Mục tiêu chính là phải cung cấp điện đầy đủ, ổn định

Sáng nay (17/2), tại Hà Nội, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải chủ trì họp báo công bố Quyết định số 21/2009/QĐ-TTg của Thủ tướng về Giá bán điện năm 2009 và các năm 2010-2012 theo cơ chế thị trường.

Đảm bảo đúng đối tượng hưởng lợi

Về giá bán điện “bậc thang”, theo Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải, đây là bài toán khó, bởi về lý thuyết giá điện lên vùng cao sẽ đắt hơn do suất đầu tư cao hơn. Nhưng chúng ta không thể áp dụng giá bán cao đối với đồng bào ở các khu vực này. Vì thế, Chính phủ yêu cầu các tổ chức bán điện 6 tháng sau phải chuyển sang bán theo giá bậc thang. Các địa phương, công ty điện lực địa phương, hợp tác xã... phải tổ chức lại để giảm chi phí quản lý. Ngành điện phải lấy mục tiêu đảm bảo cung cấp điện đầy đủ, ổn định. Thị trường, cạnh tranh chỉ là phương tiện để đạt mục tiêu đó”.

Trả lời câu hỏi, bao giờ Việt Nam có thị trường điện cạnh tranh, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải nói: “Điều này phải dựa vào các khối doanh nghiệp. Theo dự kiến, đến 2024 chúng ta sẽ có thị trường cạnh tranh hoàn hảo. Nhưng phải có đủ điều kiện về tài chính, tổ chức mới chuyển sang bước mới được. Vì nhiều nước tư nhân hoá rất nhanh nhưng trách nhiệm cung cấp điện lại không có ai đứng ra đảm nhận”.

Cả hai vị Thứ trưởng Bộ Tài chính và Công Thương đều khẳng định: Tăng giá điện góp phần vào việc kích thích tiêu dùng tiết kiệm, giảm hao phí điện năng, nâng cao hiệu quả kinh tế.

Thứ trưởng Đỗ Hữu Hào đưa ra phép tính: “Nếu tổ chức sản xuất hợp lý, không cần thay đổi công nghệ, các doanh nghiệp đã tiết kiệm từ 8-30% năng lượng sử dụng. Tác động tăng giá điện với một số ngành sử dụng nhiều điện: nước, thép… chỉ tăng khoảng 2-3%. Giống như khi tăng giá xăng dầu, các doanh nghiệp và người dân đã tiết kiệm được khoảng 20% lượng xăng dầu so với trước khi tăng giá”.

Kiểm soát chặt chẽ thị trường giá cả

Tại họp báo, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải nêu rõ: “Chính phủ đã giao Bộ Công Thương tiếp tục theo dõi, nếu doanh nghiệp nào quá khó khăn thì xem xét, bàn cách giải quyết. Bộ Tài chính bám sát biến động về giá, không để lợi dụng tát nước theo mưa. Tăng giá điện lần này hoàn toàn không mâu thuẫn với chính sách điều hành hiện nay của Chính phủ”.

Cũng theo Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải, giá điện do Bộ Công Thương xây dựng, số liệu do bộ Tài chính thẩm định và Chính phủ đã tính đến các khó khăn năm nay. Tăng giá điện để tiếp tục thu hút đầu tư, thu xếp vốn và có tính đến khả năng chịu đựng của nền kinh tế, đời sống.

Phân tích rõ hơn để thấy được việc tăng giá điện lần này không ảnh hưởng nhiều đến giá cả các mặt hàng trên thị trường, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Văn Hiếu nói: “Bình quân giá điện tăng 8,92%, trong đó khối sản xuất kinh doanh chỉ tăng từ 6-7,5%, tiêu dùng nhà nước (hành chính sự nghiệp) tăng 10%, tiêu dùng tăng 13%. Điều này cho thấy việc tăng giá điện ảnh hưởng không lớn nên các doanh nghiệp không được lợi dụng để tăng giá các mặt hàng khác. Các cơ quan quản lý thị trường, thuế, quản lý giá phải tăng cường kiểm tra để không để xảy ra tình trạng lợi dụng tăng giá.

Nhiều ý kiến lo ngại, việc tăng giá điện sẽ ảnh hưởng đến các biện pháp kích cầu mà Chính phủ đang tiến hành. Về vấn đề này, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Văn Hiếu cho biết: Các biện pháp kích cầu đang rất tích cực và bắt đầu phát huy hiệu quả. Điện chỉ là một ngành hàng cho nên ảnh hưởng của việc tăng giá điện đối với nền kinh tế không nhiều như đã phân tích. Tính bình quân, khối sản xuất kinh doanh là 1%; một số nhóm khác tăng cao hơn thì sẽ báo cáo Chính phủ xử lý kịp thời. Thứ trưởng Bộ Công Thương Đỗ Hữu Hào cũng đưa ra con số, tăng giá điện chỉ tác động nhỏ tới toàn bộ nền kinh tế, chiếm khoảng 0,36% GDP (số tiền khoảng 6.400 tỷ đồng nên các gói kích cầu vẫn có giá trị).

Ngành điện phải nâng cao chất lượng phục vụ

Ông Đinh Quang Tri, Phó Tổng Giám đốc EVN bày tỏ: “Nhà sản xuất thì luôn mong đảm bảo đủ năng lực để đầu tư. Người tiêu dùng thì muốn mua rẻ. Nhà cung cấp thì không thể cung cấp giá rẻ mãi”. Ông Đinh Quang Tri cũng đưa ra con số thực tế: Bình thường, giờ cao điểm có thể sử dụng đến 15.000 MW, nhưng có lúc thấp điểm chỉ sử dụng 3.000-4000 MW. Vậy phải cân bằng cung - cầu thế nào, vì thế phải có cơ chế giá giờ cao điểm, thấp điểm. Để thực hiện được điều này phải có lộ trình giá cả thị trường.

