Kiên trì đến cùng trong cuộc đấu tranh vì công lý

Với mong muốn tập hợp, đoàn kết các nạn nhân, động viên họ tham gia các hoạt động xã hội, hòa nhập cộng đồng; vận động, quyên góp tài chính giúp đỡ các nạn nhân cải thiện đời sống vật chất và tinh thần và mong muốn công lý được thực thi, Hội Nạn nhân chất độc da cam/diocine Việt Nam (VAVA) đã ra đời vào năm 2004.

Từ đó đến nay, VAVA luôn xác định rõ 2 nhiệm vụ trọng tâm hoạt động là giúp đỡ các nạn nhân cải thiện cuộc sống đồng thời kiên trì đến cùng theo đuổi vụ kiện các công ty hoá chất Hoa Kỳ sản xuất chất độc hoá học để quân đội Mỹ sử dụng trong thời gian chiến tranh ở Việt Nam.

Vụ kiện chưa từng có tiền lệ....
Giáo sư Nguyễn Trọng Nhân, Phó Chủ tịch Hội VAVA nhận định: Vụ kiện mà các nạn nhân Việt Nam đang tiến hành là vụ kiện dân sự rất phức tạp, có liên quan đến hàng triệu nạn nhân Việt Nam và chưa từng có tiền lệ trong lịch sử ngành Tư pháp Hoa Kỳ.

Do đó cuộc đấu tranh của các nạn nhân Việt Nam gặp rất nhiều khó khăn, nhưng chúng tôi quyết tâm theo đuổi vụ kiện và tin tưởng vào công lý nhất định thắng lợi, vào sự ủng hộ của bạn bè quốc tế và sự thức tỉnh lương tri của nhân dân Hoa Kỳ. Được tiến hành từ năm 2004, vụ kiện đã qua 2 cấp (sơ thẩm, phúc thẩm) nhưng đến nay vẫn ở giai đoạn đầu của quá trình tố tụng, toà vẫn đang xem xét có đủ cơ sở pháp lý để tiến hành vụ kiện hay không. Tòa sơ thẩm, phúc thẩm đã bác đơn kiện của nguyên đơn Việt Nam. Hiện VAVA đã đưa đơn kiện lên Tòa án tối cao Hoa Kỳ và sẽ đấu tranh đến cùng để giành công lý…

Vụ kiện được đánh giá là "chưa từng có tiền lệ trong lịch sử Tư pháp Hoa Kỳ" mà các các nạn nhân chất độc da cam/diocine Việt Nam đang tiến hành đã giành được sự ủng hộ mạnh mẽ của những người có lương tri trên khắp thế giới.

Ở trong nước, vụ kiện đã thúc đẩy phong trào công lý, tạo sự cảm thông và giúp đỡ mạnh mẽ các nạn nhân có cuộc sống tốt đẹp hơn. Trên thế giới, vụ kiện của các nạn nhân Việt Nam nhận được sự đồng tình, giúp đỡ của nhiều tổ chức, cá nhân, trở thành một phong trào rộng lớn mang tính quốc tế và nhân văn sâu sắc bởi nó phù hợp với xu thế trên thế giới hiện nay là đấu tranh bảo vệ quyền con người, môi trường sinh thái, loại bỏ chất độc học - loại vũ khí giết người hàng loạt.

Vụ kiện đã đưa ra những chứng cứ pháp lý rõ ràng, vạch trần mọi thủ đoạn mà các công ty hoá chất Hoa Kỳ cố công che giấu từ hơn 30 năm qua. Vụ kiện của các nạn nhân Việt Nam đã tác động tích cực đến cuộc đấu tranh đòi bồi thường của các cựu chiến binh Australia, New Zealand, Hàn Quốc, Canada và cả các cựu binh Hoa Kỳ đã từng tham chiến tại Việt Nam và nhiễm chất độc da cam.

Ngoài phong trào ủng hộ trực tiếp, đã có trên 13 triệu chữ ký của người dân trong và ngoài ký tên ủng hộ vụ kiện do VAVA phát động và qua trang web do Tổng thư ký Hội Hữu nghị Anh-Việt Len Aldis khởi xướng.

Những kết quả bước đầu
Ngay trên đất Hoa Kỳ, cuộc đấu tranh trực diện về mặt pháp lý tại tòa án và sự vận động ngoài tòa với sự ủng hộ của những người bạn Hoa Kỳ đã làm chuyển biến và thức tỉnh lương tri của nhân dân Hoa Kỳ.

Nhiều người dân Hoa Kỳ đã tỏ thái độ ủng hộ cuộc đấu tranh của các nạn nhân và mong muốn giúp đỡ nhiều hơn cho các nạn nhân Việt Nam khi chứng kiến các nạn nhân dù mang trong mình nhiều bệnh tật hiểm nghèo vẫn có mặt trên đất Hoa Kỳ để dự phiên tòa và đến nhiều thành phố vận động sự ủng hộ.

