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật, gắn tháo gỡ điểm nghẽn với chuyển đổi phương thức quản trị. Bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của Đảng trong xây dựng pháp luật và tăng cường sự lãnh đạo đối với thi hành pháp luật; xác định trách nhiệm của người đứng đầu về chất lượng chính sách thuộc lĩnh vực quản lý.

Thứ hai, nâng cao chất lượng nghiên cứu, hoạch định chính sách và đánh giá tác động. Mỗi đề xuất phải dựa trên dữ liệu thực tiễn, xác định rõ vấn đề, nguyên nhân, mục tiêu và phương án xử lý. Đánh giá tác động cần làm rõ chi phí, nguồn lực, năng lực thực hiện và ảnh hưởng đến các bên liên quan. Tham vấn cần được thực hiện từ sớm, tập trung vào những vấn đề còn khác biệt và các điều kiện bảo đảm tính khả thi.

Thứ ba, hoàn thiện thể chế phân cấp, phân quyền gắn với nguồn lực, năng lực thực hiện và trách nhiệm giải trình. Rà soát nhiệm vụ giữa Trung ương với địa phương và giữa các cấp chính quyền, xác định rõ cơ quan quyết định, thực hiện và phối hợp. Phân cấp, phân quyền phải phù hợp với tính chất nhiệm vụ, phạm vi tác động và năng lực của cấp được giao, đồng thời gắn với nhân lực, tài chính, dữ liệu và điều kiện làm việc.

Thứ tư, hoàn thiện thể chế quản trị dựa trên dữ liệu, đồng bộ với đổi mới quy trình và phương thức phối hợp. Rà soát quy định về hồ sơ, trình tự, trách nhiệm xác nhận và sử dụng thông tin để khai thác dữ liệu đã có, giảm yêu cầu cung cấp lại giấy tờ. Thiết kế quy trình nghiệp vụ phù hợp với xử lý điện tử, giải quyết công việc liên thông và không phụ thuộc địa giới hành chính.

Thứ năm, tăng cường tổ chức thi hành và đánh giá pháp luật sau ban hành. Yêu cầu thực thi cần được xác định ngay từ khi xây dựng chính sách, làm rõ cơ quan thực hiện, nguồn lực, hướng dẫn và phương thức đánh giá.

Thứ sáu, nâng cao năng lực dự báo và khả năng thích ứng của thể chế. Nghiên cứu xu hướng công nghệ, biến đổi kinh tế - xã hội và rủi ro để phục vụ hoạch định chính sách, xác định ưu tiên cải cách. Với những lĩnh vực mới, cần thí điểm có kiểm soát, xác định rõ phạm vi, thời hạn, trách nhiệm, giới hạn rủi ro và tiêu chí đánh giá trước khi nhân rộng.

“Cải cách thể chế thúc đẩy chuyển đổi hệ thống cần được thực hiện xuyên suốt từ hoạch định chính sách đến thi hành và đánh giá kết quả. Thẩm quyền rõ ràng, quy định có chất lượng và điều kiện thực hiện đầy đủ là nền tảng nâng cao hiệu quả quản trị. Trên cơ sở đó, khả năng dự báo, tiếp thu phản hồi và điều chỉnh chính sách sẽ giúp Chính phủ chủ động trước biến động, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững và phục vụ nhân dân”, TS. Vũ Chiến Thắng nhấn mạnh.

Từ năng lực riêng lẻ đến năng lực linh hoạt của toàn hệ thống

Bàn về quản trị linh hoạt trong thế giới biến động, TS. Trương Quốc Việt, Phó Trưởng khoa Khoa Hành chính học, Học viện Hành chính và Quản trị công, cho rằng các vấn đề công ngày càng mang tính liên ngành, vượt khỏi phạm vi xử lý của một cơ quan, một ngành hay một cấp chính quyền. Điều này đặt ra yêu cầu chuyển từ “linh hoạt trong từng tổ chức” sang xây dựng năng lực linh hoạt ở cấp độ toàn hệ thống quản trị.

