Gặp gỡ nhân chứng lịch sử tham gia Cách mạng Tháng Tám

Ông Phan Anh ở ngõ 130, phố Đốc Ngữ, quận Ba Đình, Hà Nội năm nay đã gần 90 tuổi, sức khoẻ và trí nhớ có phần giảm sút; nhưng khi nhắc tới sự kiện Cách mạng tháng Tám năm 1945, mắt ông vụt sáng, gương mặt lanh lợi hẳn lên. Ông kể, chiều ngày 17/8, tại Nhà hát Lớn Hà Nội, ông là người đã cướp diễn đàn và đưa mi-cờ-rô cho 2 đồng chí khác lần lượt diễn thuyết. Đây là một trong những hành động mở màn quan trọng cho việc biến cuộc mít tinh do Tổng hội công chức thuộc Chính phủ Trần Trọng Kim tổ chức, thành một cuộc mít tinh ủng hộ Việt Minh.

Ông Phan Anh nhớ lại: “Lúc đó mọi việc diễn ra rất nhanh, anh Thái Hy bảo vệ cho tôi lên cướp diễn đàn. Tôi lên yêu cầu người phụ trách loa đài đưa míc cho tôi và tôi tuyên bố cho bà con biết Nhật đã đầu hàng đồng minh vì lúc đó mới chỉ có những người như chúng tôi biết. Sau đó tôi đưa mi-cờ-rô cho chị Từ Trang và Nguyễn Khoa Diệu Hồng”.

Theo ông Lê Đức Vân, nguyên Uỷ viên ban Thanh vận thành uỷ Hà Nội, lúc đó, cuộc mít tinh chiều ngày 17/8/1945 là bước khởi đầu cho cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền ở Hà Nội. Sau sự kiện này, ông Lê Đức Vân và nhiều cán bộ tham gia cuộc họp mở rộng của Uỷ ban quân sự cách mạng Hà Nội, diễn ra tối ngày 17/8 quyết định bàn kế hoạch khởi nghĩa. Cuộc họp được tổ chức tại nhà bà Hai Nhã, thôn Dịch Vọng (nay thuộc quận Cầu Giấy) một cơ sở cách mạng của Thành uỷ ở ngoại thành, với sự tham gia của của đại diện các đoàn thể cứu quốc, gồm: công nhân xung phong, thanh niên xung phong và tự vệ chiến đấu.

Ông Lê Đức Vân kể lại: “Tôi chưa từng chứng kiến cuộc mít tinh nào lớn như thế. Hàng vạn người sau khi dự mít tinh đã diễu hành trên tất cả các đường phố sau đó kết hợp lực lượng quần chúng tại địa phương thành những cuộc mít tinh nhỏ. Ngay tối hôm đó Uỷ ban quân sự cách mạng họp và quyết định tổng khởi nghĩa vào ngày 19/8”

Ông Thái Hy, Trưởng Ban liên lạc cựu Thanh niên cứu quốc thành Hoàng Diệu khẳng định: Hà Nội chủ động khởi nghĩa giành chính quyền khi lệnh Tổng khởi nghĩa giành chính quyền của Trung ương Đảng chưa về đến nơi. Điều này thể hiện sự quán triệt chỉ thị “Nhật-  Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” của Trung ương Đảng, tháng 3/1945 và sự sẵn sàng, chủ động của lãnh đạo Đảng bộ Hà Nội lúc bấy giờ; trong đó có hơn 300 thanh niên cứu quốc thành Hoàng Diệu. Đây là lực lượng đã được Đảng rèn luyện, thử thách và có sự tập dượt, chuẩn bị khá kỹ càng.

Ông Thái Hy cho biết, thanh niên cứu quốc có tổ chức vũ trang là đoàn Thanh niên tuyên truyền thành Hoàng Diệu đã tổ chức được 15 cuộc mít tinh vũ trang đánh thức tinh thần yêu nước của thanh niên Hà Nội khi  Nhật đảo chính Pháp. Thành uỷ thành lập thêm đội ám sát có trách nhiệm giết  tề trừ gian. Hai tổ chức này đã làm rung động thành phố, hoạt động “xuất quỷ nhập thần”.

Cố Tổng Bí thư Trường Chinh đã từng khẳng định: Hà Nội xứng đáng là ngọn cờ đầu của cách mạng tháng Tám năm 1945. Trong thành công của Tổng khởi nghĩa giành chính quyền ở Hà Nội, 19/8/1945, có phần đóng góp tích cực của lớp thanh niên trẻ sống ở Hà Nội lúc đó. Đây là một truyền thống vẻ vang, cần được thế hệ trẻ Thủ đô hôm nay noi theo trong sự nghiệp xây dựng Hà Nội là thủ đô của nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam./.