Giao Bộ Tài chính quản lý hoạt động kiểm toán độc lập

Sau 19 năm hoạt động, kiểm toán độc lập đã phát triển nhanh về số lượng, quy mô, cũng như chất lượng dịch vụ. Đến tháng 6/2010 đã có 162 doanh nghiệp dịch vụ kế toán, kiểm toán với hơn 6.700 người làm việc. Các công ty kế toán đã góp phần giúp các doanh nghiệp, các dự án quốc tế, đơn vị sự nghiệp nắm bắt, tuân thủ đường lối, chính sách kinh tế, tài chính, loại bỏ chi phí bất hợp lý… Kiểm toán độc lập cũng góp phần ngăn ngừa và phát hiện lãng phí, góp phần thu hút vốn đầu tư, công khai minh bạch thông tin tài chính, phục vụ đắc lực cho công tác quản lý, điều hành kinh tế- tài chính của doanh nghiệp. Tuy nhiên, hoạt đông kiểm toán độc lập đã bộc lộ một số tồn tại và hạn chế, trong đó có nguyên nhân về mặt pháp lý. Để góp phần khắc phục bất cập, hạn chế và tạo một khung có giá trị pháp lý cao, cũng như góp phần vào mục tiêu minh bạch các số liệu tài chính, kế toán bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư, nhà nước và quy định cụ thể các quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp kiểm toán, kiểm toán viên và đơn vị kiểm toán việc ban hành Luật Kiểm toán độc lập là cần thiết.

Đa số đại biểu nhất trí với phạm vi điều chỉnh cũng như nội dung Báo cáo thẩm tra Dự án Luật đồng thởi bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành ở nước ta.

Băn khoăn tên gọi

Đại biểu Cao Sỹ Kiêm (đoàn Thái Bình), đưa ý kiến không nên gọi là Luật Kiểm toán độc lập, bởi theo đại biểu những qui định trong dự thảo lần này mang nhiều tính chất về dịch vụ kiểm toán và tập trung vào lĩnh vực kiểm toán tư. Đại biểu đề nghị chọn một tên thích hợp sát với nghĩa nội dung những điều, khoản qui định, hợp với thông lệ quốc tế và không phải giải thích lòng vòng khi triển khai.

Thống nhất với ý kiến của đại biểu Cao Sỹ Kiêm, không nên gọi tên luật là Luật Kiểm toán độc lập, không nên để hai từ "độc lập" phía sau, vì hoạt động kiểm toán nói chung cả kiểm toán Nhà nước, kiểm toán dịch vụ, kiểm toán nội bộ đòi hỏi tính độc lập của người thực hiện nhiệm vụ kiểm toán. Theo đại biểu để  tên như vậy dễ bị hiểu lầm kiểm toán dịch vụ độc lập, còn kiểm toán Nhà nước hay kiểm toán nội bộ không độc lập. Đại biểu đề nghị đổi tên khác, có thể là Luật kiểm toán hoặc kinh doanh kiểm toán, dịch vụ kiểm toán.

Không đồng tình với ý kiến trên, đại biểu Trần Du Lịch lại cho rằng, cái khó của luật này là tạo khung pháp lý mang tính bền vững nhưng phải quan điểm rất rõ nghề kiểm toán là một nghề rất đặc biệt, nó dựa trên tính trung thực, chất lượng, tâm con người. Do đó luật tạo một khuôn khổ phát triển ở chất lượng chứ không chỉ có số lượng. Chính vì vậy tên gọi kiểm toán độc lập là đúng. Độc lập ở đây hiểu theo nghĩa không phải là tính độc lập của một kiểm toán viên.

Về quản lý Nhà nước đối với kiểm toán độc lập, đại biểu Nguyễn Văn Bình (đoàn TP Hải Phòng) và các đại biểu  nhất trí với dự thảo luật giao cho Bộ Tài chính là cơ quan chịu trách nhiệm thực hiện quản lý Nhà nước về hoạt động kiểm toán độc lập, cụ thể giao cho Bộ Tài chính quy định việc tổ chức thi, cấp, thu hồi chứng chỉ kiểm toán viên tại Điểm c, Khoản 2, Điều 10; đồng Bộ Tài chính cũng là nơi cấp, đình chỉ, thu hồi giấy phép thành lập của doanh nghiệp kiểm toán chi nhánh, văn phòng đại điện của doanh nghiệp kiểm toán, chấp nhận thành lập chi nhánh và công ty của doanh nghiệp kiểm toán ở nước ngoài tại Điểm d, Khoản 2, Điều 10 và Điều 22.

