“Cung” thấp hơn “cầu”

• Trao giải cuộc thi viết về tam nông
• Nâng cao vai trò làm chủ của nông dân hơn nữa 
• Tam nông cần sự vào cuộc mạnh hơn của cả hệ thống chính trị  

Nhiều năm nay, Chính phủ, các cấp, các ngành đã có nhiều chính sách đầu tư cho nông nghiệp, nông thôn và nông dân. Tuy nhiên, việc bố trí nguồn lực cũng như hiệu quả các chính sách kêu gọi đầu tư cho lĩnh vực này vẫn chưa tạo ra những chuyển biến như mong đợi.

Vốn ít, “cầu” nhiều

Trong 3 năm gần đây, Chính phủ chi đến 52% tổng vốn đầu tư phát triển từ nguồn ngân sách và trái phiếu Chính phủ cho lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn và nông dân. Riêng năm 2011, Chính phủ đã chi cho nông nghiệp, nông thôn cao gấp 2,21 lần so với năm 2008, vì vậy đã giải quyết được nhiều vấn đề nông nghiệp, nông dân và nông thôn.

Đầu tư cho nông nghiệp còn ít

Tuy nhiên, xét về mặt xã hội, tổng mức đầu tư xã hội cho nông nghiệp, nông thôn không những không tăng lên mà lại có chiều hướng giảm một cách đáng lo ngại. Cách đây 10 năm, tỷ lệ đầu tư xã hội cho nông nghiệp, nông thôn khoảng 13,85% nhưng đến năm 2008 tụt xuống còn 6,45%, năm 2010 và năm 2011 chỉ còn khoảng hơn 6%.

Trong khi ngành nông nghiệp đóng góp cho GDP khoảng 20%, nhưng đầu tư xã hội cho lĩnh vực này chỉ hơn 6% là điều bất hợp lý. Nếu tình trạng này tiếp diễn, Chính phủ có tăng tỷ lệ đầu tư cho lĩnh vực này lên đến 60 – 70% trong tổng vốn đầu tư phát triển bằng nuồn ngân sách vẫn không đáp ứng được.

Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Cao Đức Phát thừa nhận: “Trong thời gian qua, nguồn vốn đầu tư phát triển được Chính phủ giao cho Bộ NN&PTNT quản lý còn thấp hơn nhiều so với nhu cầu đầu tư Bộ trình (năm 2010 chỉ đáp ứng 53% nhu cầu, năm 2011 chỉ đáp ứng 33% nhu cầu)”.

Một sự thực là, sản phẩm nông nghiệp đang nâng vị thế Quốc gia trên trường quốc tế về mặt kinh tế. Thử đặt câu hỏi, có những sản phẩm nào ngoài sản phẩm nông nghiệp của Việt Nam xuất khẩu đứng ở tốp 5 trở lên trên thị trường quốc tế? Hạt tiêu, hạt điều đứng thứ nhất; gạo, cà phê đứng thứ hai; cao su đứng thứ 3. Các sản phẩm công nghiệp, thậm chí có giá trị xuất khẩu lớn như dệt may cũng đang ở vị trí sau tốp 5 và hàm lượng quốc gia trong sản phẩm dệt may chưa quá 10%.

Nhưng hiện nay, doanh nghiệp đứng chân ở nông thôn quá ít, chính sách giảm phần rủi ro cho người nông dân trong sản xuất xuất nông, lâm, thủy sản quá thiếu, doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực này hiệu quả cũng thấp và thiếu ổn định, thường đẩy rủi ro về người sản xuất.

Theo văn bản mà Bộ NN&PTNT báo cáo Chính phủ để trả lời chất vấn trước Quốc hội mới đây, nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) cho nông nghiệp, nông thôn chiếm tỷ lệ rất ít và có xu hướng giảm dần, từ 8% trong tổng cơ cấu FDI của cả nước năm 2001 xuống chỉ cón 1% năm 2010. Còn tính chung trong vòng 20 năm, từ 1990 đến 2010, FDI cho nông nghiệp chỉ đạt 4,3 tỷ USD (chiếm 2,3%), tức mỗi năm chỉ thu hút được 215 triệu USD.

Trong năm 2011, ngành nông nghiệp cũng chỉ dám đặt ra mục tiêu thu hút được khoảng 50 triệu USD vốn FDI. Tình hình thu hút nguồn vốn ưu đãi ODA cũng thê thảm không kém, khi từ tháng 7 đến nay, nông nghiệp không thu hút thêm được một dự án ODA nào.

Một thực trạng đáng buồn là, từ trước đến nay, nguồn vốn FDI vào nông nghiệp luôn khó khăn, bởi đây không phải là lĩnh vực hấp dẫn. Trong khi FDI là tiền của các tổ chức, công ty, tập đoàn, nên mục tiêu của họ là lợi nhuận. Cho nên, họ phải đầu tư vào những lĩnh vực cho thu hồi vốn nhanh, chứ không phải nông nghiệp.

Xóa bỏ “rào cản” đầu tư

Đã nhiều giai đoạn, chúng ta từng xác định “nông nghiệp là mặt trận hàng đầu” nhưng cái “hàng đầu” ấy đang dở dang và ít ai say sưa, hoặc nói một đường làm một nẻo, nhiều chính sách không đến được với dân. Đơn cử, nguồn lực cần thiết cho xây dựng nông thôn mới là rất lớn. Chính phủ đã đưa ra công thức hướng dẫn là vốn đóng góp từ dân khoảng 10%; từ doanh nghiệp 20%; từ tín dụng 30% và từ ngân sách 40%.

Tuy nhiên, vốn ngân sách Trung ương bố trí cho giai đoạn 2012 – 2015 hiện rất thấp, chỉ khoảng 12.000 tỷ đồng, bằng khoảng 11% nhu cầu. Các doanh nghiệp lại chưa mặn mà, tin tưởng đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn, dù Chính phủ đã ban hành chính sách khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn gần 1 năm qua. Trong khi đó, nguồn lực đóng góp từ người dân cũng có hạn, chỉ có thể đóng góp bằng ngày công lao động hoặc hiến đất.

Trong khi đó, đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn phải đối mặt với nhiều khó khăn, thử thách, đặc biệt là khả năng tiếp cận vốn, đất đai; rồi hạ tầng, giao thông nông thôn khó khăn, nguồn điện phập phù... Bên cạnh đó, hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn có độ rủi ro rất cao, càng khiến các doanh nghiệp trong nước và nước ngoài dè dặt khi đầu tư vào.

Nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Hồ Xuân Hùng: “Trong 3 năm thực hiện Nghị quyết 26 của Trung ương, một trong những vấn đề nảy sinh là doanh nghiệp chưa về với nông thôn. Mà chừng nào chúng ta chưa đưa được doanh nghiệp về thì nông thôn chưa thể phát triển vì doanh nghiệp là cầu nối rất tốt cho nông dân.

Theo số liệu thống kê, có tới 1/3 tổng số doanh nghiệp hoạt động trong ngành nông nghiệp bị thua lỗ. Cũng theo số liệu thống kê, hiện chỉ có 40.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, chiếm 30% tổng số doanh nghiệp của cả nước.

Hầu hết các doanh nghiệp thuộc loại hình doanh nghiệp vừa và nhỏ có vốn đăng ký dưới 10 tỷ đồng, số doanh nghiệp có vốn đăng ký trên 200 tỷ đồng chỉ chiếm 3%. Hầu hết các dự án đầu tư vào nông nghiệp tập trung vào việc khai thác tiềm năng về đất đai, lao động, chưa có nhiều dự án tạo giống cây trồng, vật nuôi hoặc chế biến các loại rau quả xuất khẩu có chất lượng cao.

Vấn đề đặt ra là làm thế nào để tăng nguồn đầu tư xã hội cho nông nghiệp, nông thôn? Nhiều chuyên gia cho rằng, công cụ và phương tiện hữu hiệu nhất có lẽ vẫn chỉ là cơ chế chính sách và việc quản lý điều hành của Nhà nước. Cơ chế chính sách phải tạo ra được sự hấp dẫn thực sự để thu hút các doanh nghiệp, đi kèm đó là các chính sách hỗ trợ, ưu đãi với những điều kiện thuận lợi nhất.

Mức độ hăng hái đầu tư vào nông thôn tỷ lệ thuận với mức độ của chính sách ưu đãi. “Chính phủ cần phải phân định rõ phạm vi trách nhiệm trong vấn đề đầu tư, đối với những lĩnh vực cần các thành phần kinh tế tham gia thì phải dùng cơ chế đặc biệt để khuyến khích. Phải có chính sách đặc thù cho các khu vực nông nghiệp, chính sách đặc thù cho nông dân trồng lúa, nông dân nuôi thủy sản, nông dân trồng cà phê... Tóm lại, không thể để nông dân thua lỗ trên đồng ruộng” - ông Nguyễn Quốc Cường, Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam kiến nghị./.