Đổi mới và sức ép của đổi mới

PV: Thưa Chủ tịch, ấn tượng đầu tiên của Chủ tịch trong hoạt động của Quốc hội (QH) năm 2008 là gì?

CTQH Nguyễn Phú Trọng:  Có thể nói, đó là sức ép, sức ép phải đổi mới rất lớn.

Mở đầu năm 2008, một loạt vấn đề về KT - XH, quốc tế tác động vào đất nước ta. Rồi xôn xao dư luận về địa giới Hà Nội, rồi thiên tai, bão lũ dồn dập khắp nơi, rồi sau Tết giá cả tăng vọt, rồi thí điểm bầu trực tiếp chủ tịch xã…

Tất cả những điều đó tác động đến các đại biểu, tác động trực tiếp vào các kỳ họp, phiên họp TVQH. Trong khi đó, chúng ta vừa tổng kết QH khóa XI và đề ra một loạt chủ trương đổi mới của năm 2008. Trong bối cảnh ấy, hoạt động của QH chịu sức ép đổi mới rất lớn.

PV: Trong sức ép rất lớn ấy, hoạt động của QH năm 2008 có nhiều nét đổi mới. Trước hết là đổi mới trong việc xây dựng luật?

CTQH Nguyễn Phú Trọng

CTQH Nguyễn Phú Trọng: Đúng vậy. Cái mới của năm 2008 là kiên quyết bảo đảm chất lượng xây dựng luật, không chạy theo số lượng, mặc dù số lượng cũng rất cần. Năm nay, luật nào không bảo đảm điều kiện, chưa yên tâm là không đưa vào chương trình, mặc dù năm ngoái QH đã quyết định đưa vào chương trình rồi...

Nếu nói một cách nghiêm túc thì cũng chưa thực hiện trọn vẹn Chương trình xây dựng Luật, Pháp lệnh của năm 2008. Nhưng chúng ta “chậm” là vì chất lượng luật, như Luật Đất đai, Luật Báo chí…

Chất lượng theo hướng nào? Là phải rất cụ thể, sát cuộc sống, không chung chung, tránh tình trạng luật khung, luật ống. Quan trọng nhất để luật đi vào cuộc sống, nói như một cử tri, đó là “không thể làm luật trong phòng máy lạnh trong khi thực tế nhiệt độ ngoài trời gần 40 độ C”.

PV: Thưa Chủ tịch, sự đổi mới gây chú ý, thậm chí còn có nhiều ý kiến khác nhau, là hoạt động giám sát của QH, là nghị quyết về chất vấn, hoạt động chất vấn tại phiên họp của TVQH?

CTQH Nguyễn Phú Trọng: Về lĩnh vực giám sát, năm nay tập trung hơn. Trước đây vẫn ham chiều rộng, ít chiều sâu, không tập trung, không đi đến cùng. Trong giám sát thì có chất vấn. Năm nay, chất vấn tập trung vào nhóm vấn đề, không đọc lại báo cáo, mà phải trình bày lại lời hứa lần trước. Trước đây cũng trình bày nhưng theo tôi lần này hiệu quả hơn, tập trung hơn.

Rồi UBTVQH tiến hành chất vấn tại phiên họp; QH lần đầu tiên ra nghị quyết về chất vấn. Số lượng chất vấn nhiều, nội dung bám sát cuộc sống, gắn với việc thảo luận KT - XH, gắn với kiến nghị của cử tri.  Đó là những nét mới trong chất vấn tại kỳ họp vừa rồi.

Nhân đây tôi cũng nói luôn là vì sao UBTVQH vừa chất vấn mấy phiên rồi “tịt ngóm”? Vì phải theo luật. Tức là giữa 2 kỳ họp phải có đại biểu gửi chất vấn, hoặc có những vấn đề mà kỳ họp giao trách nhiệm cho TVQH chất vấn thì mới được tổ chức chất vấn.

