Cấu trúc Cấp cao Đông Á mở rộng

Theo kế hoạch, cơ chế hợp tác Cấp cao Đông Á mở rộng sẽ được chính thức tuyên bố tại Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 17 tại Hà Nội vào cuối tháng 10 tới.

Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 43 và các hội nghị liên quan diễn ra tại Hà Nội vào tháng 7 vừa qua đã đạt được sự thống nhất về mô hình cấu trúc mới của khu vực, đó là Cấp cao Đông Á mở rộng với sự tham gia của Nga và Mỹ. Điều này đánh dấu sự phát triển và việc mở rộng ảnh hưởng trong khu vực của ASEAN.

Việc xác định được cấu trúc tương lai của khu vực chấm dứt cuộc thảo luận trong ASEAN suốt 2 năm qua. Nó cho thấy, ASEAN xác định được con đường phát triển, đó là thúc đẩy quan hệ với các đối tác chủ chốt không chỉ trong khu vực mà của cả thế giới, từ đó nâng cao vị thế và ảnh hưởng của ASEAN ra toàn cầu.

Trong tầm nhìn rộng như vậy, việc xây dựng cộng đồng mà ASEAN đang đẩy mạnh là nhằm tăng cường sức mạnh nội lực để chuẩn bị cho bước phát triển tiếp theo của ASEAN. Việc 2 nước lớn quan tâm và mong muốn tham gia sâu hơn vào hợp tác khu vực là tín hiệu đáng mừng, chứng tỏ sức hấp dẫn của ASEAN nói riêng và của Đông Á nói chung.

Tuy nhiên, cùng với đó là sự lo ngại về việc tham gia của Mỹ và Nga sẽ làm thay đổi trọng tâm hợp tác sẵn có của Cấp cao Đông Á và làm giảm vai trò của ASEAN trong khuôn khổ này.

Diễn đàn Đông Á lần thứ 8 vừa diễn ra tại Việt Nam cuối tháng 8 vừa qua đã giải được bài toán này khi thống nhất được các biện pháp duy trì vai trò trung tâm của ASEAN. Thứ nhất, ASEAN phải vững mạnh. Khi có đủ tiềm năng cả về kinh tế lẫn chính trị thì ASEAN mới có đủ “lực” để đảm nhiệm được vai trò điều phối nội dung và tiến trình hợp tác của cơ chế này.

Thứ hai, ASEAN phải đảm bảo lợi ích của các bên. Đây là nguyên tắc trong mọi cơ chế hợp tác. Bởi chỉ khi lợi ích được tăng cường thì Cấp cao Đông Á mới duy trì được tính hấp dẫn. Và để đảm bảo Cấp cao Đông Á luôn mang về nhiều lợi ích cho các bên thì ASEAN, với vai trò là trung tâm, cần gia tăng tính chủ động, đưa ra các chương trình hợp tác phù hợp với sự quan tâm của tất cả các bên. Đây là một nhiệm vụ không dễ nhưng ASEAN cần phải vượt qua để đảm bảo vai trò của mình. Thứ ba, khi có xung đột lợi ích, có sức ép, ASEAN phải ứng xử cho xứng với vị thế là người chèo lái.

Việc mở rộng Cấp cao Đông Á với 3 nội dung hợp tác chính là chính trị, an ninh và kinh tế cũng đặt ra lo ngại về khả năng làm lu mờ các cơ chế hợp tác sẵn có của ASEAN. Sự quan ngại này cũng đã được làm sáng tỏ khi các nước ASEAN đều nhất trí rằng, Cộng đồng Đông Á mở rộng chỉ là một cơ chế hợp tác bổ sung của ASEAN. Các cơ chế hợp tác sẵn có như Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF), ASEAN+1, ASEAN+3 hay Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN mở rộng sẽ vẫn được duy trì để tạo ra nhiều diễn đàn, nhiều kênh đối thoại, làm sâu sắc hơn quan hệ của ASEAN với các đối tác./.