Chống tham nhũng, lãng phí: Người dân nhiều công cụ pháp lý để phát hiện, phản ánh

Tạo sự thống nhất trong chỉ đạo, kiểm soát quyền lực

Nghị quyết số 04-NQ/TW Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới đã nhấn mạnh yêu cầu phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị, trong đó vai trò lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng được xác định là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

Trao đổi về nội dung này, luật sư Đinh Nhật Quang, Công ty Luật Leadco cho rằng, việc đặt công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng mang nhiều ý nghĩa quan trọng, trước hết, cơ chế này tạo ra ý chí chính trị thống nhất từ cấp cao nhất.

Tham nhũng, lãng phí, tiêu cực thường liên quan đến người có chức vụ, quyền hạn, trải rộng ở nhiều cơ quan, nhiều cấp, thậm chí có thể phát sinh ngay trong các cơ quan thực hiện chức năng kiểm tra, thanh tra, điều tra, truy tố, xét xử. “Nếu chỉ giao nhiệm vụ riêng lẻ cho từng cơ quan sẽ dễ dẫn đến tình trạng né tránh trách nhiệm, cục bộ hoặc "trên nóng, dưới lạnh", theo luật sư Quang.

Nhấn mạnh, sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng giúp xác lập ưu tiên chính trị rõ ràng, tạo sức ép thực thi thống nhất từ Trung ương đến địa phương. Bên cạnh đó, cơ chế này còn gắn công tác phòng, chống tham nhũng với xây dựng, chỉnh đốn Đảng và kiểm soát đội ngũ cán bộ.

Theo luật sư, tại Việt Nam, nhiều người giữ chức vụ trong bộ máy nhà nước đồng thời là đảng viên. Vì vậy, xử lý tham nhũng không chỉ dừng ở xử lý hành chính hoặc hình sự mà còn phải xem xét trách nhiệm chính trị, trách nhiệm nêu gương và trách nhiệm của tổ chức Đảng. Quy định số 69-QĐ/TW năm 2022 của Bộ Chính trị là cơ sở quan trọng trong xử lý kỷ luật tổ chức Đảng và đảng viên vi phạm.

Một ý nghĩa quan trọng khác là tăng cường sự phối hợp giữa các thiết chế thực thi pháp luật. Theo Luật sư Đinh Nhật Quang, phòng, chống tham nhũng chỉ đạt hiệu quả khi các khâu phòng ngừa, phát hiện, thanh tra, kiểm tra, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án và thu hồi tài sản được triển khai đồng bộ.

“Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 cũng đặt ra các yêu cầu về công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình, kiểm soát tài sản, thu nhập và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong phát hiện, xử lý tham nhũng”, luật sư viện dẫn.

Đánh giá, việc Đảng lãnh đạo tập trung sẽ giúp điều phối thống nhất toàn bộ quy trình, hạn chế tình trạng chồng chéo hoặc đứt gãy trong thực thi. Đáng chú ý, Nghị quyết 04 mở rộng phạm vi từ phòng, chống tham nhũng sang phòng, chống lãng phí.

Luật sư Đinh Nhật Quang nhận định, lãng phí không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng hành vi nhận hối lộ nhưng vẫn gây thiệt hại lớn cho ngân sách nhà nước, tài sản công và làm suy giảm niềm tin xã hội. Vì vậy, việc mở rộng trọng tâm sang quản trị hiệu quả nguồn lực công là yêu cầu cần thiết.

Theo luật sư, sự lãnh đạo thống nhất của Đảng còn góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân khi các vụ án lớn được xử lý nghiêm minh, không có "vùng cấm", không có ngoại lệ.

"Ý nghĩa lớn nhất của việc đặt công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực dưới sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng là tạo quyết tâm chính trị, sự chỉ đạo thống nhất và cơ chế kiểm soát quyền lực xuyên suốt toàn hệ thống. Để bảo đảm hiệu quả thực thi pháp luật, cơ chế này gắn với nguyên tắc đúng thẩm quyền, đúng trình tự pháp luật, công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình, tôn trọng tính độc lập của hoạt động tố tụng và phát huy vai trò giám sát của Nhân dân, báo chí, Mặt trận Tổ quốc và xã hội", luật sư Đinh Nhật Quang nhấn mạnh.

Người dân có nhiều công cụ pháp lý để phát hiện tham nhũng, lãng phí

Nghị quyết 04-NQ/TW cũng đặc biệt đề cao vai trò giám sát của nhân dân trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Theo Luật sư Đinh Nhật Quang, pháp luật hiện hành đã trao cho người dân nhiều công cụ pháp lý để phát hiện, phản ánh và xử lý các hành vi vi phạm.

