Nên co hẹp thời gian và chia nhỏ tuyến

Chiều nay (21/5), các đại biểu Quốc hội thảo luận tại tổ về Dự án đường sắt cao tốc Hà Nội- thành phố Hồ Chí Minh (TP HCM). Đây là một dự án trọng điểm quốc gia thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội và là vấn đề được cử tri cả nước rất quan tâm.

Dự án đường sắt cao tốc Hà Nội- TP HCM là một dự án lớn, có tổng vốn đầu tư gần 56 tỷ USD, chiều dài 1570km, đi qua 20 tỉnh, thành với vận tốc chạy tầu là 300km/giờ. Tổng diện tích thu hồi đất khoảng 4.170ha và gần 9.500 hộ dân cần tái định cư. Khi tuyến đường sắt cao tốc hoàn thành, thời gian chạy tàu từ Hà Nội vào TP HCM chỉ còn khoảng 5h30 phút.

Thời gian thực hiện ước tính kéo dài đến năm 2035, được coi là dự án có quy mô và kinh phí lớn nhất từ trước đến nay.

Nên co hẹp thời gian và chia nhỏ tuyến

Thảo luận về chủ trương đầu tư xây dựng dự án đường sắt cao tốc Hà Nội-TP HCM, đa số các đại biểu Quốc hội cho rằng, nước ta đang trên đà phát triển, giao thông đi lại, giao dịch hàng hoá sẽ rất nhiều và lớn trong những năm tới. Vì vậy, dự án xây dựng đường sắt cao tốc Hà Nội-TP HCM được xây dựng sẽ góp phần thúc đẩy giao thương giữa các vùng, miền và giúp cho việc đi lại của nhân dân dễ dàng, thuận tiện hơn.

Tuy nhiên, khi dự án được đưa ra đã khiến nhiều đại biểu băn khoăn về thời gian thực hiện là quá dài (tới 25 năm). Điều sẽ gây khó khăn cho quá trình vay vốn và hoàn vốn Nhà nước cũng như của các tổ chức nước ngoài. Vì vậy, một số đại biểu cho rằng, trước mắt nên xây theo từng đoạn và chia dự án thành từng tuyến. Như vậy, nguồn vốn huy động cũng giảm đi rất nhiều.

Đại biểu Nguyễn Hữu Nghị (đoàn Nghệ An) cho rằng, thời gian để thực hiện dự án nên từ 10-15 năm và nên chia dự án theo từng tuyến đường cao tốc Hà Nội- Vinh và TP HCM-Nha Trang...

Đường sắt cao tốc ở nước ngoài (ảnh minh họa)

Đại biểu cho rằng, thực hiện phân đoạn đường cao tốc theo từng tuyến sẽ dễ dàng cho việc huy động vốn để thực hiện dự án và hoàn vốn vì phải tính đến lãi suất và trượt giá đồng tiền khi đi vay.

Cùng quan điểm với đại biểu Nguyễn Hữu Nghị, đại biểu Lê Văn Học (đoàn Lâm Đồng) cho rằng, thời gian xây dựng dự án đến năm 2035 là hơi dài. Việc đầu tư nên thực hiện theo từng giai đoạn và có thể chia ra ra từng đoạn. Mỗi tuyến đường cao tốc nên có độ dài từ 300-500 km.

Đại biểu Nguyễn Thúc Kháng (đoàn Bà Rịa-Vũng Tàu) cũng có quan điểm nên co hẹp thời gian xây dựng dự án lại trong vòng 10 năm và chia ra nhỏ ra khi xây dựng các tuyến cao tốc theo từng tỉnh để vừa thi công vừa giám sát, vừa rút kinh nghiệm nhằm giúp cho việc thực thi những phần đường cao tốc sau tốt hơn so với trước.

Sẽ khó huy động vốn

Dự án xây dựng đường cao tốc Hà Nội-TP HCM được ước tính ban đầu là gần 56 tỷ USD, vốn đầu tư chiếm tới 50% GDP (chia ra theo từng năm). Đây là con số quá lớn khiến việc huy động vốn sẽ khó thực, chưa kể đến còn nhiều lĩnh vực khác cũng cần tới nguồn vốn của Nhà nước. Đây là lo ngại của Đại biểu Lê Thanh Phong (đoàn Lâm Đồng).

Đại biểu Lê Thanh Phong cho rằng, ngoài việc huy động nguồn vốn của Nhà nước, vốn ODA, vốn vay từ nước ngoài thì cần huy động vốn từ doanh nghiệp, nhân dân khi thực thi dự án. Vì lượng vốn đầu tư dự án là quá nhiều  sẽ khó kiểm soát nên Chính phủ cần có biện pháp phân cấp, quản lý và giám sát quá trình chi tiêu khi thực hiện dự án.

