Chủ tịch Quốc hội: Trao quyền lớn cho chủ đầu tư, nhưng cần bổ sung trách nhiệm giải trình bắt buộc

Nhấn mạnh, đây là luật rất quan trọng cho sự phát triển của đất nước, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn quan tâm đến 6 nhóm vấn đề then chốt: “Vấn đề cốt lõi là dự thảo trao quyền rất lớn cho chủ đầu tư quyết định hình thức lựa chọn nhà thầu, kể cả chỉ định thầu, nhưng cơ chế kiểm soát, giám sát và trách nhiệm giải trình thì chưa đủ chặt. Tôi nhấn mạnh là phải quy định rõ nguyên tắc cộng với cái khung hạn mức, cộng với điều kiện khi chủ đầu tư quyết định chỉ định thầu hoặc đàm phán cạnh tranh. Dù cho đấu thầu hay là chỉ định thầu thì chủ đầu tư phải hoàn toàn chịu trách nhiệm với cơ quan cấp trên. Tôi cũng quan tâm đến việc cần bổ sung trách nhiệm giải trình bắt buộc và chế tài khi lạm dụng quyền, phân định rõ vướng mắc nào do luật, vướng mắc nào do tổ chức thực hiện cần phải phân định rạch ròi.

Về hình thức lựa chọn nhà thầu, đặc biệt là chỉ định thầu và đàm phán cạnh tranh, theo Chủ tịch Quốc hội, vấn đề cốt lõi là hợp nhất chào hàng cạnh tranh và đấu thầu rộng rãi, mua sắm trực tiếp vào chỉ định thầu; bổ sung hình thức đàm phán cạnh tranh mới. Bởi trên thực tế năm 2025, tỷ lệ chỉ định thầu trên 80%.

Vì vậy, cần phải hợp nhất chào hàng cạnh tranh vào đấu thầu rộng rãi, mua sắm trực tiếp và chỉ định thầu; bổ sung hình thức đàm phán cạnh tranh thật kỹ. Đặc biệt, không mở bung chỉ định thầu, phải có nguyên tắc, mức độ, khung cụ thể; quy định chặt điều kiện áp dụng đàm phán cạnh tranh chỉ khi chưa xác định được đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, công nghệ. Cần làm rõ hành vi chia nhỏ dự án, dự toán để áp dụng hạn mức chỉ định thầu đã được đề xuất bổ sung vào hành vi bị cấm.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý, phải đảm bảo cạnh tranh và minh bạch. Bởi, một số ý kiến lo ngại dự thảo thu hẹp quy định đảm bảo cạnh tranh, tình trạng cài cắm tiêu chí trong hồ sơ mời thầu vẫn là phổ biến. Vậy nên phải giữ vững và làm rõ hơn nguyên tắc độc lập pháp lý, tài chính; ưu tiên quy định yêu cầu bằng tính năng, chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật thay vì yêu cầu nhãn hiệu, xuất xứ, trừ trường hợp thật cần thiết. Bổ sung rõ hành vi dàn xếp, nâng khống giá gói thầu và chia nhỏ dự án nhằm chỉ định thầu vào danh mục hành vi cấm; tăng cường trách nhiệm thẩm định hồ sơ mời thầu và thanh tra đột xuất.

Trên thực tế, tiêu chí giá thấp vẫn là ưu thế, dẫn đến chất lượng thấp, đội vốn, sửa chữa sớm, theo Chủ tịch Quốc hội, phương pháp đánh giá hồ sơ thầu phải chuyển từ giá thấp sang hiệu quả. Quy định rõ hơn việc áp dụng phương pháp kết hợp kỹ thuật, giá và đánh giá đối với gói thầu yêu cầu kỹ thuật cao, công nghệ, y tế, hạ tầng trọng điểm; hạn chế tối đa việc mặc định dùng giá thấp nhất.

Song song với đó là cần làm rõ hoạt động nào thuộc Luật Đấu thầu, hoạt động nào theo pháp luật chuyên ngành, đặc biệt đối với y tế, khoa học công nghệ, quốc phòng, an ninh; không đưa mọi vướng mắc thực tiễn vào luật, nhiều vướng mắc thuộc nghị định, thông tư là khâu tổ chức thực hiện; làm rõ cơ chế đặt hàng sản phẩm từ nghiên cứu công nghệ cao, công nghệ chiến lược; đảm bảo đồng bộ với Luật Khoa học và Công nghệ, Đổi mới sáng tạo, Luật Đầu tư công, Luật PPP.

