Áp lực gia tăng, đề xuất bỏ sổ hộ tịch giấy

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, ngày 9/4, Quốc hội làm việc tại tổ góp ý dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi), đại biểu Phạm Trọng Cường (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) đánh giá cao nhiều nội dung đột phá, đồng thời đề xuất nghiên cứu bỏ sổ hộ tịch giấy nhằm giảm tải cho cán bộ cơ sở và thúc đẩy quản lý hiện đại, đồng bộ dữ liệu.

Tham gia thảo luận tại tổ, đại biểu cho biết dự thảo luật đã được chuẩn bị công phu, tiếp thu, giải trình kỹ lưỡng ngay từ khâu thẩm tra. Với gần 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý hộ tịch tại Bộ Tư pháp, ông bày tỏ ấn tượng với nhiều quy định mang tính cải cách mạnh mẽ, góp phần tháo gỡ các “điểm nghẽn” tồn tại lâu nay.

Đáng chú ý, dự thảo đã bổ sung quy định đăng ký hộ tịch cho người không quốc tịch; xóa bỏ giới hạn địa giới hành chính; quy định trách nhiệm đăng ký khai sinh, khai tử theo hướng chủ động; đồng thời loại bỏ nguyên tắc cơ quan nhà nước được từ chối đăng ký hộ tịch. Theo đại biểu, đây là những thay đổi có ý nghĩa lớn trong việc bảo đảm quyền lợi của người dân.

Bên cạnh những điểm tích cực, đại biểu Phạm Trọng Cường cho rằng dự thảo chưa đánh giá đầy đủ áp lực công việc đối với đội ngũ cán bộ tư pháp - hộ tịch cấp xã.

Theo quy định mới, cán bộ phải chủ động tra cứu, xác minh thông tin từ nhiều hệ thống như dữ liệu hộ tịch, VNeID, dữ liệu tòa án… thay vì yêu cầu người dân cung cấp như trước. Quy trình xử lý thủ tục cũng trở nên phức tạp hơn khi phải thực hiện đồng thời nhiều bước: tra cứu, cập nhật dữ liệu điện tử, ghi sổ điện tử, tiếp tục ghi sổ giấy, cấp bản chính và bản sao.

“Việc duy trì song song sổ giấy và sổ điện tử khiến khối lượng công việc tăng lên rất lớn”, đại biểu Cường nhấn mạnh.

Từ thực tiễn đó, ông đề xuất nghiên cứu bỏ hoàn toàn sổ hộ tịch giấy, chuyển sang quản lý điện tử. Hiện cả nước đã số hóa khoảng 104 triệu dữ liệu hộ tịch, hệ thống vận hành ổn định từ ngày 1/7/2025 và được bảo đảm an toàn, an ninh.

Theo đại biểu, việc duy trì sổ giấy không chỉ gây tốn kém chi phí lưu trữ, khó bảo quản trước rủi ro thiên tai, hỏa hoạn mà còn tiềm ẩn nguy cơ sai lệch dữ liệu, gia tăng xung đột thông tin. “Đã đến thời điểm cần tính toán bỏ sổ giấy để giảm gánh nặng cho cán bộ cơ sở”, ông nêu quan điểm, đồng thời cho biết đa số cán bộ và chuyên gia đều ủng hộ đề xuất này.

Một vấn đề đáng lo ngại khác là tình trạng thiếu hụt nhân lực trong lĩnh vực tư pháp - hộ tịch. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, số lượng cán bộ cấp xã giảm từ khoảng 18.000 xuống còn hơn 8.000 người, trong khi địa bàn quản lý mở rộng, khối lượng công việc tăng mạnh.

Đặc biệt, tại các địa phương có bệnh viện lớn, việc triển khai cơ chế đăng ký khai sinh, khai tử chủ động và liên thông thủ tục sẽ khiến áp lực công việc gia tăng đáng kể. Ngoài ra, các trường hợp có yếu tố nước ngoài cũng làm tăng tính phức tạp trong xử lý hồ sơ.

Góp ý về kỹ thuật lập pháp, đại biểu Phạm Văn Tuấn (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) cho rằng dự thảo chưa làm rõ chủ thể quản lý, sử dụng sổ hộ tịch, đồng thời thiếu quy định về giá trị lưu trữ lâu dài của thông tin hộ tịch. Ông đề xuất xác định rõ cơ quan có thẩm quyền và bổ sung quy định sổ hộ tịch được lưu trữ vĩnh viễn.