Chia sẻ về vấn đề này, đại biểu Hoàng Văn Minh (đoàn Nghệ An) cũng cho rằng, để huy động đủ số tiền theo dự kiến ban đầu 56 tỷ USD, chưa kể tới số tiền sẽ phát sinh trong khi thực hiện dự án là điều vô cùng khó khăn. Vì vậy, cần xem xét kỹ phương án xây dựng đường cao tốc. Theo đại biểu, có thể xây dựng đường cao tốc dựa trên nâng cấp tuyến đường sắt hiện tại để đáp ứng nhu cầu trước mắt đồng thời xây dựng mới tuyến đường đôi hơn là xây mới hoàn toàn tuyến đường cao tốc mới.

Tuy nhiên, Đại biểu Phan Trung Lý (đoàn Nghệ An) lại cho rằng: Kinh nghiệm của thế giới, cứ trên 1 triệu dân thì phải có tàu điện ngầm. Nếu so với các nước, đến năm 2035, Việt Nam mới có đường sắt cao tốc là quá lạc hậu so với nhiều nước trong khu vực. Nếu dự án được xây xong sẽ đáp ứng nhu cầu đi lại thuận tiện của người dân, giao thông liên lạc được thông suốt, giao thương, du lịch giữa các vùng miền sẽ phát triển hơn. Lúc đó, chúng ta sẽ có thể hoàn vốn cho dự án nhanh hơn. Vì vậy, nên đầu tư xây mới đường sắt cao tốc Hà Nội-TPHCM. Huy động vốn để xây dựng dự án là rất khó khăn nhưng nếu không đương đầu với khó khăn thì làm sao người dân Việt Nam có thể có một tuyến đường sắt cao tốc hoàn chỉnh được. Vì vậy, Ngân sách Nhà nước và người dân nên ưu tiên cho việc xây dựng dự án.

Di dân tái định cư phải đảm bảo ổn định đời sống của nhân dân

Dự án xây dựng đường sắt cao tốc Hà Nội-TP HCM nếu hoàn thiện sẽ mang lại lợi ích kinh tế-xã hội cao. Tuy nhiên, quá trình thực thi dự án sẽ gặp phải khó khăn là quá trình di dân, tái định cư cho người dân đến nơi ở mới. 

Theo Báo cáo, ước tính có 16.529 hộ gia đình sẽ bị ảnh hưởng bởi dự án, trong đó 9.480 hộ gia đình sẽ bị ảnh hưởng do mất đất ở và 7.049 hộ gia đình sẽ bị ảnh hưởng do mất đất sản xuất. Theo Báo cáo đầu tư thì tổng chi phí giải phóng mặt bằng và tái định cư là 30.437 tỷ đồng. Tuy nhiên thực tế sẽ phải lớn hơn nhiều bởi còn chi phí đào tạo, chuyển đổi nghề nghiệp cho các hộ dân mà Dự án chưa tính đến.

Theo đại biểu Hoàng Văn Minh (đoàn Nghệ An), Quốc hội cần nghiên cứu, đúc rút kinh nghiệm của công tác di dân tái định cư đối với các công trình quan trọng quốc gia đã và đang làm hiện nay để bảo đảm người dân di dời sớm ổn định cuộc sống, có nhà ở, đất canh tác, chuyển đổi nghề nghiệp.

Đại biểu Lê Văn Học (đoàn Lâm Đồng) nêu ý kiến: Công tác di dân tái định cư cho dự án nên có sự hỗ trợ của Chính phủ vì nhiều địa phương với dân số đông như Hà Nội, TP HCM, việc yêu cầu người dân bỏ nơi đang sinh sống đến nơi ở mới không phải dễ dàng.

Đại biểu Phan Trung Lý (đoàn Nghệ An) cũng đồng tình với quan điểm này và cho rằng, nếu các địa phương có số dân thưa, người dân nằm trong vùng phải quy hoạch xây dựng dự án ít thì địa phương có thể thoả thuận với các hộ dân khi chuyển đến nơi ở mới. Tuy nhiên, đối với các tỉnh, thành phố lớn có số dân đông thì vấn đề này lại không dễ, đặc biệt là vấn đề thoả thuận mức bồi thường, đảm bảo ổn định đời sống, công việc của người dân...

Ngoài ra, trong quá trình di dân tái định cư cũng cần tính đến việc đảm bảo không bị ảnh hưởng tới các di tích lịch sử, môi trường sinh sống của nhân dân.

Trước đó, trong phiên họp buổi sáng, các đại biểu nghe báo cáo giải trình và cho ý kiến vào Dự thảo Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam sửa đổi.

Sáng mai (22/5), Quốc hội tiếp tục làm việc với phần thảo luận ở tổ về Báo cáo đánh giá bổ sung kết quả thực hiện nhiệm vụ kinh tế-xã hội và ngân sách Nhà nước năm 2009; Tình hình tực hiện kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội và ngân sách Nhà nước năm 2010 trong những tháng đầu năm; Về quyết toán ngân sách Nhà nước năm 2008./.