Học tập và thực hành theo Bác: Bước chuyển tư duy trước yêu cầu phát triển mới

Trao đổi với phóng viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam, PGS.TS Lê Văn Chiến - Viện trưởng Viện Lãnh đạo học và Hành chính công (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh) khẳng định: Đây không thuần túy là sự thay đổi về ngôn từ, mà phản ánh tư duy mới nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, khơi dậy tinh thần “dám nghĩ, dám làm” của đội ngũ cán bộ trước yêu cầu phát triển mới của đất nước.

Sự chuyển dịch tư duy quan trọng của Đảng

PV: Thưa PGS.TS, sau 10 năm thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, Bộ Chính trị đã ban hành Chỉ thị 07-CT/TW với nhiều điểm mới. Theo ông, vì sao một chỉ thị mới lại cần thiết vào thời điểm này?

PGS.TS Lê Văn Chiến: Ngày 13/7/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký ban hành Chỉ thị số 07-CT/TW Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới. Có thể khẳng định, đây không chỉ đơn thuần là sự thay thế về mặt văn bản, mà phản ánh yêu cầu phát triển mới của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và yêu cầu lãnh đạo đất nước trong giai đoạn mới.

Lý do cũng đã được Chỉ thị 07-CT/TW chỉ rõ, đó là: Việc thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW năm 2016 của Bộ Chính trị đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, góp phần xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh; củng cố niềm tin của Nhân dân; tạo động lực quan trọng góp phần phát triển đất nước, xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc... Tuy nhiên, đâu đó vẫn còn hiện tượng học và làm theo Bác một cách hình thức, thiếu chiều sâu, thậm chí có nơi còn có biểu hiện né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, thiếu bản lĩnh đổi mới, không dám làm, không dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Trong khi đó, đất nước đã bước vào một giai đoạn phát triển hoàn toàn mới, mục tiêu cao hơn nhiều. Do vậy, cũng đòi hỏi công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị phải được nâng lên một tầm cao mới nhằm đáp ứng yêu cầu và thực hiện tốt hơn các mục tiêu phát triển đất nước.

PV: Một thay đổi rất đáng chú ý là Chỉ thị 07-CT/TW chuyển từ yêu cầu “học tập và làm theo” sang “học tập, thực hành”. PGS.TS có thể phân tích rõ hơn vấn đề này?

PGS.TS Lê Văn Chiến: Theo tôi, đây không phải là sự thay đổi thuần túy về ngôn từ, mà phản ánh bước chuyển quan trọng trong tư duy chỉ đạo của Đảng. Nếu "Làm theo" nhấn mạnh đến việc noi gương Bác, học Bác rồi làm theo những điều Bác đã dạy thì "thực hành" có nội hàm rộng và sâu hơn. Thực hành đòi hỏi người đảng viên chủ động, sáng tạo trong vận dụng sáng tạo tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách của Bác vào thực hiện nhiệm vụ, đáp ứng yêu cầu phát triển mới của đất nước; phải dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đương đầu với khó khăn thử thách, dám hành động vì lợi ích của nhân dân.

Thực hành không phải làm một lần, mà là quá trình thực hiện thường xuyên, liên tục, tự giác để hình thành phẩm chất, tác phong và văn hóa công vụ. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhiều lần căn dặn: Đạo đức cách mạng không phải tự nhiên có, mà phải được rèn luyện trong thực tiễn, "cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong".

Phân biệt rõ giữa rủi ro khách quan và vi phạm do vụ lợi

PV: Chỉ thị 07-CT/TW, Bộ Chính trị thẳng thắn chỉ rõ vẫn còn tình trạng học tập hình thức, chưa chuyển từ nhận thức sang hành động, thậm chí còn biểu hiện né tránh, đùn đẩy trách nhiệm. Theo ông, vì sao sau nhiều năm chúng ta vẫn chưa khắc phục triệt để được những hạn chế đó?

PGS.TS Lê Văn Chiến: Chỉ thị 07-CT/TW đã thẳng thắn chỉ ra những hạn chế này cho thấy tinh thần nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng thực trạng để có giải pháp hiệu quả hơn.