Kiểm toán là ngành kinh doanh có điều kiện, việc thành lập doanh nghiệp kiểm toán, chi nhánh, văn phòng đại diên của doanh nghiệp kiểm toán không chỉ thực hiện theo Luật Doanh nghiệp, phải đáp ứng một số điều kiện cụ thể, cần tập trung vào một đầu mối là Bộ Tài chính với tư cách là cơ quan quản lý Nhà nước về hoạt động kiểm toán độc lập có đội ngũ chuyên môn về lĩnh vực liên quan đủ khả năng thực hiện quản lý kiểm tra, giám sát chất lượng, xử vi phạm trong lĩnh vực dịch vụ kiểm toán để cấp giấy phép và thu hồi giấy phép hoạt động.

Cá nhân có được hành nghề độc lập?

Một vấn đề khác được nhiều đại biểu quan tâm đó là về quy định liên quan đến kiểm toán độc lập, kiểm toán viên hành nghề. Đại biểu Nguyễn Thị Khá nhất trí với một số đại biểu khác cho rằng, kiểm toán viên phải hành nghề trong các doanh nghiệp không được qui định với tư cách là cá nhân.

Theo đại biểu này thì kiểm toán viên hành nghề thì phải có trình độ, có đạo đức nghề nghiệp, trung thực, công tâm, kiên quyết, liêm khiết và tuân thủ pháp luật thì đó là điều bắt buộc. Việc quy định các kiểm toán viên hành nghề chỉ được hành nghề trong các doanh nghiệp là cần thiết nhằm bảo đảm chất lượng, dịch vụ, tạo điều kiện để các cơ quan quản lý Nhà nước giám sát chất lượng chặt chẽ hơn nên kiểm toán viên không được hành nghề với tư cách là cá nhân.

Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Minh Hồng (đoàn  Nghệ An) đề nghị không nên quan niệm kiểm toán viên là không được phép hành nghề độc lập, trong Điều 15, Khoản 5. Đại biểu cho rằng, họat động kiểm toán, chất lượng kiểm toán dựa vào uy tín cá nhân rất nhiều, từ đó cũng khuyến khích cho người ta để làm sao để người ta đảm bảo được uy tín cá nhân.

Vì vậy thay vì khái niệm "kiểm toán viên hoạt động độc lập" thì nên xác định là "kiểm toán viên được phép hành nghề".

Liên quan đến quy định tiêu chuẩn, điều kiện của Tổng giám đốc hoặc Giám đốc của doanh nghiệp kiểm toán, trách nhiệm hữu hạn, tại Điều 22 quy định: Tổng giám đốc doanh nghiệp kiểm toán của công ty trách phải góp vốn tối thiểu 10% vốn điều lệ.

Đại biểu Phạm Thị Loan  (đoàn TP Hà Nội) và nhiều đại biểu cho rằng quy định như vậy không hợp lý bởi vì Tổng giám đốc hay giám đốc người ta có thể tuyển, nhiều khi tổng giám đốc, giám đốc họ không có kinh tế, nhưng họ có tài năng về chuyên môn cũng như về năng lực quản lý thì họ vẫn được quyền tham gia vào điều hành công ty, doanh nghiệp theo Luật doanh nghiệp. Đại biểu Phạm Thị Loan  không nên để điểm này vào quy định về tiêu chuẩn và điều kiện của giám đốc hoặc Tổng giám đốc.

Bên cạnh những ý kiến trên, Quốc hội cũng thảo luận, cho ý kiến về nhiều vấn đề khác như: về điều kiện thành lập và hoạt động của doanh nghiệp kiểm toán, giá trị pháp lý Báo cáo kiểm toán,về các loại hình kiểm toán…/.