Kỷ cương công vụ: Từ “đường ray” vận hành đến thước đo niềm tin của nhân dân

Báo cáo chính trị và các văn kiện chiến lược của Đảng luôn nhấn mạnh vai trò của kỷ luật, kỷ cương. Mới đây nhất, Ban Chấp hành Trung ương đã ban hành Nghị quyết 18-NQ/TW ngày 28/7/2026 về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển. Đáng chú ý, Nghị quyết xác định việc xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật và kỷ cương hành chính chính là một trong ba nhóm nhiệm vụ, giải pháp đột phá.

Thực tiễn cho thấy, bộ máy hành chính nhà nước đang trải qua bước chuyển mình mạnh mẽ: tinh gọn tối đa, phân cấp phân quyền sâu rộng và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp từng bước đi vào vận hành ổn định. Đứng trước áp lực quản trị mới, năng lực, trách nhiệm và tinh thần phục vụ nhân dân của đội ngũ cán bộ, công chức không còn là yêu cầu khuyến nghị, mà đã trở thành bài toán sinh tồn của hiệu lực quản lý nhà nước.

“Đường ray” vận hành và triết lý giải phóng sức sáng tạo

Phân tích sâu hơn về tầm quan trọng mang tính quyết định của tinh thần “kỷ cương đi trước một bước”, TS Đặng Vũ Cảnh Linh - Phó Viện trưởng Viện Đào tạo, Bồi dưỡng cán bộ và Nghiên cứu khoa học (Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam) - nhìn nhận: Trong giai đoạn hiện nay, kỷ cương công vụ không dừng lại ở góc độ siết chặt kiểm tra hay gia tăng hình thức xử lý vi phạm.

Bản chất của "kỷ cương đi trước" là xác lập một trật tự vận hành thống nhất, minh bạch cho toàn bộ hệ thống. Ở đó, mỗi cán bộ, công chức phải định vị rõ ràng: Mình phải làm gì, thẩm quyền đến đâu, chịu trách nhiệm về việc gì và chịu trách nhiệm trước ai, trước nhân dân như thế nào?

Khi phân cấp, phân quyền trao thêm nhiều dư địa và thẩm quyền cho cấp cơ sở, nếu thiếu đi hành lang kỷ cương vững chắc, hệ thống quản trị rất dễ rơi vào hai trạng thái nguy hại: Hoặc là buông lỏng trách nhiệm dẫn đến sự tùy tiện, vi phạm nguyên tắc và vượt rào pháp luật, hoặc là co cụm, sợ trách nhiệm dẫn đến sự trì trệ, "đóng băng" công việc và đùn đẩy hồ sơ.

Cả hai trạng thái tiêu cực này đều trực tiếp triệt tiêu hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp. Kỷ cương, do đó, đóng vai trò như "đường ray" định hướng để bộ máy vận hành đúng hướng, đúng tốc độ.

Tựu trung lại, kỷ cương không sinh ra để "trói tay buộc chân" cán bộ. Trái lại, kỷ cương vạch ra ranh giới pháp lý minh bạch: Cái gì được làm, cái gì phải làm và cái gì tuyệt đối không được làm. Chính trong hành lang an toàn đó, cán bộ mới có đủ tự tin, được khuyến khích và bảo vệ để đổi mới, sáng tạo.

“Một bộ máy mạnh không phải là bộ máy có nhiều quy định mà là mọi người đều có ý thức tôn trọng quy định và không ai có thể đứng ngoài kỷ cương. Khi đó, kỷ cương mới thực sự trở thành nền tảng cho một xã hội an toàn, văn minh và phát triển”, TS Đặng Vũ Cảnh Linh nhấn mạnh.

Trách nhiệm của người đứng đầu: Nêu gương và “chia lửa”

Năng lực siết chặt kỷ cương của một cơ quan, địa phương không bắt đầu từ những văn bản chỉ đạo, mà bắt đầu từ hành động của người đứng đầu. Vai trò của lãnh đạo cấp ủy, chính quyền mang tính quyết định trong việc cân bằng giữa hai chiều: vừa siết chặt kỷ luật, vừa khơi dậy tinh thần đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Theo TS Đặng Vũ Cảnh Linh, thước đo sự nghiêm minh của một tập thể trước hết phản ánh qua tác phong của người chỉ huy. Một người đứng đầu chậm trễ không thể đòi hỏi cấp dưới làm việc quyết liệt; một lãnh đạo luôn tìm cách "bảo vệ sự an toàn cho bản thân" mỗi khi đối mặt với việc khó thì không thể truyền cảm hứng cho cán bộ dấn thân.

Để kỷ cương công vụ thực sự đi vào chiều sâu, người đứng đầu cần giải quyết triệt để 3 bài toán hành động. Thứ nhất, trực tiếp dấn thân và nêu gương. Người đứng đầu phải thể hiện phong cách làm việc sâu sát, "việc khó trực tiếp chỉ đạo, việc mới dám quyết". Khi phát sinh vướng mắc, người đứng đầu phải xắn tay áo cùng cán bộ tháo gỡ, chứ không thể chọn vị trí "bên ngoài" để phán xét hay kiểm điểm.

Thứ hai, phải minh bạch hóa nhiệm vụ. Phân công công việc phải đảm bảo rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn và rõ kết quả. Việc giao nhiệm vụ chung chung chính là "mầm mống" của việc đùn đẩy và né tránh trách nhiệm khi xảy ra sự cố.

Thứ ba, thiết lập cơ chế bảo vệ cán bộ đột phá. Phải có ranh giới phân định rạch ròi giữa vi phạm cố ý, vụ lợi cá nhân với những rủi ro, sai sót khách quan trong quá trình tìm tòi, đổi mới vì lợi ích chung. Xử lý cào bằng sẽ triệt tiêu hoàn toàn động lực sáng tạo của bộ máy.

Lấy sự hài lòng của nhân dân làm thước đo kỷ cương

Thực tiễn sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cho thấy, khoảng cách giữa chính quyền và nhân dân đã được thu ngắn đáng kể. Bộ máy cơ sở gần dân hơn, nhưng đồng thời cũng đặt ra áp lực sát sườn về năng lực thực thi công vụ.

TS Đặng Vũ Cảnh Linh khẳng định: Trong mô hình tổ chức tinh gọn này, kỷ cương công vụ và chất lượng phục vụ nhân dân là hai mặt của một thể thống nhất. Khi các khâu trung gian bị loại bỏ, thẩm quyền được dồn về cơ sở, cán bộ là người trực tiếp đối thoại, xử lý hồ sơ và chịu sự giám sát thường xuyên của người dân. Sự chậm trễ, né tránh hay nhũng nhiễu ở cấp cơ sở sẽ lập tức để lại hậu quả trực tiếp, làm giảm niềm tin của xã hội. Ngược lại, thái độ chuẩn mực, sự chủ động và trách nhiệm của cán bộ sẽ giúp người dân thụ hưởng ngay lập tức thành quả của cải cách hành chính.

Từ thực tế đó, TS Đặng Vũ Cảnh Linh đặt ra yêu cầu chuyển dịch mạnh mẽ trong tư duy quản trị công: Chuyển từ tư duy “quản lý cán bộ có làm đúng quy trình hay không” sang tư duy “đánh giá cán bộ bằng kết quả công việc và sự hài lòng của nhân dân”.

Thước đo thực chất của kỷ cương không nằm trên các con số báo cáo hay biên bản kiểm tra định kỳ. Nó phải được kiểm chứng qua trải nghiệm thực tế của người dân và doanh nghiệp: Người dân đi làm thủ tục hành chính có phải đi lại nhiều lần không? Hồ sơ công việc có bị "ngâm", bị tắc nghẽn vô lý không? Những việc thuộc thẩm quyền có được giải quyết ngay hay lại bị đẩy đi "xin ý kiến vòng quanh"? Trước những vấn đề mới phát sinh, cán bộ chủ động tìm giải pháp tháo gỡ hay tìm lý do từ chối?

Kỷ cương là tự trọng, trách nhiệm là danh dự

Cán bộ, công chức cấp cơ sở chính là "gương mặt" của chính quyền. Mọi hành vi, thái độ và năng lực của họ đều trực tiếp cấu thành nên hình ảnh của bộ máy nhà nước trong mắt nhân dân. Do đó, việc chấp hành kỷ cương không chỉ dừng lại ở nghĩa vụ đối với tổ chức, mà cần được nâng lên thành lòng tự trọng và danh dự nghề nghiệp của mỗi cán bộ.

Bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng tốc và bứt phá, nền hành chính công không chỉ cần những cán bộ làm “đúng” quy trình hay dừng lại ở mức “tránh sai phạm”. Yêu cầu đặt ra là phải xây dựng đội ngũ cán bộ “trúng” và “hiệu quả” - những người có đủ năng lực giải quyết dứt điểm vấn đề, chủ động, sáng tạo để tạo ra giá trị mới cho cộng đồng.

“Kỷ cương trước hết là tự trọng. Trách nhiệm trước hết là danh dự. Một địa phương muốn phát triển thì trước hết bộ máy phải vận hành thông suốt; muốn bộ máy vận hành hiệu quả thì mỗi cán bộ phải thực sự có trách nhiệm với công việc và với nhân dân”, thông điệp của TS Đặng Vũ Cảnh Linh cũng chính là định hướng xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, liêm chính và phụng sự trong giai đoạn hiện nay.

Nghị quyết số 18-NQ/TW: Từ quản lý sang quản trị và kiến tạo

VOV.VN - Kỷ cương tạo nền móng cho phát triển. An toàn tạo điểm tựa cho con người. Văn minh tạo nên chất lượng xã hội. Hài hòa tạo sức bền. Và hạnh phúc của nhân dân chính là đích đến để kiểm chứng giá trị của phát triển.