Đối thoại với Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La
Sơn La đang từng bước đi lên, sánh vai cùng cả nước với nỗ lực phát triển toàn diện về mọi mặt kinh tế, văn hoá, xã hội.
Nghe toàn bộ cuộc đối thoại tại đây:
 |
| Ông Cầm Ngọc Minh - Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La |
Phát triển nông nghiệp gắn với chế biến là thế mạnh của tỉnh Sơn La. Cao nguyên Mộc Châu có độ cao trung bình 1050 m so với mực nước biển, với khí hậu á nhiệt đới quanh năm mát mẻ phù hợp cho việc phát triển các loại như chè, rau, hoa, quả chất lượng cao, chăn nuôi gia súc với quy mô lớn. Cao nguyên Nà Sản có độ cao trung bình 600 m so với mực nước biển, phù hợp với phát triển cây cà phê, cây ăn quả, mía...
Sơn La có điện tích đất lâm nghiệp chiếm 73% tổng diện tích tự nhiên toàn tỉnh, phù hợp với phát triển nhiều loại cây có giá trị kinh tế cao. Sơn La có 4 khu rừng đặc dụng, với nhiều động thực vật quý hiếm có giá trị nghiên cứu khoa học và tiềm năng về du lịch sinh thái.
Với hệ thống sông suối dày, độ dốc lớn, Sơn La có lợi thế trong phát triển các dự án thủy điện với quy mô khác nhau.
Bên cạnh đó, Sơn La còn có tiềm năng về nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng như đá vôi, đá ốp lát. Cùng với đó, nguồn khoáng sản của Sơn La cũng đa dạng và phong phú, hiện nay đã phát hiện được 150 điểm khoáng sản với quy mô khác nhau thuộc các nhóm như: nhiên liệu, kim loại, nước khoáng, nước nóng.
Sơn La còn có tiềm năng lớn trong phát triển du lịch, với vị trí là trung tâm của khu vực Tây Bắc, có Khu du lịch Mộc Châu đang trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt thành khu du lịch quốc gia, có di tích Nhà ngục Sơn La, Văn bia Quế lâm ngự chế và các điểm tham quan du lịch hang động, văn hóa...
Trong những năm qua, cùng với việc tổ chức các hội nghị xúc tiến đầu tư, tỉnh Sơn La đã đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tập trung vốn cải thiện hệ thống hạ tầng, nhất là về giao thông, điện... nhằm thu hút các nhà đầu tư đến khai thác, phát huy các tiềm năng, lợi thế của tỉnh. Qua đó, một số lĩnh vực đã thu hút được các nhà đầu tư lớn tới triển khai thực hiện các dự án, cụ thể như: dự án chế biến sữa, gắn với phát triển chăn nuôi bò sữa tại huyện Mộc Châu; dự án sản xuất Chè tại Mộc Châu; dự án sản xuất đường ở Mai Sơn, gắn với phát triển vùng nguyên liệu mía; dự án sản xuất xi măng (công nghệ lò đứng và lò quay tại Mai Sơn và thành phố Sơn La); các dự án thủy điện với quy mô khác nhau, đặc biệt là dự án thủy điện Sơn La với công suất 2.400 MW.
Hiện nay, dự án khai thác mỏ nickel tại huyện Bắc Yên, dự án Gang thép tại huyện Mường La, dự án tinh luyện Đồng tại huyện Phù Yên, dự án trồng và chế biến cà phê, dự án chế biến tinh bột sắn và các dự án trồng hoa, rau quả chất lượng cao tại Mộc Châu và đặc biệt là chương trình phát triển cây cao su của Tập đoàn Công nghiệp - Cao su Việt Nam (hiện đã trồng mới được trên 6.000 ha) đang trong quá trình đầu tư và mở rộng quy mô. Hạ tầng khu du lịch Mộc Châu đang từng bước được hoàn thiện để sẵn sàng chuẩn bị nâng cấp lên thành khu du lịch Quốc gia.
Sơn La nói riêng và các tỉnh trong khu vực Tây Bắc nói chung nằm trong vùng có điều kiện về địa chất khắc nghiệt nhất so với các khu vực khác của cả nước: phần lớn địa hình là đồi núi cao, độ dốc lớn, bị chia cắt nhiều, kết cấu thiếu bền vững, thường xuyên sạt lở nên rất khó khăn trong việc xây dựng và duy trì hệ thống hạ tầng cơ sở, nhất là về giao thông, suất đầu tư để xây dựng hạ tầng lớn.