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Trung Kiên (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai) đề nghị chỉnh lý khái niệm “cơ sở dữ liệu hộ tịch” theo hướng ngắn gọn, chính xác, tránh trùng lặp. Đồng thời, cần bảo đảm sự tương thích giữa quy định đăng ký hộ tịch tại cấp xã và tại cơ quan đại diện ở nước ngoài, tránh tình trạng áp dụng không thống nhất.

Liên quan đến quy định về dữ liệu, đại biểu cũng cho rằng dự thảo đang lặp lại nhiều nội dung đã quy định ở phần đăng ký hộ tịch, dễ gây dư thừa và tiềm ẩn nguy cơ “vênh” dữ liệu. Do đó, cần tinh gọn theo hướng khái quát, rõ ràng.

Lo ngại về tính khả thi của cơ chế đăng ký tự động

Đại biểu Nguyễn Thị Thủy (Đoàn ĐBQH tỉnh Thái Nguyên) đánh giá cao tinh thần cải cách mạnh mẽ của dự thảo, đặc biệt là cơ chế đăng ký khai sinh, khai tử tự động, song bày tỏ băn khoăn về tính khả thi.

Theo đại biểu, để luật đi vào cuộc sống cần bảo đảm ba yếu tố then chốt: con người, kỹ thuật và tài chính. Hiện đội ngũ cán bộ còn hạn chế, hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ, trong khi yêu cầu chuyển đổi số ngày càng cao.

Đại biểu cũng đặt ra nhiều vấn đề thực tiễn như khả năng kết nối dữ liệu giữa cơ sở y tế và chính quyền, trách nhiệm xử lý khi xảy ra sai lệch thông tin, cũng như hệ quả pháp lý nếu dữ liệu không chính xác.

Dù đánh giá đây là bước cải cách rất mạnh, thậm chí có thể đưa Việt Nam vào nhóm tiên tiến, bà nhấn mạnh cần có lộ trình triển khai cụ thể và quy định rõ nguyên tắc xử lý các tình huống phát sinh.

Đại biểu Điểu Huynh Sang (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai) cho rằng việc sửa đổi Luật Hộ tịch là cần thiết sau gần 12 năm thực hiện, đồng thời ghi nhận nhiều điểm mới như ứng dụng công nghệ thông tin, bỏ rào cản địa giới hành chính, bảo đảm quyền của người dân.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm đăng ký khai sinh chủ động, đặc biệt là xác định cơ quan có thẩm quyền trong bối cảnh dữ liệu được chia sẻ trên phạm vi toàn quốc. Ngoài ra, thực tế còn tồn tại nhiều bất cập như thông tin giấy chứng sinh chưa đầy đủ, tình trạng mượn giấy tờ, sai lệch dữ liệu… nhưng dự thảo chưa có quy định xử lý cụ thể.

Đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện hạ tầng công nghệ thông tin, bảo đảm kết nối, chia sẻ dữ liệu đồng bộ. Nếu chỉ mở rộng phạm vi đăng ký mà không có nền tảng số vững chắc, hiệu quả cải cách sẽ bị hạn chế.

Theo dự kiến, Luật Hộ tịch (sửa đổi) sẽ có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Các đại biểu cho rằng thời gian chuẩn bị không còn nhiều, do đó cần sớm hoàn thiện các quy định về dữ liệu, hạ tầng, nguồn lực và cơ chế phối hợp.

Việc làm rõ trách nhiệm, tinh gọn quy định, đồng bộ dữ liệu và đặc biệt là nghiên cứu bỏ sổ hộ tịch giấy được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá trong quản lý hộ tịch theo hướng hiện đại, hiệu quả, phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số quốc gia.

Nếu được triển khai đồng bộ, đây không chỉ là cải cách kỹ thuật mà còn là bước tiến lớn trong cải cách hành chính, mang lại thuận lợi thiết thực cho người dân và cơ quan thực thi.

Quốc hội thảo luận 4 dự án luật: Tăng phân quyền, đẩy mạnh chuyển đổi số

VOV.VN - Sáng 9/4, Quốc hội khóa XVI thảo luận tại hội trường về 4 dự án luật quan trọng, tập trung vào phân cấp, chuyển đổi số và đơn giản hóa thủ tục hành chính, hướng tới phục vụ người dân, doanh nghiệp hiệu quả hơn.