Nguyên nhân có thể đến từ một số yếu tố đan xen nhau, trước hết là người đứng đầu. Trong đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý, khó tránh khỏi còn có người có nhận thức chưa đầy đủ, năng lực chưa đáp ứng yêu cầu của hoạt động lãnh đạo. Do đó, ở một số cơ quan, đơn vị còn có hiện tượng coi việc học tập là hoàn thành một đợt sinh hoạt chính trị, tổ chức hội nghị, viết cam kết hay đăng ký nội dung làm theo, nhưng chưa gắn chặt với công việc hằng ngày, trách nhiệm của từng vị trí công tác nên khó tạo ra sự thay đổi về hành vi.

Bên cạnh đó, ở một bộ phận cán bộ do năng lực, bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm chưa đáp ứng yêu cầu phát triển mới của đất nước nên còn tâm lý e ngại, không dám quyết, không dám làm, chọn giải pháp an toàn là né tránh hoặc đùn đẩy trách nhiệm. Điều đó đã làm giảm hiệu quả thực hiện Chỉ thị 05-CT/TW.

PV: Chỉ thị 07-CT/TW nhấn mạnh yêu cầu cán bộ phải "dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đương đầu với khó khăn, thử thách vì lợi ích chung". Theo ông, đâu là giải pháp then chốt để thể chế hóa tinh thần này, giúp cán bộ yên tâm cống hiến mà không sợ rủi ro pháp lý?

PGS.TS Lê Văn Chiến: Đảng và Nhà nước đã có một số chủ trương, chính sách nhằm khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung như Kết luận số 14-KL/TW ngày 22/9/2021 của Bộ Chính trị về chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung; Nghị định số 73/2023/NĐ-CP của Chính phủ về khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung… Tôi cho rằng, thời gian tới cần làm tốt hơn, thể chế hóa đầy đủ hơn chủ trương, chính sách này; không chỉ bảo vệ, khuyến khích mà còn trọng thưởng xứng đáng đối với những người dám nghĩ, dám làm, mang lại lợi ích cho đất nước, cho nhân dân.

Để làm được việc này, về nguyên tắc, phải phân biệt rõ giữa rủi ro khách quan với vi phạm do vụ lợi hoặc cố ý làm trái. Trong quản lý nhà nước, nhất là trong đổi mới sáng tạo, không phải mọi quyết định đều mang lại kết quả như mong muốn. Điều quan trọng là phải đánh giá cán bộ trên cơ sở động cơ, quy trình, căn cứ pháp lý và mục tiêu phục vụ lợi ích chung. Nếu cán bộ làm đúng thẩm quyền, đúng quy trình, công khai, minh bạch, không có động cơ vụ lợi nhưng kết quả không như kỳ vọng thì cần được xem xét khác với trường hợp cố ý làm trái để trục lợi.

Người năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm mà mang lại lợi ích cho nhân dân, đất nước cần được ghi nhận, ghi danh, trọng thưởng xứng đáng với những lợi ích mang lại. Tất nhiên, việc này không dễ vì không phải lợi ích nào cũng có có thể lượng hóa được, nhưng rất nên thử nghiệm giải pháp này đối với những việc có thể lượng hóa được lợi ích mang lại.

"Phương pháp Hồ Chí Minh" và 5 hành động cụ thể

PV: Bên cạnh tư tưởng, đạo đức và phong cách, Chỉ thị 07-CT/TW đã nhấn mạnh thêm yếu tố "Phương pháp Hồ Chí Minh". Ông nhận định thế nào về giá trị của "phương pháp Hồ Chí Minh" trong bối cảnh quản trị quốc gia và địa phương hiện nay - đặc biệt là trong việc định hình phương pháp làm việc khoa học, dân chủ, sâu sát thực tiễn và vì dân?

PGS.TS Lê Văn Chiến: Phương pháp của Chủ tịch Hồ Chí Minh là luôn xuất phát từ thực tiễn, tôn trọng thực tiễn và kiểm nghiệm bằng thực tiễn. Người nhiều lần nhấn mạnh phải "óc nghĩ, mắt trông, tai nghe, chân đi, miệng nói, tay làm", tránh bệnh chủ quan, giáo điều. Đây cũng là phương pháp khoa học và hướng tới phục vụ lợi ích của nhân dân, “dân là gốc”.

Đối với quản trị quốc gia hiện nay, đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng. Chúng ta đang trong quá trình chuyển đổi số, chính quyền địa phương hai cấp và yêu cầu phát triển nhanh, mọi chủ trương, chính sách chỉ thực sự hiệu quả khi được xây dựng trên cơ sở dữ liệu, bằng chứng và nhu cầu thực tế của nhân dân. Nếu thực hành đúng phương pháp Hồ Chí Minh thì hiệu quả công việc sẽ rất cao. Vì thế, Chỉ thị 07-CT/TW nhấn mạnh phương pháp Hồ Chí Minh chính là nhấn mạnh yêu cầu không chỉ học, làm đúng mà còn phải làm hiệu quả.

PV: Theo ông, trong bối cảnh đất nước đang thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, việc học và thực hành tư tưởng, “phương pháp Hồ Chí Minh” cần được hiểu như thế nào để có thể trở thành phương châm hành động thực tiễn?

PGS.TS Lê Văn Chiến: Trong bối cảnh hiện nay, việc học và thực hành tư tưởng, “phương pháp Hồ Chí Minh” trong từng công việc, từng hành động, hằng ngày và học Bác không phải để thuộc Bác, mà để làm việc như Bác, không phải để nhắc lại tư tưởng của Bác, mà để vận dụng sáng tạo tư tưởng ấy giải quyết hiệu quả những vấn đề của đất nước hôm nay. Nói cách khác, trong bối cảnh phát triển mới, việc học và thực hành tư tưởng, “phương pháp Hồ Chí Minh” cần được chuyển hóa thành 5 hành động cụ thể: nghĩ lớn hơn, đổi mới mạnh hơn, làm việc khoa học hơn, phục vụ nhân dân tốt hơn và chịu trách nhiệm cao hơn.

PV: Thưa PGS.TS, làm thế nào để gắn việc học tập, thực hành theo Bác với các phong trào thi đua yêu nước một cách hiệu quả, tránh hình thức, nhằm khơi dậy khát vọng tự cường và tinh thần tự hào dân tộc trong nhân dân?

PGS.TS Lê Văn Chiến: Đừng nghĩ học tập và thực hành theo Bác là cái gì đó xa xôi, hãy gắn việc học tập và thực hành theo tư tưởng của Bác vào từng nhiệm vụ, từng công việc hằng ngày. Hãy làm tốt nhiệm vụ cụ thể của mình, trong mỗi hành động, mỗi nhiệm vụ luôn suy nghĩ, tìm tòi làm thế nào cho hiệu quả hơn, mang lại kết quả tốt hơn với chi phí ít hơn. Đó chính là cách học và thực hành theo Bác thiết thực nhất.

Trong hành động hằng ngày, đừng nghĩ học Bác chỉ để hoàn thành một phong trào, mà để mỗi công việc thêm nhiều giá trị cho đất nước hơn; thi đua không phải để được khen thưởng, mà để mỗi cá nhân, mỗi tổ chức góp phần làm cho Việt Nam phát triển nhanh hơn, bền vững hơn và hùng cường hơn.

Khi mỗi cán bộ, đảng viên và người dân đều thấy mình là chủ thể của sự phát triển quốc gia, thì khát vọng tự cường và niềm tự hào dân tộc sẽ không chỉ là khẩu hiệu, mà sẽ trở thành sức mạnh nội sinh của toàn xã hội.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!

Toàn văn Chỉ thị số 07-CT/TW ngày 13/7/2026 của Bộ Chính trị

VOV.VN - Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 07-CT/TW yêu cầu đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới, gắn với xây dựng, chỉnh đốn Đảng, nâng cao hiệu quả thực thi công vụ và phát triển đất nước.