Trong luật nói: “Khi cần thiết thì ra nghị quyết về chất vấn và trả lời chất vấn”. Thế nào là “khi cần thiết”? Lâu nay có một cách hiểu, là ra nghị quyết với cá nhân người trả lời chất vấn để dẫn đến bãi miễn. Hiểu như thế là chưa hoàn toàn chính xác. “Khi cần thiết” là khi thấy rằng, có một bước đổi mới, cần ghi nhận đổi mới đó rồi đánh giá, sơ kết lại, sắp tới anh phải làm gì để lần sau tôi giám sát tiếp… Ra nghị quyết như vậy là cần thiết. Chứ không phải ra nghị quyết để bãi miễn. Điều đó còn liên quan đến cơ chế quản lý, đánh giá cán bộ, đâu chỉ đánh giá cán bộ qua câu nói trong trả lời chất vấn.

Có ông nói thông viết thạo nhưng làm chưa chắc đã tốt, có người làm tốt nhưng chưa chắc đã diễn đạt được. Nếu đánh giá người ta rồi bãi miễn thì có được không? Không được.

Vừa rồi QH ra nghị quyết và giao cho UBTVQH tiếp tục chất vấn một số vị ở hội trường không có điều kiện chất vấn, thì mới làm được. Sắp tới, một số phiên họp của UBTVQH sẽ tiếp tục chất vấn. Vừa rồi chỉ là thí điểm. Phiên đầu tiên không có truyền hình, phát thanh trực tiếp, phiên sau đã truyền hình, phát thanh trực tiếp đến đông đảo cử tri. Sau đó đổi mới nữa là có đường dây nóng để đại biểu và cử tri trực tiếp tham gia chất vấn. Hiệu quả thể hiện rõ nét đấy chứ và chắc chắn hình thức này sẽ tiếp tục được triển khai, quan trọng là làm đúng luật.

PV: Như Chủ tịch đã nói, năm 2008 là một năm đầy sức ép trong hoạt động của QH. Vậy trước sức ép đó, QH đã quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước như thế nào?

CTQH Nguyễn Phú Trọng: Xung quanh việc quyết định những vấn đề quan trọng thì có nhiều nội dung, nhưng năm 2008, nổi bật có 3 sự kiện:

Một là, hai lần điều chỉnh các chỉ tiêu KT - XH. Kỳ họp cuối năm 2007, thông qua các chỉ tiêu rất khí thế; sang đầu năm, kỳ họp thứ 3 lại điều chỉnh chỉ tiêu… xuống; kỳ họp thứ 4 lại điều chỉnh chỉ tiêu, khá gay gắt.

Nhưng mừng là trong cái gay gắt ấy toát ra sự chân thành, xây dựng, có trách nhiệm cao và có tác dụng tốt. QH dành đến 3 ngày thảo luận về KT - XH, ngân sách. Cuối cùng, QH ra nghị quyết theo đúng tinh thần thảo luận sôi nổi và trách nhiệm với đất nước và cử tri. 

Sự kiện thứ hai là mở rộng địa giới Hà Nội, một vấn đề hết sức sôi nổi, cho ta nhiều kinh nghiệm. Trong quá trình thảo luận, cọ xát tại hội trường, tại tổ đã tạo ra một sự thống nhất, có thể chưa được đầy đủ, nhưng cuối cùng giải trình của Thủ tướng và sơ kết của tôi chắc cũng có tác dụng, và kết quả là các đại biểu bỏ phiếu rất tập trung, tới 92%.

Sự kiện thứ ba là vấn đề không tổ chức HĐND huyện, quận, phường; nhân dân trực tiếp bầu chủ tịch UBND xã - được thảo luận rất trách nhiệm. Cuối cùng, chúng ta tiếp thu giải trình chỉ chọn một nội dung, là thí điểm không tổ chức HĐND huyện, quận, phường; và không tiến hành thí điểm nhân dân trực tiếp bầu chủ tịch UBND xã. Phạm vi, thời gian cũng thay đổi.

Trước đây, cơ quan soạn thảo dự án đề ra phạm vi rất rộng, mà thí điểm thì ai lại làm rộng thế. Còn thời gian thí điểm lại quá ngắn, có 2 năm thì làm sao mà sơ kết kịp. Bây giờ phải kéo dài khi nào thấy đủ điều kiện mới tổng kết. Cũng có ý kiến là vi phạm Hiến pháp; nhưng không phải, đã làm chính thức đâu. Trong khi đó, có thể thấy thực tiễn cuộc sống đã vượt qua khỏi Hiến pháp rồi. Ta làm thí điểm để có thực tiễn, tổng kết, rồi mới kết luận là có sửa Hiến pháp, có làm đại trà hay không. Đó là cách làm khoa học.