Trong những năm gần đây, mặc dù đã có nhiều cố gắng trong việc tăng thu ngân sách, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và trình độ dân trí cho người dân. Tuy nhiên, chi ngân sách tỉnh vẫn chủ yếu dựa vào bổ sung cân đối từ ngân sách Trung ương (gần 80%), chất lượng nguồn nhân lực, trình độ dân trí còn nhiều yếu kém.
Đồng thời, theo quy định của Luật Đầu tư và các văn bản liên quan tới chính sách thu hút đầu tư của Chính phủ hiện hành chưa đủ để bù đắp được những khoản chi phí tăng thêm của các nhà đầu tư khi đầu tư vào khu vực còn nhiều khó khăn như Sơn La (trừ những lĩnh vực có lợi thế vượt trội so với các khu vực khác), nên trong những năm qua mặc dù tỉnh đã có nhiều cố gắng nhưng số lượng các dự án thu hút đầu tư được triển khai còn rất hạn chế.
Mặc dù tỉnh đã có rất nhiều cố gắng trong phát huy những tiềm năng và lợi thế của mình, tuy nhiên vẫn còn nhiều lĩnh vực chưa được đầu tư khai thác, đặc biệt như các lĩnh vực: chế biến nông sản (Sơn La là một trong 2 tỉnh có sản lượng ngô lớn nhất cả nước); trồng và chế biến cà phê (Sơn La nổi tiếng với chất lượng cà phê); phát triển vùng nguyên liệu chè, gắn với chế biến; trồng và chế biến rau, hoa quả chất lượng cao tại Mộc Châu, Mường La (khí hậu rất thuận lợi)...; trồng và chế biến lâm sản, đặc biệt là sản xuất bột giấy; phát triển du lịch với các loại hình đa dạng phong phú; khai thác, chế biến các loại khoáng sản; đầu tư tiếp tục phát triển thủy điện; trồng và chế biến thủy sản...
Để tỉnh Sơn La nói riêng và các tỉnh trong khu vực Tây Bắc nói chung có thể phát triển theo hướng nhanh và bền vững nhằm thu hẹp dần khoảng cách với các khu vực còn lại của cả nước trong điều kiện gặp rất nhiều khó khăn về điều kiện tự nhiên (đặc biệt là về địa hình), hạ tầng, nguồn nhân lực...
Ông cẩm Minh Ngọc đề nghị với Quốc hội và Chính phủ nghiên cứu, ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù đối với các tỉnh trong khu vực, tránh sự cào bằng (một cách tương đối) như hiện nay, đặc biệt là trong phát triển hệ thống hạ tầng về giao thông, thủy lợi, giáo dục và lĩnh vực chăm sóc sức khỏe nhân dân. Thực tế hiện nay, nguồn vốn Trung ương bổ sung cân đối cho tỉnh không thể đảm bảo thực hiện được mục tiêu hoàn thiện kết cấu hạ tầng của các tỉnh do suất đầu tư vào kết cấu hạ tầng của các tỉnh Tây Bắc lớn hơn rất nhiều so với các khu vực khác.
Trong lĩnh vực thu hút đầu tư, đề nghị Quốc hội và Chính phủ cần có cách chính sách riêng đối với khu vực Tây Bắc vì thực tế hiện nay các chính sách đã ban hành chưa thực sự đủ sức hút để lôi kéo các nhà đầu tư đến với tỉnh Sơn La nói riêng và các tỉnh khác trong khu vực Tây Bắc nói chung (trừ những lĩnh vực đặc biệt có lợi thế) nên nhiều tiềm năng của vùng, của tỉnh vẫn chưa được khai thác, phát huy. Chính vì việc chưa có nhiều nhà đầu tư tới đầu tư vào các lĩnh vực nên việc đào tạo nguồn nhân lực, nhất là nhân lực có chất lượng cao vẫn gặp nhiều bế tắc do chưa xác định được nhu cầu và hướng đào tạo.
Dự án thủy điện Sơn La được Bộ Chính trị và Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư năm 2002, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 2004 và được khởi công từ năm 2005, đến nay đã hoàn thành và phát điện 3/6 tổ máy, cuối tháng 12/2011 sẽ phát điện thêm 01 tổ máy, nâng tổng số tổ máy hoàn thành lên 4/6 tổ máy.
Để đảm bảo tiến độ tích nước xây dựng nhà máy theo đúng kế hoạch, tỉnh Sơn La đã tập trung tổ chức triển khai công tác di dân tái định cư và đã hoàn thành việc di chuyển an toàn, đúng tiến độ, bước đầu ổn định đời sống cho 12.584 hộ dân. Hoàn thành đúng tiến độ, an toàn việc di chuyển 12.584 hộ dân với 54.349 nhân khẩu tới nơi ở mới là một thách thức đối với tỉnh Sơn La vì đây là vấn đề liên quan tới nhiều lĩnh vực phức tạp, nhạy cảm, nhất là phong tục tập quán của đồng bào các dân tộc trong tỉnh.
Để triển khai thực hiện dự án di dân tái định cư thủy điện Sơn La, tỉnh Sơn La đã thành lập Ban Chỉ đạo do Bí thư Tỉnh ủy làm Trưởng ban, thành lập Ban Quản lý dự án từ cấp tỉnh tới cấp huyện; xây dựng mô hình, điển hình là mô hình thí điểm di dân tái định cư Tập Lập, huyện Mộc Châu rồi đúc rút kinh nghiệm xây dựng mô hình tái định cư Nà Nhụng, xã Mường Chùm, huyện Mường La với quan điểm phát huy sức mạnh của nhân dân, hỗ trợ kinh phí tháo dỡ nhà, bổ sung vật liệu để dựng nhà tại nơi ở mới, kết hợp với đầu tư kết cấu hạ tầng, hỗ trợ sản xuất...
Cùng với việc huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị trong thực hiện công tác di dân tái định cư dự án thủy điện Sơn La, với nhiều cách làm mới từ xây dựng mô hình, tới đúc rút kinh nghiệm để phát triển và nhân diện; cùng với đó là việc tăng cường cán bộ cho cơ sở, thường xuyên kiếm tra, nắm tình hình, tăng cường tuyên truyền, vận động nhân dân, tới việc đề xuất sửa đổi cơ chế, chính sách cho phù hợp.... nên tỉnh Sơn La đã hoàn thành đúng tiến độ, an toàn cuộc di dân lớn nhất trong lịch sử hiện đại.
Mặc dù đã đạt được những kết quả to lớn trong công tác di chuyển dân tái định cư dự án thủy điện Sơn La và bước đầu ổn định đời sống cho các hộ dân. Tuy nhiên, đó mới chỉ là thành công bước đầu. Để đạt được mục tiêu nhân dân tái định cư ở nơi ở mới phải có điều kiện tốt hơn nơi ở cũ, đòi hỏi phải có sự cố gắng nỗ lực của cả hệ thống chính trị, sự chủ động vươn lên của nhân dân tái định cư và sự hỗ trợ của Trung ương. Kinh nghiệm thực hiện dự án ổn định dân cư, phát triển kinh tế - xã hội vùng chuyển dân Sông Đà xây dựng thủy điện Hòa Bình cho thấy đây sẽ là một quá trình dài với nhiều thách thức, khó khăn.
Hiện nay, Thủ tướng Chính phủ đã đồng ý về chủ trương cho tỉnh xây dựng Đề án ổn định dân cư, phát triển kinh tế - xã hội vùng chuyển dân tái định cư thủy điện Sơn La; tỉnh đã tổ chức xây dựng Đề án để sớm trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Tuy nhiên, trước mắt đề nghị Chính phủ và Tập đoàn Điện lực Việt Nam cần tập trung cân đối đủ nguồn vốn (khoảng 4000 tỷ đồng) để tiếp tục triển khai thực hiện dự án di dân tái định cư thủy điện Sơn La theo đúng quy hoạch đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Đồng thời, cần có chính sách ưu đãi riêng đối với các doanh nghiệp đầu tư vào phát triển sản xuất kinh doanh trong vùng tái định cư nhằm tạo công ăn, việc làm, chuyển đổi tập quán, thói quen sản xuất cho nhân dân trong vùng./.