Cho rằng, dự thảo luật chuyển tư duy từ quản lý quy trình sang quản lý chất lượng, hiệu quả sản phẩm đầu ra, nhưng quy định cụ thể còn chung chung, vì vậy, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu nên cụ thể hóa tiêu chí đánh giá hiệu quả khi lựa chọn nhà thầu: tiến độ, chất lượng, chi phí vòng đời; gắn trách nhiệm của chủ đầu tư với kết quả thực hiện hợp đồng, không chỉ dừng lại ở quy trình chọn nhà thầu.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh 6 điều cốt lõi trong luật  cần thực hiện đó là: Phải kiểm soát quyền của chủ đầu tư khi phân cấp mạnh, tránh lạm quyền; khung kiểm soát chỉ định thầu và đàm phán cạnh tranh; đảm bảo cạnh tranh thực chất, chống cài cắm tiêu chí, chia nhỏ gói thầu; phương pháp đánh giá hạn chế giá thấp nhất; phạm vi điều chỉnh phải rõ ràng, tránh sửa dàn trải; cơ chế giám sát, trách nhiệm giải trình sau phân cấp.

Cần cơ chế kiểm tra, hậu kiểm đánh giá kết quả, đảm bảo lợi ích từ miễn thuế

Cho ý kiến về Luật thuế thu nhập cá nhân, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn quan tâm đến việc miễn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cơ sở giáo dục tư thục hoạt động không vì lợi nhuận. Chính sách này cần được đánh giá trên hai phương diện: khuyến khích huy động nguồn lực xã hội cho giáo dục và đảm bảo công bằng, hiệu quả trong sử dụng nguồn ngân sách Nhà nước.

Về miễn thuế, cần quan tâm, phải đúng đối tượng; làm rõ tiêu chí không vì lợi nhuận và cách xác định phần thu nhập miễn thuế; cơ chế kiểm soát phòng, chống hành vi gian lận, trốn thuế. Theo đó, miễn thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ cung cấp suất ăn cho cơ sở giáo dục, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Cần giải trình đầy đủ căn cứ về cơ chế thực hiện chính sách miễn thuế đối với hoạt động cung cấp suất ăn; chính sách này tác động như thế nào đến giá thành, chất lượng bữa ăn, chi phí của người học, người bệnh.

Phạm vi cơ sở giáo dục, khám chữa bệnh được áp dụng phải xác định rõ, tránh hiểu mở rộng sang các hoạt động cung cấp suất ăn, dịch vụ ăn uống không thuộc mục tiêu chính sách.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh: “Cần cơ chế xác định riêng doanh thu, chi phí, thu nhập từ hoạt động cung cấp suất ăn được miễn thuế. Nếu không có quy định đủ rõ, việc xác định phần thu nhập miễn thuế có thể gặp khó khăn trong thanh tra, kiểm tra, nhất là khi tổ chức, cá nhân đồng thời thực hiện nhiều hoạt động kinh doanh để lách thuế, trốn thuế. Cần cơ chế kiểm tra, hậu kiểm đánh giá kết quả, đảm bảo lợi ích từ miễn thuế thực sự góp phần giảm chi phí, nâng cao chất lượng suất ăn, an toàn thực phẩm.

Về thuế suất đối với đất bỏ hoang, không đưa vào sử dụng, chậm đưa vào sử dụng, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, ciệc xác định đất bỏ hoang không đưa vào sử dụng hoặc chậm đưa vào sử dụng phải thống nhất với pháp luật về đất đai tới đây sửa đổi. Thẩm quyền xác nhận phải rõ để tránh tình trạng cùng một thửa đất có cách xác định khác nhau giữa cơ quan quản lý đất đai và cơ quan thuế.

Về miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp đối với đất sử dụng vào mục đích giáo dục và đào tạo, theo Chủ tịch Quốc hội cần làm rõ cách xác định diện tích đất thực sự phục vụ cho giáo dục đào tạo. Trường hợp khu đất vừa làm trường học vừa sử dụng cho hoạt động kinh doanh, dịch vụ thì cần nguyên tắc phân định và xác định nghĩa vụ thuế tương ứng, không vì lợi dụng làm giáo dục đào tạo mà phục vụ hoạt động khác.

Chủ tịch Quốc hội: Cơ chế đặc biệt không thể thành lối đi thường xuyên

VOV.VN - Cho ý kiến thảo luận tại tổ trong sáng nay (23/10) về tình hình triển khai thực hiện Nghị quyết số 206/2025/QH15 về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, cơ chế đặc biệt là "van an toàn", không thể thành lối đi thường xuyên.