Khẳng định sự cần thiết tăng giá điện, Thứ trưởng Trần Văn Hiếu cho rằng: Vấn đề đặt ra sau khi nâng giá điện là phải nâng cao chất lượng phục vụ điện đối với sản xuất, tiêu dùng (cung cấp đủ, kịp thời…). Điều chỉnh giá là góp phần làm lành mạnh hoá tài chính, năng lực tài chính, tạo cơ hộ hấp dẫn các thành phần kinh tế khác tham gia đầu tư vào ngành điện để nâng cao chất lượng điện, tạo điều kiện cho sản xuất kinh doanh phát triển.

Thứ trưởng Đỗ Hữu Hào cho rằng, chúng ta bao cấp giá điện cho 100 số đầu hàng chục năm nay, điều đó không phù hợp cơ chế thị trường. Tăng giá điện năm nay không cùng lúc giải quyết mọi vấn đề của ngành điện. Số tiền thu được từ tăng giá điện trong năm nay ước tính 6.400 tỷ đồng trong khi chi phí đầu tư 1 năm cho ngành điện là  4-5 tỷ USD. Việc tăng giá có tác dụng kích thích các nhà đầu tư khác đầu tư vào các công trình nguồn. Với số tiền 6.400 tỷ đồng không thể đảm bảo luôn luôn đủ điện và chất lượng tốt. Nhưng người tiêu dùng có quyền yêu cầu EVN tăng năng suất lao động, giảm tổn thất điện năng. Những năm qua, EVN đã có cố gắng giảm tồn thất từ 14-15% xuống còn 9,6%. Năm sau cố gắng giảm xuống còn 8,9%. Riêng Hải Phòng đã giảm xuống còn 5%. Toàn ngành cố gắng có thể giảm còn 8%. Tăng giá điện sẽ làm tài chính lành mạnh hơn, tạo niềm tin cho các tổ chức tài chính nước ngoài. EVN mạnh lên sẽ cung cấp điện đủ hơn, chất lượng tốt hơn, nhưng quãng thời gian này cũng phải mất ít nhất 4-5 năm.

Và tiến tới cải tổ toàn ngành

Theo Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải, việc cải tổ ngành điện, thị trường hoá giá điện đã nêu trong Nghị quyết Đại hội X của Đảng. Giá xăng dầu đã làm theo cơ chế này từ năm 2008, điện lùi đến năm nay và không thể lùi hơn nữa. Nguyên nhân gây lạm phát năm 2008 và giảm phát năm 2009 có lý do nền kinh tế hoạt động không hiệu quả, mà một phần là do hệ thống giá cả còn bao cấp, đến lúc thả ra là không giữ được. Nếu chủ động kiểm soát thì tác động sẽ thấp hơn. Điều chỉnh giá chưa giải quyết được vấn đề tăng tốc đầu tư cho ngành điện mà mới chỉ là tín hiệu về giá cho các nhà đầu tư. Ngành điện có đặc thù là sử dụng vốn lớn nhất trong các ngành công nghiệp nên phải làm thế nào đảm bảo khả năng tài chính. Nếu cải cách ngành điện vội vàng, không tính đến tác động xấu sẽ dẫn đến hậu quả tai hại. Bộ Công Thương đã trình Đề án cơ cấu tổ chức ngành điện. Trong năm 2009, Chính phủ sẽ cho thực hiện bước đầu là tách khâu sản xuất ra. Hiện nay, đã thí điểm cạnh tranh trong khối phát điện.

Ông Đinh Quang Tri cũng cho biết: “Nhu cầu tiêu dùng mỗi năm cần thêm 3.000 – 4.000 MW trong khi EVN mới chỉ đáp ứng 50% tăng trưởng mới. Vấn đề quan trọng nhất hiện nay là phải có chính sách để nhiều nhà đầu tư tham gia. Đầu tư nguồn quan trọng nhất trong 3 khâu, vì nó chiếm 70% tổng vốn đầu tư toàn ngành điện. Nhiều nhà máy phải mất ít nhầt 3-4 năm mới có vốn để xây dựng”.

Những năm qua, nhiều nhà máy thuỷ điện đã được xây dựng

Cùng đề cập đến cải cách ngành điện thời gian tới, Thứ trưởng Đỗ Hữu Hào cho biết, Đề án cải cách ngành điện minh bạch 3 khâu: sản xuất, phân phối, truyền tải. Từ trước tới này, chúng ta cứ chung chung, không biết khâu nào có hiệu quả, khâu nào không hiệu quả. Từ tách bạch các khâu đó để tính toán kỹ giá thành để biết được khâu nào lỗ, lãi. Theo đề án cải cách ngành điện, sẽ tách hẳn khâu sản xuất ra. Vì hiện nay, ngoài EVN còn có Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN), Tổng Công ty lắp máy Việt Nam (Lilama) và nhiều nhà máy điện độc lập khác… Đề án này sẽ tạo sự công bằng, tạo thị trường điện cạnh tranh... Sau này có thể tách cả khâu điều độ điện. Khâu phân phối có thể hình thành các Tổng công ty phân phối điện, giá bán có thể khác nhau: đơn vị nào quản lý tốt, giảm tổn thất có thể bán giá thấp hơn quy định của Chính phủ./.