PV: Còn ấn tượng của Chủ tịch trong công tác điều hành các kỳ họp QH?

CTQH Nguyễn Phú Trọng: Xung quanh cách thức điều hành tổ chức của kỳ họp, nét nổi bật của năm nay là thời gian rút ngắn, trong khi số lượng, chất lượng công việc không hề giảm.

Trước đây, những kỳ họp cuối năm có khi từ 40 đến 45 ngày; lần này kể cả thứ Bảy, Chủ nhật cũng chỉ có 1 tháng, trong khi đó đã thông qua số lượng luật của năm 2008 nhiều hơn trước. Trong 5 năm của khóa XI, đã thông qua được 84 luật, riêng năm nay thông qua 19 luật. Tính bình quân trước kia là 16 luật, bây giờ tăng lên 19 luật.

Điểm nổi bật về phương thức tổ chức là quyết tâm đổi mới. Và đó là một quá trình bàn rất kỹ, chuẩn bị công phu, sắp xếp chương trình hợp lý, khoa học, phát huy cao độ vai trò của Hội đồng Dân tộc, các ủy ban. Như sắp xếp các nhóm vấn đề gần nhau, các luật thông qua thì rải ra, không để lúc thì toàn nghe báo cáo, lúc thì toàn thảo luận. Thảo luận tổ thì gom vấn đề lại, thu nhỏ diện số lượng tổ để tăng số đại biểu lên... Điều này đã tiết kiệm rất nhiều thời gian. Trước kia, phát biểu 15 phút đến 10 phút, nay còn có 7 phút thôi.

Cũng có ý kiến cho rằng, như thế có hạn chế dân chủ không? Nhưng một người nói nhiều thì bao nhiêu người khác chờ. Tại sao dân chủ với một người mà bao người khác không được nói. Cho nên 7 phút mà vẫn truyền tải được. Tôi cho là các đại biểu rất có trách nhiệm trong chuẩn bị và phát biểu có chất lượng.

PV: Để phản ánh thành công hơn nữa hoạt động của QH, theo  Chủ tịch, công tác thông tin tuyên truyền cần tiếp tục đổi mới như thế nào? 

CTQH Nguyễn Phú Trọng: Thành công của QH trong hoạt động của mình, có sự đóng góp quan trọng của các nhà báo. Chính vì thế, về thông tin tuyên truyền, tôi rất muốn mở rộng ra nữa. Có thể tăng cường thêm phát thanh, truyền hình trực tiếp.

Phát thanh, truyền hình trực tiếp có cái hay ở chỗ, không chỉ đưa thông tin đến nhân dân mà còn buộc chúng ta phải chuẩn bị tốt hơn, điều hành phải cẩn thận và đại biểu cũng phải chuẩn bị kỹ. Đồng thời cũng mở rộng không khí cởi mở, dân chủ. Tôi đã ngồi với đồng chí Vũ Văn Hiền (Tổng Giám đốc Đài TNVN - PV) cả tiếng đồng hồ rồi.

Sắp tới, Đài TNVN sẽ có buổi phát thanh và truyền hình riêng về QH và cử tri, kiểu như chương trình Phát thanh QĐND và chương trình Phát thanh Vì An ninh Tổ quốc. Chương trình này sẽ là diễn đàn thu hút cử tri và các đại biểu QH, các chuyên gia để thảo luận góp ý kiến cho các luật, tăng cường sinh hoạt các đại biểu QH…

Một loạt chương trình về luật, đưa luật vào cuộc sống thì các báo đều làm, nhưng mà QH cũng phải làm chứ. Rồi các hội thảo, kinh nghiệm hoạt động QH... rất nhiều thứ mà QH cần làm để thu hút được nhiều trí tuệ, đồng thời mở rộng diện tiếp xúc với cử tri. Mình tạo diễn đàn, trao đổi phản biện để tìm ra vấn đề, tạo sự thống nhất cao hơn... Tất cả nghiên cứu và tuyên truyền đều theo hướng đó. Cái nào chưa được thì phải đổi mới tiếp.

PV: Xin trân trọng cảm ơn Chủ tịch!./.