Người dân có thể phản ánh hoặc kiến nghị tới cơ quan nhà nước, cơ quan thanh tra, cơ quan kiểm tra, cơ quan tiếp công dân, Mặt trận Tổ quốc hoặc đại biểu dân cử khi phát hiện dấu hiệu bất thường trong quản lý ngân sách, tài sản công, đầu tư công, đất đai, đấu thầu, tuyển dụng, bổ nhiệm hoặc giải quyết thủ tục hành chính.

Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 ghi nhận quyền của công dân trong việc phát hiện, phản ánh, tố cáo, tố giác hành vi tham nhũng cũng như kiến nghị hoàn thiện pháp luật. Khi có căn cứ cho rằng cán bộ, công chức, viên chức hoặc người có chức vụ, quyền hạn vi phạm pháp luật trong thực hiện nhiệm vụ, công vụ, người dân có quyền tố cáo tới cơ quan có thẩm quyền. Đây là công cụ pháp lý quan trọng để xử lý các hành vi nhũng nhiễu, lợi dụng chức vụ, bao che sai phạm hoặc gây thất thoát tài sản nhà nước.

“Người tố cáo không chỉ có quyền gửi đơn mà còn được bảo đảm bí mật thông tin cá nhân và được bảo vệ nếu bị đe dọa, trả thù hoặc trù dập”, luật sư Đinh Nhật Quang lưu ý.

Nếu hành vi có dấu hiệu cấu thành tội phạm như tham ô tài sản, nhận hối lộ, đưa hối lộ, lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng, người dân có thể tố giác tới cơ quan điều tra, Viện kiểm sát hoặc cơ quan công an.

Theo Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, cơ quan có thẩm quyền có trách nhiệm tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm. Luật sư Đinh Nhật Quang cho biết, cần phân biệt rõ: "Tố cáo" áp dụng đối với hành vi vi phạm trong thực hiện nhiệm vụ, công vụ; còn "tố giác tội phạm" được sử dụng khi hành vi có dấu hiệu phạm tội hình sự.

Trong trường hợp quyền và lợi ích hợp pháp của người dân bị ảnh hưởng trực tiếp bởi quyết định hoặc hành vi hành chính trái pháp luật như thu hồi đất, cấp phép sai, gây khó khăn khi giải quyết thủ tục hoặc yêu cầu chi phí ngoài quy định, người dân có quyền khiếu nại. Theo luật sư, đây là công cụ hữu hiệu để bảo vệ quyền lợi của người bị tác động trực tiếp, dù không thay thế cơ chế tố cáo.

Giám sát phòng, chống lãng phí

Đối với các hành vi gây lãng phí, công dân có quyền phát hiện và phản ánh tới cơ quan có thẩm quyền theo Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2013. Các hành vi có thể được phản ánh gồm đầu tư công kém hiệu quả, công trình bỏ hoang, mua sắm công vượt định mức, sử dụng tài sản công sai mục đích hoặc tổ chức hội họp, công tác gây lãng phí ngân sách.

Người dân cũng có thể phản ánh, kiến nghị thông qua Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng và các thiết chế dân chủ ở cơ sở.

Ngoài ra, luật sư Quang cũng chỉ dẫn Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022 tạo cơ sở để người dân tham gia giám sát các vấn đề liên quan đến ngân sách, dự án, công trình và chính sách tại địa phương; Luật Tiếp cận thông tin năm 2016, công dân có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước cung cấp thông tin để kiểm tra, đối chiếu và phát hiện dấu hiệu bất thường trong quản lý công.

Bên cạnh đó, người dân có thể cung cấp thông tin, tài liệu cho cơ quan báo chí. Luật Báo chí quy định cơ quan báo chí có trách nhiệm đăng tải kiến nghị, phản ánh của công dân phù hợp với tôn chỉ, mục đích, đồng thời yêu cầu cơ quan có thẩm quyền trả lời những nội dung liên quan.

"Việc lựa chọn đúng công cụ pháp lý sẽ giúp quá trình phát hiện và xử lý vi phạm đạt hiệu quả cao hơn. Nếu là hành vi vi phạm trong thực thi công vụ thì nên sử dụng tố cáo; nếu có dấu hiệu tội phạm thì thực hiện tố giác tội phạm; còn khi quyền lợi bị ảnh hưởng trực tiếp bởi quyết định hoặc hành vi hành chính trái pháp luật thì thực hiện khiếu nại", luật sư Đinh Nhật Quang phân tích.

Nghị quyết 04 được ví như “tuyên ngôn” chống tham nhũng thời kỳ mới

VOV.VN - Nghị quyết 04 của Trung ương khóa XIV tiếp tục khẳng định quyết tâm mạnh mẽ của Đảng trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, đồng thời xem đây là động lực quan trọng để thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững và xây dựng nền quản trị liêm chính, minh bạch.

Lãng phí thời gian có thể nguy hiểm hơn tham nhũng

VOV.VN - Theo luật sư Hà Huy Phong, trong bối cảnh Việt Nam đứng trước cơ hội tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, việc chống lãng phí thời gian và cơ hội phát triển là yêu cầu cấp bách để thúc đẩy tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045.