Vụ kiện và áp lực của công luận Hoa Kỳ cũng như công luận quốc tế đã bước đầu tác động tới thái độ, hành động của Chính phủ và Quốc hội Hoa Kỳ. Khoản tiền 3 triệu USD đã được Quốc hội Mỹ thông qua năm 2007 nhằm khắc phục hậu quả của chất độc da cam/diocine.

Cuộc họp lần thứ ba của Hội đồng tư vấn Việt-Mỹ (JAC) diễn ra vào tháng 9/2008 tại Hà Nội, hai bên đã tiếp tục xem xét về mức độ phơi nhiễm đối với môi trường tại các điểm nóng ở Biên Hòa, Phù Cát và Đà Nẵng và thảo luận về cách thức phân bổ kịp thời khoản tiền 3 triệu USD này nhằm nhanh chóng khắc phục hậu quả của chất độc da cam/diocine.

Trước đó, vào tháng 5/2008, Tiểu ban châu Á-Thái Bình Dương và Môi trường toàn cầu thuộc Ủy ban Đối ngoại Hạ viện Hoa Kỳ đã tổ chức phiên điều trần về chất độc da cam. Các nghị sĩ lãnh đạo Tiểu ban này đã khẳng định: Chất độc da cam đã gây ảnh hưởng cho cả binh sĩ Mỹ và người dân Việt Nam, do vậy cần phải bồi thường và trợ giúp họ...

Cho đến thời điểm này, nhiều tổ chức, cơ quan quốc tế đã quan tâm đến vấn đề diocine và cam kết cùng đóng góp để giảm nhẹ những gánh nặng do điôxin để lại tại Việt Nam. Mới đây, Cơ quan Phát triển Cộng hoà Séc đã cam kết sẽ tài trợ kinh phí khoảng 1,8 triệu USD, trong đó 1 triệu USD để khảo sát và phục hồi môi trường tại sân bay Phù Cát, thời gian thực hiện từ 2009 - 2011 và 800.000 USD để hỗ trợ nạn nhân nhiễm chất độc da cam/diocine của tỉnh Bình Định vào năm 2010... Đây là hỗ trợ bước đầu góp phần giảm bớt khó khăn cho các nạn nhân chất độc da cam/diocine Việt Nam.

Có thể nói, trên mặt trận chính trị và nhân văn vụ kiện mà các nạn nhân chất độc chất độc da cam/diocine Việt Nam đang tiến hành đã giành được những kết quả bước đầu đáng khích lệ. Dù có phải thêm nhiều thời gian đấu tranh, các nạn nhân vẫn tin tưởng rằng cuối cùng công lý sẽ thắng lợi.

Mặc dù Hội VAVA còn rất non trẻ, chỉ mới 5 tuổi đời, lại gánh vác trên vai trọng trách đại diện cho khoảng 3 triệu nạn nhân trong vụ kiện, nhưng VAVA vẫn làm rất tốt công tác chăm lo, cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho các nạn nhân. Việc chăm sóc, giúp đỡ nạn nhân đã trở thành phong trào xã hội hoá với nhiều nội dung và hình thức, mô hình tổ chức đa dạng.

5 năm qua, nhân dân trong nước, các các nhân, tổ chức quốc tế, không phân biệt xu hướng chính trị, tầng lớp, màu da đồng cảm sâu sắc với các nạn nhân chất độc da cam/diocine Việt Nam, đã quyên góp, ủng hộ nạn nhân số tiền và quà tặng trị giá 86 tỷ đồng. Số tiền này được sử dụng để giúp các nạn nhân sửa chữa, xây mới nhà cửa, hỗ trợ sản xuất, chăm sóc sức khỏe…

Nhiều Hội VAVA các tỉnh, thành phố chủ động phối hợp với các làng Hoà Bình, làng Hữu nghị tại địa phương để xây dựng mô hình chăm sóc, điều trị, phục hồi chức năng cho các nạn nhân. Ví dụ như mô hình bán trú ở Kon Tum, Đà Nẵng; mô hình điều dưỡng và phục hồi chức năng theo loại bệnh tật ở Vĩnh Long…

Nhiều tỉnh hội xây dựng trung tâm dạy nghề, phục hồi chức năng cho các cháu bị dị tật do chất độc da cam lao động, làm việc đóng góp cho xã hội. Chính sách, chế độ của Nhà nước đối với các nạn nhân chất độc da cam đã có những sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện dần nhằm thực hiện công bằng xã hội đối với người có công với nước, nạn nhân là dân thường và kể cả các nạn nhân trước đây đã từng cộng tác với chính quyền Sài Gòn cũ. Điều này đã mang lại cho các nạn nhân sự phấn khởi, giảm bớt mặc cảm, vượt qua những nỗi đau đớn về thể xác và tinh thần do chất độc gây ra…/.