Không bắt buộc phải qua thủ tục khiếu nại trước khi khởi kiện

Chiều 4/6, Quốc hội thảo luận ở tổ về dự thảo Luật Tố tụng hành chính.

Dự thảo Luật Tố tụng hành chính gồm 13 chương và 163 điều, quy định những nguyên tắc cơ bản trong tố tụng hành chính; trình tự, thủ tục khởi kiện và giải quyết các vụ án hành chính; thi hành án hành chính; nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng; quyền và nghĩa vụ của người tham gia tố tụng, của cá nhân, cơ quan, tổ chức có liên quan.

Dự thảo Luật Tố tụng hành chính hiện có 5 vấn đề còn ý kiến khác nhau gồm: Các khiếu kiện hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết Toà án; điều kiện khởi kiện hành chính; thời hiệu khởi kiện; quyết định của Hội đồng xét xử sơ thẩm; thủ tục thoả thuận trong tố tụng hành chính. Đồng thời kiến nghị cần mở rộng khái niệm quyết định hành chính và quy định cụ thể các hình thức quyết định để đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức để áp dụng phù hợp thực tế.

Trong phiên thảo luận ở tổ, đa số ý kiến tán thành với đề nghị của Ủy ban Tư pháp là cần quy định trong dự thảo Luật theo hướng dành quyền lựa chọn việc khiếu nại tại cơ quan hành chính hay khởi kiện vụ án tại Tòa án cho người dân mà không bắt buộc phải qua thủ tục khiếu nại trước khi khởi kiện. Đây được coi là bước đổi mới căn bản về điều kiện, cơ chế giải quyết khiếu kiện hành chính ở nước ta theo tinh thần Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Đại biểu Phạm Xuân Thường (đoàn Thái Bình), Đào Xuân Nay (đoàn Bình Thuận) cho rằng: Việc tổ chức, cá nhân khi không đồng ý với quyết định hành chính, hành vi hành chính thì có quyền lựa chọn khiếu nại tại cơ quan hành chính hoặc khởi kiện ngay vụ án hành chính tại Tòa án. Nếu tổ chức, cá nhân lựa chọn việc khiếu nại tại cơ quan hành chính thì khi hết thời hạn giải quyết theo quy định mà khiếu nại không được giải quyết hoặc được giải quyết nhưng họ không đồng ý với quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu (hoặc giải quyết lần hai) thì họ vẫn có quyền khởi kiện vụ án tại Tòa án. Quy định như vậy sẽ đáp ứng được yêu cầu mở rộng quyền khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án, tạo điều kiện cho tổ chức, cá nhân được tự do lựa chọn cách thức giải quyết khiếu nại, khiếu kiện, mở rộng dân chủ trong xã hội, giảm bớt áp lực cho các cơ quan hành chính nhà nước.

Về quyết định của Hội đồng xét xử sơ thẩm, đại biểu Nguyễn Văn Luật (đoàn Kiên Giang) tán thành với loại ý kiến đã được thể hiện tại Điều 119 dự thảo Luật quy định về quyền hạn của Tòa án. Theo đó, cần quy định cụ thể trong dự thảo Luật quyền hạn của Tòa án khi giải quyết vụ án hành chính như: không chấp nhận yêu cầu của người khởi kiện hoặc hủy một phần hoặc toàn bộ quyết định hành chính trái pháp luật, buộc bồi thường thiệt hại... Quy định như vậy khắc phục được hạn chế của Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính, nhằm bảo đảm bản án, quyết định hành chính được cụ thể, rõ ràng, tạo điều kiện cho việc thi hành bản án, quyết định hành chính thuận lợi, có hiệu quả. 

Đồng ý với quan điểm này, đại biểu Trương Quang Hai (đoàn Bình Thuận) cho rằng, cần quy định cụ thể hơn về các quyết định của Hội đồng xét xử như: buộc người có thẩm quyền thực hiện những công việc cụ thể nào, thời hạn bao lâu,… bảo đảm cho các quyết định của Tòa án được thi hành đúng và thuận lợi cho việc xác định trách nhiệm của người không chấp hành bản án, quyết định của Tòa án.

Về thủ tục thỏa thuận trong tố tụng hành chính, đại biểu Phạm Xuân Thường (đoàn Thái Bình), Đinh Xuân Thảo (đoàn Kiên Giang) nêu ý kiến: Không nên quy định thủ tục thỏa thuận nhưng nên quy định việc đối thoại giữa người khởi kiện và bên bị kiện trong tố tụng hành chính. 

Các đại biểu cho rằng, lĩnh vực hành chính là lĩnh vực công. Quan hệ giữa hai bên trong hành chính là quan hệ giữa một bên là cơ quan hành chính nhà nước, người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước thi hành quyền lực hành chính công và một bên là đối tượng chịu sự quản lý, điều hành. Mặc dù, trong tố tụng tại Tòa án thì các bên bình đẳng với nhau về quyền và nghĩa vụ nhưng việc thỏa thuận giữa các bên đương sự trong tố tụng hành chính có liên quan đến nội dung quản lý hành chính. Vì vậy, việc quy định thủ tục thỏa thuận mang tính bắt buộc giữa các bên trong trường hợp này là không phù hợp.

Tuy nhiên, các đại biểu cho rằng, dự thảo Luật có thể quy định mang tính khuyến khích việc đối thoại giữa các bên được thực hiện ở bất cứ thời điểm nào trong quá trình giải quyết vụ khiếu kiện theo yêu cầu của các bên đương sự, nhưng không phải là một thủ tục bắt buộc. Quy định như vậy cũng phù hợp với nguyên tắc chung về đối thoại trong Luật khiếu nại, tố cáo.

Thông qua đối thoại, các bên có thể hiểu rõ thêm nhiều nội dung và tự nhận ra sai sót của mình để bên khởi kiện có thể rút đơn khởi kiện hoặc bên bị kiện tự khắc phục sai sót của mình, giải quyết được triệt để khiếu kiện phát sinh, kéo dài. Tuy nhiên, để bảo đảm cho việc đối thoại được thực hiện thống nhất và có hiệu quả thì cần nghiên cứu bổ sung quy định trình tự, thủ tục đối thoại trong dự thảo Luật.   

Ngày mai (5/6), Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự thảo Luật Thuế bảo vệ môi trường./.