Đề xuất cơ chế đặc biệt xử lý các vụ việc kinh tế không có yếu tố tham nhũng

Sáng 3/8, tại phiên khai mạc Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Chính phủ trình Quốc hội dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang trình bày Tờ trình, cho biết việc xây dựng Nghị quyết nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung; đồng thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.

Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, dự thảo Nghị quyết được xây dựng trên cơ sở cụ thể hóa các kết luận, nghị quyết của Bộ Chính trị, trong đó có Kết luận số 14 về chủ trương khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung; Nghị quyết số 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 68 về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết số 79 về phát triển kinh tế nhà nước.

"Việc ban hành Nghị quyết nhằm tạo cơ sở pháp lý để bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung; đồng thời thể hiện chính sách nhân văn, khoan hồng của Đảng, Nhà nước, lấy hiệu quả về chính trị, kinh tế, xã hội làm căn cứ để có biện pháp xử lý phù hợp", Bộ trưởng Lương Tam Quang nhấn mạnh.

Ưu tiên khắc phục hậu quả, xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng

Theo Tờ trình của Chính phủ, dự thảo Nghị quyết gồm 3 chương, 13 điều, quy định cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và hoạt động ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Một trong những điểm đáng chú ý là dự thảo xác lập các nguyên tắc xử lý theo hướng phân hóa trách nhiệm, đề cao việc khắc phục hậu quả thay vì chỉ tập trung xử lý hình sự.

Theo đó, dự thảo Nghị quyết quy định bốn nguyên tắc cốt lõi gồm:

Khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung; Thực hiện chính sách khoan hồng, giảm nhẹ đối với các hành vi vi phạm vì lợi ích chung, căn cứ vào hiệu quả chính trị, kinh tế, xã hội để xử lý phù hợp.

Ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, dân sự và hành chính; xử lý hình sự chỉ là biện pháp cuối cùng.

Xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng Nghị quyết để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng giải thích nhiều khái niệm nhằm thống nhất cách hiểu và áp dụng như: "không vụ lợi", "vì lợi ích chung", "khắc phục hậu quả", "mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội", "không có khiếu nại, tố cáo" và các khái niệm về vi phạm trong lĩnh vực kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đề xuất nhiều cơ chế đặc thù về xử lý hình sự

Chương II của dự thảo Nghị quyết quy định các cơ chế xử lý đối với vi phạm pháp luật trong lĩnh vực kinh tế và khoa học, công nghệ.

Theo đó, Chính phủ đề xuất bốn nhóm chính sách xử lý hình sự gồm: không truy cứu trách nhiệm hình sự; loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro trong quá trình ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; tạm đình chỉ truy cứu trách nhiệm hình sự; miễn trách nhiệm hình sự.

Đối với từng chính sách, dự thảo quy định cụ thể điều kiện áp dụng, đồng thời bổ sung trình tự, thủ tục tố tụng và thi hành án để triển khai các chính sách này.

Song song với đó, dự thảo cũng quy định việc xử lý kỷ luật đối với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang tương ứng với từng chính sách xử lý hình sự.

Theo Chính phủ, Nghị quyết dự kiến được thực hiện thí điểm trong thời hạn 3 năm kể từ ngày có hiệu lực. Trường hợp hết thời hạn thí điểm nhưng vẫn đang trong thời gian tạm đình chỉ truy cứu trách nhiệm hình sự để tiếp tục khắc phục hậu quả thì việc thực hiện được kéo dài đến hết thời hạn tạm đình chỉ, nhưng không quá 2 năm.

Cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát để bảo đảm tính khả thi

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết đa số ý kiến trong cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát nguyên tắc thực hiện đối với quy định miễn trách nhiệm hình sự nhưng vẫn xử phạt vi phạm hành chính ở mức cao nhất.

Theo cơ quan thẩm tra, quy định này chưa thật sự phù hợp với nguyên tắc cá thể hóa trách nhiệm trong xử lý vi phạm hành chính, đồng thời có thể ảnh hưởng đến tính nhân văn và tính khả thi của chính sách.

Đối với quy định về không truy cứu trách nhiệm hình sự, đa số ý kiến thống nhất áp dụng đối với các trường hợp không có yếu tố tham nhũng, được thực hiện vì lợi ích chung, hoạt động đã hoàn thành, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội, không còn khiếu nại, tố cáo và không gây thất thoát hoặc đã khắc phục toàn bộ hậu quả.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị cân nhắc điều kiện "đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và xử lý tội phạm" nhằm tránh thu hẹp phạm vi áp dụng chính sách khoan hồng.

Đối với chính sách loại trừ trách nhiệm hình sự cho người gặp rủi ro trong đổi mới sáng tạo, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đánh giá đây là chính sách mới, có ý nghĩa khuyến khích đổi mới sáng tạo và chấp nhận rủi ro có kiểm soát.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ đối tượng áp dụng là người gây thiệt hại hay người bị thiệt hại; rà soát sự thống nhất với Bộ luật Hình sự về rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm và ứng dụng công nghệ mới, đồng thời cụ thể hóa các tiêu chí áp dụng để bảo đảm khách quan, minh bạch và tránh bị lợi dụng.

Đối với các quy định về hoãn, miễn, giảm trách nhiệm hình sự và xử lý kỷ luật, đa số ý kiến tán thành chủ trương nhưng đề nghị xác định rõ loại hình phạt được áp dụng, lượng hóa tỷ lệ khắc phục hậu quả tối thiểu, quy định cụ thể điều kiện đối với người tiếp tục khắc phục hậu quả trong quá trình thi hành án, đồng thời thống nhất thuật ngữ với Bộ luật Hình sự và pháp luật về thi hành án hình sự.

Riêng đối với chính sách miễn trách nhiệm hình sự, cơ quan thẩm tra cho rằng việc khắc phục hậu quả là điều kiện quan trọng nhưng không nên là yếu tố duy nhất. Việc xem xét miễn trách nhiệm cần căn cứ đồng thời vào tính chất, mức độ hành vi, lỗi, động cơ, mục đích, nhân thân người vi phạm, khả năng tái phạm và các yếu tố liên quan nhằm bảo đảm tính răn đe, nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật và tránh tạo dư luận cho rằng chỉ cần có khả năng tài chính là có thể được miễn trách nhiệm hình sự.

Về thời hạn áp dụng, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản thống nhất với đề xuất thực hiện thí điểm Nghị quyết trong 3 năm. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục làm rõ thời điểm có hiệu lực, các quy định chuyển tiếp, mối quan hệ với Bộ luật Hình sự sửa đổi cũng như phạm vi áp dụng đối với các vi phạm liên quan đến đất đai, bảo đảm không phát sinh khoảng trống pháp lý giữa Nghị quyết này với Nghị quyết số 29 của Quốc hội.

Chủ tịch Quốc hội: Không để thể chế là điểm nghẽn sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước

VOV.VN - "Với quyết tâm không để thể chế là điểm nghẽn đối với sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước, nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI phải là nhiệm kỳ của kiến tạo thể chế phát triển", Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh.