"Khoa học cơ bản được đặt ở vị trí rất cao"

Tại buổi làm việc của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số với một số cơ quan liên quan nhằm cho chủ trương về công tác nghiên cứu khoa học cơ bản ngày 25/5 tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết hiện nay là phải xác định rõ mục tiêu phát triển nghiên cứu khoa học cơ bản trong giai đoạn mới, bảo đảm vừa xử lý các điểm nghẽn trước mắt, vừa kiến tạo nền tảng tri thức lâu dài cho phát triển nhanh, bền vững đất nước.

Trao đổi về thông điệp xuyên suốt của bài phát biểu, TS. Hà Thị Quyến, giảng viên Khoa Công nghệ Nông nghiệp, Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng điểm đáng chú ý được nhấn mạnh chính là khoa học cơ bản đã được đặt ở vị trí rất cao trong chiến lược phát triển khoa học - công nghệ quốc gia.

Theo TS Hà Thị Quyến, trước đây nhiều người vẫn cho rằng khoa học cơ bản chủ yếu là hoạt động học thuật trong các trường đại học hoặc viện nghiên cứu. Tuy nhiên, bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã nhấn mạnh, khẳng định lại, đây chính là nền tảng để tạo ra công nghệ lõi, năng lực tự chủ và sức cạnh tranh quốc gia trong dài hạn. “Với người làm nghiên cứu như chúng tôi, đây là một tín hiệu rất tích cực”, bà chia sẻ.

Lý giải việc khoa học cơ bản được nhấn mạnh trong giai đoạn hiện nay, TS. Hà Thị Quyến cho rằng để phát triển bền vững, Việt Nam cuối cùng vẫn phải dựa vào tri thức và công nghệ do chính mình tạo ra. Các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ sinh học hay vật liệu mới đều bắt đầu từ các nghiên cứu cơ bản. Nếu chỉ tiếp nhận công nghệ từ bên ngoài, Việt Nam sẽ khó tạo ra những bước phát triển đột phá và lâu dài. Muốn có năng lực cạnh tranh thực sự thì phải làm chủ được tri thức nền tảng.

TS. Hà Thị Quyến cho rằng phát biểu và kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã thể hiện cách tiếp cận cởi mở hơn đối với hoạt động nghiên cứu khoa học. Theo đó, việc giảm tư duy quản lý hành chính, chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” và chấp nhận rủi ro khoa học là những nội dung được giới nghiên cứu mong chờ từ lâu.

Bà cho biết thực tế hiện nay nhiều nhà khoa học không chỉ tập trung vào chuyên môn mà còn mất khá nhiều thời gian cho các thủ tục hành chính. “Làm khoa học luôn có khả năng thất bại vì nghiên cứu là đi tìm cái mới. Nếu mọi thứ đều phải an toàn và chắc chắn ngay từ đầu thì sẽ rất khó có nghiên cứu đột phá”, TS. Hà Thị Quyến nhấn mạnh và cho rằng cơ chế hậu kiểm sẽ giúp các nhà khoa học mạnh dạn hơn khi theo đuổi những hướng nghiên cứu dài hạn và có chiều sâu.

Khoa học cơ bản gắn trực tiếp với mô hình phát triển đất nước

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh nghiên cứu khoa học cơ bản không còn là hoạt động học thuật thuần túy mà là “năng lực chiến lược quốc gia”. TS. Hà Thị Quyến cho rằng điều đó cho thấy đầu tư cho khoa học không còn là câu chuyện riêng của ngành khoa học mà đã gắn trực tiếp với mô hình phát triển đất nước.

“Khoa học cơ bản mạnh thì mới có khả năng làm chủ công nghệ, đào tạo nhân lực chất lượng cao và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong tương lai”, bà nói.

Theo đánh giá của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, nghiên cứu khoa học cơ bản của Việt Nam hiện vẫn còn nhiều hạn chế, chưa tương xứng với yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Những tồn tại được chỉ ra gồm đầu tư còn thấp; chưa hình thành được hệ sinh thái nghiên cứu cơ bản quốc gia mạnh, ổn định và có chiều sâu; hoạt động nghiên cứu còn phân tán, thiếu liên kết, thiếu trường phái khoa học và các nhóm nghiên cứu mạnh.

Trước mục tiêu hình thành “trường phái khoa học Việt Nam”, TS. Hà Thị Quyến cho rằng điều này hoàn toàn khả thi nhưng cần thời gian cùng sự đầu tư đủ dài hạn; cần có các nhóm nghiên cứu mạnh, môi trường học thuật tốt và sự kế thừa giữa các thế hệ nhà khoa học.

Định hướng, tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại cuộc họp vừa qua tạo ra nhiều kỳ vọng cho giới nghiên cứu. Theo TS Hà Thị Quyến, điểm đáng chú ý là bài phát biểu không chỉ dừng ở định hướng chung mà đã chỉ ra khá rõ các điểm nghẽn hiện nay như cơ chế quản lý, tài chính, nhân lực và hạ tầng nghiên cứu.

“Điều quan trọng nhất vẫn là cách triển khai trong thực tế. Dù vậy, ít nhất đây cũng là tín hiệu cho thấy khoa học cơ bản đang được nhìn nhận nghiêm túc và đúng vị trí”, theo TS. Hà Thị Quyến.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước: Hình thành đồng bộ hệ sinh thái nghiên cứu cơ bản

VOV.VN - “Yêu cầu cấp thiết hiện nay là phải xác định rõ mục tiêu phát triển nghiên cứu khoa học cơ bản trong giai đoạn mới, bảo đảm vừa xử lý các điểm nghẽn trước mắt, vừa kiến tạo nền tảng tri thức lâu dài cho phát triển nhanh, bền vững đất nước”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh.