Cái giá của sự chậm trễ

Phát biểu tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện 5 nghị quyết, 1 chỉ thị của Bộ Chính trị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Thời gian là một nguồn lực phát triển không thể tái tạo”. Việc đã rõ phải làm ngay; vướng mắc phải xử lý từ sớm. Yêu cầu này đặt sự chậm trễ vào đúng bản chất: không đơn thuần là tiến độ công việc, mà là nguồn lực của đất nước đang bị hao hụt.

Bộ máy thường tính khá kỹ tiền bạc, biên chế, tài sản, nhưng ít tính thời gian bị mất do một quy định chậm ban hành hay một quyết định phải chờ quá lâu. Trong khi hồ sơ nằm lại ở một cơ quan, người dân vẫn phải đi lại, doanh nghiệp vẫn trả chi phí, dự án vẫn nằm im và cơ hội vẫn trôi qua. Công việc chậm một tháng trong báo cáo có thể chỉ là một mốc tiến độ bị lùi nhưng ngoài kia, một tháng ấy có thể làm doanh nghiệp mất thị trường, công trình tăng giá hoặc người dân lỡ một kế hoạch.

Thận trọng để quyết định đúng không phải là chậm trễ. Những vấn đề lớn, phức tạp cần được nghiên cứu, đánh giá tác động và kiểm soát rủi ro. Điều đáng nói là việc đã đủ căn cứ nhưng vẫn chưa quyết, thuộc thẩm quyền vẫn tiếp tục xin ý kiến, vướng mắc đã rõ nhưng không ai đứng ra xử lý.

Quy định chồng chéo, thẩm quyền thiếu rõ ràng và quy trình qua nhiều tầng là một nguyên nhân. Một công việc có thể liên quan đến nhiều cơ quan cho ý kiến góp ý, yêu cầu bổ sung nhưng không rõ ai chịu trách nhiệm cuối cùng. Có khi cấp dưới được giao trách nhiệm nhưng thiếu quyền quyết định, việc gì cũng phải xin ý kiến cấp trên. Phân cấp như vậy mới chuyển việc xuống dưới, chưa chuyển đủ quyền để giải quyết công việc.

Lề lối làm việc quan liêu cũng khiến bộ máy chậm lại. Một số cán bộ quen chờ chỉ đạo, làm đúng phần việc hẹp của mình hoặc coi chuyển hồ sơ sang nơi khác là đã hoàn thành trách nhiệm. Cuộc họp đã tổ chức, công văn đã gửi, báo cáo đã nộp, nhưng vấn đề thực tế vẫn nằm đó. Làm đủ quy trình dần thay cho yêu cầu giải quyết đến cùng công việc.

Năng lực đội ngũ chưa đồng đều là nguyên nhân không thể bỏ qua. Có người muốn làm nhưng thiếu khả năng phân tích chính sách, xử lý thông tin, dự báo rủi ro, phối hợp liên ngành và tư duy hệ thống. Mỗi cơ quan chỉ nhìn phần việc của mình nên điểm nghẽn nằm giữa các cơ quan không ai tháo gỡ. Nhiệm vụ được giao nhưng nhân lực thiếu, kinh phí chưa bố trí, dữ liệu phân tán, công nghệ không kết nối thì tiến độ khó bảo đảm. Bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu phân quyền phải đi cùng nhân lực, tài chính, dữ liệu và công nghệ chính là để khắc phục tình trạng giao việc mà thiếu điều kiện thực hiện.

Không phải sự chậm trễ nào cũng vô tình. Không thể loại trừ trường hợp công chức thiếu liêm chính cố ý giữ hồ sơ, kéo dài việc trình phê duyệt, yêu cầu bổ sung nhiều lần để tạo cơ chế xin - cho hoặc phát sinh chi phí không chính thức. Người dân và doanh nghiệp vẫn gọi đó là tiền “bôi trơn”: việc muốn chạy thì phải có tác động. Khi ấy, chậm trễ không còn do quy trình hay năng lực hạn chế mà đã trở thành phương tiện mưu cầu lợi ích riêng. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã yêu cầu xử lý nghiêm người vụ lợi, né tránh, cố ý trì hoãn hoặc cản trở đổi mới thuộc thẩm quyền.

Cơ chế đánh giá hiện nay cũng chưa tính hết hậu quả của việc chậm quyết định. Làm sai có thể bị xem xét, nhưng không làm, làm chậm hoặc để mất cơ hội lại ít khi được lượng hóa thành trách nhiệm. Một việc đi qua nhiều cuộc họp và nhiều vòng xin ý kiến thì trách nhiệm càng dễ hòa tan. Khi trì hoãn an toàn hơn hành động, yêu cầu cán bộ “quyết liệt hơn” khó tạo ra thay đổi bền vững.

Mỗi nhiệm vụ cần có một đầu mối chịu trách nhiệm, đủ thẩm quyền và điều kiện thực hiện. Việc vượt thẩm quyền phải được báo cáo cùng phương án xử lý, không chỉ chuyển khó khăn lên trên. Thời hạn phải gắn với sản phẩm và dữ liệu kiểm chứng. Đánh giá cán bộ cần nhìn vào khả năng giải quyết vấn đề, tháo gỡ điểm nghẽn và kết quả người dân, doanh nghiệp nhận được; đồng thời tính đến chi phí và cơ hội bị mất do trì hoãn.

Kỷ luật công vụ phải có tín hiệu cảnh báo và hậu quả rõ ràng. Một lần chậm trễ cần được làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và thời hạn khắc phục. Nếu tiếp tục tái diễn, lần nhắc nhở thứ hai phải được coi như một “đèn vàng”: người có trách nhiệm đã được cảnh báo và phải chịu sự giám sát chặt chẽ hơn. Đến hạn vẫn không chuyển biến thì phải xem xét điều chuyển, miễn nhiệm hoặc thay thế. Không thể để một người thiếu năng lực, thiếu trách nhiệm trở thành điểm nghẽn kéo dài của cả cơ quan. Trường hợp cố ý trì hoãn để vụ lợi phải bị xử lý nghiêm, không thể đánh đồng với sai sót khách quan.

Nghị quyết chỉ thật sự đi vào cuộc sống khi tạo ra chuyển biến mà Nhân dân cảm nhận được. Văn bản có thể sửa, tiền bạc có thể bù đắp phần nào, nhưng thời gian và cơ hội phát triển đã mất thì không dễ tìm lại. Coi trọng thời gian phải trở thành kỷ luật công vụ. Người nhiều lần để công việc trì trệ mà không sửa thì không thể tiếp tục giữ trách nhiệm ấy.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước thăm Nga, Pháp: Triển khai sâu rộng khuôn khổ, cam kết

VOV.VN - Chuyến công tác của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Nga, Pháp và dự Hội nghị Thượng đỉnh Không gian vũ trụ được kỳ vọng tạo thêm động lực đột phá, đưa hợp tác song phương đi vào chiều sâu, thực chất và hiệu quả.