Kỷ luật tài chính và sức mạnh quốc gia

Bất kể lĩnh vực nào, ngành nghề nào hay ở đâu, việc tuân thủ kỷ luật đều được coi là một trong những yếu tố chính tạo động lực cho sự ổn định và phát triển. Thực hiện không đúng, chưa đúng và thậm chí vi phạm kỷ luật, tùy quy mô, hoàn cảnh mà có sự ảnh hưởng khác nhau. Nhưng nhìn chung, sự ảnh hưởng thường sẽ là không tốt.

Quốc hội khóa XIII trải qua ngày làm việc đầu tiên của Kỳ họp thứ nhất. Nội dung làm việc chưa nhiều, song những báo cáo về kinh tế, đặc biệt là tình hình thực hiện ngân sách Nhà nước (NSNN) được nhiều người quan tâm, đặc biệt là về kỷ luật tài chính.

Sự nghiệp khoa học-công nghệ và y tế không tiêu hết số tiền cần được tiêu (Ảnh minh họa)

Theo Báo cáo Thẩm tra về quyết toán NSNN năm 2009 của Ủy ban Tài chính- Ngân sách Quốc hội khóa XII vừa được trình bày trước Quốc hội, bên cạnh những mặt tích cực đã đạt được thì nổi lên vấn đề kỷ luật tài chính vẫn chưa nghiêm.

Trước hết, những hạn chế của chính sách tài khóa năm 2009 bộc lộ khá rõ, như: Việc thực hiện chính sách miễn, giảm, giãn thuế, phí còn mang tính bình quân, chưa thật trúng trọng tâm. Còn nhiều doanh nghiệp, nhất là DNVVN sản xuất, kinh doanh gặp khó khăn không có thu nhập chưa được hưởng chính sách ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp.

Về việc bổ sung tăng thêm vốn đầu tư xây dựng cơ bản trong năm, không ít trường hợp điều chỉnh tổng mức đầu tư quá lớn do mở rộng quy mô dự án, bổ sung nhiều hạng mục không đúng mục tiêu của chương trình, đầu tư dàn trải, nợ đọng lớn làm tăng số công trình dở dang, tạo áp lực đối với cân đối ngân sách Trung ương.

Hay chính sách hỗ trợ lãi suất năm 2009 mới tác động trên phạm vi hẹp nhưng còn thiếu trọng tâm, trọng điểm, trong thực tế đã cho vay cả doanh nghiệp thừa vốn, sử dụng vốn sai mục đích, cho vay trùng lắp đối tượng, vay vốn hỗ trợ lãi suất rồi chuyển sang… tiền gửi!

Về lập và giao dự toán NSNN, do nhiều nguyên nhân, việc dự báo và kết quả thực hiện có khoảng chênh lệch khá lớn (năm 2009 vượt 16,6%). Điều này đương nhiên ảnh hưởng đến công tác chỉ đạo, điều hành NSNN trong phát triển kinh tế - xã hội.

Báo cáo Thẩm tra của Uỷ ban Tài chính–Ngân sách cũng nêu rõ: Luật Quản lý thuế cho phép người nộp thuế thực hiện cơ chế tự tính, tự khai, tự nộp, nhưng để đảm bảo người nộp thuế thực hiện đúng luật thì phải tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra. Tuy nhiên, công tác này còn chưa thực sự được tăng cường, thậm chí giảm ở một số địa phương trong khi thiếu công cụ kiểm soát đối với các tổ chức và cá nhân nên thất thu về thuế còn khá lớn.

Qua kiểm toán quyết toán NSNN năm 2009, Kiểm toán Nhà nước phát hiện và kiến nghị tăng thu NSNN số tiền lên đến 2.512,4 tỷ đồng. Thậm chí, hầu hết các đơn vị được kiểm toán đều vi phạm về nghĩa vụ nộp NSNN.

Đến 31/12/2009, số nợ đọng tiền thuế có khả năng thu giảm so với năm 2008 cho thấy sự tích cực của ngành Thuế nhưng số nợ khó thu và nợ chờ xử lý tăng cao hơn so với năm trước là 1.620 tỷ đồng; nợ thuế xuất nhập khẩu quá hạn do ngành Hải quan quản lý là 5.378 tỷ đồng….

Về “khâu tiêu tiền” vẫn còn tình trạng những nơi cần tiết kiệm thì không làm được, còn nơi cần chi lại không hoàn thành! Một số khoản chi có ý nghĩa quan trọng trong phát triển kinh tế bền vững thì thực hiện thấp hơn so với dự toán: Sự nghiệp khoa học và công nghệ đạt 86,8%, y tế đạt 91,3% trong khi khoản chi cần phải tiết kiệm như chi quản lý hành chính nhà nước lại tăng 4,2%, trong đó có 19/31 địa phương được kiểm toán có chi quản lý hành chính tăng trên 30% so với dự toán. Tình trạng chi không đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức diễn ra khá phổ biến…

Báo cáo của Kiểm toán Nhà nước cho thấy, ở một số bộ, ngành, địa phương có tình trạng sử dụng ngân sách cho vay sai quy định, tạm ứng lớn, có số dư nợ phải thu lớn, kéo dài, quản lý nợ thiếu chặt chẽ, nhiều khoản tạm ứng khó thu hồi.

“Trong khi ngân sách trung ương phải đi vay để bù đắp bội chi thì tình trạng số chi chuyển nguồn lớn (năm 2009 là 153.943 tỷ đồng) và ngân sách địa phương có số kết dư lớn là chưa thật hợp lý, cùng với việc thực hiện kỷ luật tài chính chưa nghiêm đã làm giảm hiệu lực, hiệu quả của NSNN”, Báo cáo Thẩm tra nêu rõ.

Thậm chí đến 31/3/2011 vẫn còn 30,9% số kiến nghị của Kiểm toán Nhà nước chưa được thực hiện, thể hiện ý thức chấp hành kỷ luật tài chính, pháp luật về lĩnh vực tài chính chưa nghiêm.

Có thể nói, nhiều hạn chế tồn tại nhiều năm qua và Quốc hội cũng đã có ý kiến nhưng việc khắc phục còn chậm. Những vấn đề này sẽ phải được Chính phủ mới (sắp được bầu) giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững của đất nước.

Người dân mong rằng, Chính phủ cần chỉ đạo và xử lý nghiêm các trường hợp, đơn vị và cá nhân có vi phạm để đảm bảo nghiêm minh trong lĩnh vực quản lý ngân sách, tiền và tài sản của Nhà nước. Đó cũng chính là củng cố sức mạnh quốc gia./.