TS. Trương Quốc Việt đề xuất ba cấp độ của năng lực quản trị linh hoạt gồm cấp độ tổ chức, cấp độ toàn Chính phủ và cấp độ hệ sinh thái quản trị.

Ở cấp độ tổ chức, trọng tâm là khả năng nhận biết thay đổi, sử dụng dữ liệu và điều chỉnh quy trình. Ở cấp độ toàn Chính phủ, các cơ quan, các cấp cần cùng chia sẻ mục tiêu, dữ liệu, nguồn lực và trách nhiệm. Ở cấp độ hệ sinh thái, Nhà nước cần kết nối doanh nghiệp, viện trường, tổ chức xã hội, cộng đồng và các đối tác khác để huy động nguồn lực cho các vấn đề công.

TS. Trương Quốc Việt dẫn ví dụ về ứng phó Covid-19, cho thấy sự chuyển dịch từ phản ứng khẩn cấp sang thích ứng dựa trên mức độ rủi ro, dữ liệu và khả năng thực thi tại địa phương. Điểm nối then chốt là sự kết hợp giữa bằng chứng dịch tễ, năng lực y tế với thẩm quyền xác định mức nguy cơ và quyết định của địa phương.

Từ đó, TS. Trương Quốc Việt đề xuất 4 hướng chuyển đổi năng lực: từ năng lực riêng lẻ của cơ quan sang năng lực hệ thống; từ phối hợp theo ranh giới thẩm quyền sang kết nối liên ngành, liên cấp và đa chủ thể; từ sở hữu nguồn lực sang huy động và điều phối hệ sinh thái; từ phản ứng sang nhận biết sớm, thích ứng và học hỏi liên tục.

Những chuyển đổi này được đặt trong khuôn khổ pháp quyền, gắn với minh bạch, khả năng kiểm chứng và trách nhiệm giải trình.

“Năng lực linh hoạt của một tổ chức chỉ là điểm khởi đầu. Để nhà nước sẵn sàng trước những biến động khó dự báo, cần bảo đảm các “điểm nối” giữa thông tin, thẩm quyền, nguồn lực và phản hồi hoạt động hiệu quả. Nhà nước sẵn sàng cho tương lai không phải ở khả năng dự báo chính xác từng cú sốc mà ở khả năng nhận biết sớm, kết nối đúng năng lực, huy động hành động chung và học hỏi đủ nhanh để tự điều chỉnh trong khuôn khổ pháp quyền”, TS. Trương Quốc Việt nhấn mạnh.

Ở góc nhìn quốc tế, GS.TS. Agus Pramusinto, Đại học Gadjah Mada, nguyên Chủ tịch Ủy ban Công vụ Indonesia, nhấn mạnh sự cần thiết phải chuyển từ mô hình quản trị lấy Chính phủ làm trung tâm sang quản trị dựa trên quan hệ đối tác để nâng cao năng lực sẵn sàng trước tương lai.

Theo GS.TS. Agus Pramusinto, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, biến đổi nhân khẩu học, đô thị hóa, tác động của AI, chuyển đổi năng lượng, an ninh lương thực và bất bình đẳng ngày càng phức tạp, Chính phủ không thể tự mình giải quyết toàn bộ các vấn đề công. Một chính phủ sẵn sàng trước tương lai cần có khả năng điều phối nhiều chủ thể, huy động tri thức phân tán, kết hợp nguồn lực, chia sẻ rủi ro và bảo vệ các giá trị công.

Việt Nam hướng tới nền quản trị chủ động, thích ứng và vì con người

VOV.VN - Từ ngày 5 -7/10/2026, tại Hà Nội diễn ra diễn đàn quốc tế thường niên về quản trị công năm 2026 với chủ đề “Quản trị bao trùm trong kỷ nguyên phát triển mới: Chuyển đổi hệ thống, đổi mới sáng tạo và chính phủ sẵn sàng trước tương lai”.