Người đặt viên gạch hồng xây tòa tháp Phát thanh Việt Nam

Đúng 11 giờ 30 phút ngày 7/9/1945 phát sóng chương trình phát thanh đầu tiên của Đài TNVN. “Giờ phút lịch sử ấy” như Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã nói: “chỉ diễn ra trong 30 phút nhưng mãi mãi in đậm vào ký ức của người Việt Nam”.

Trải qua 65 năm, Đài TNVN đã xây dựng và trưởng thành cùng đất nước. Trong sự vững mạnh ấy không thể không nhắc tới tên tuổi và cống hiến của nhà báo lão thành Trần Lâm – một trong những người xây móng đắp nền cho sự nghiệp Phát thanh Việt Nam.

Tháng 8/1945 trong bộn bề công việc của Chính quyền mới, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ thị phải xây dựng ngay một Đài Phát thanh để tuyên truyền chủ trương của Đảng, chính sách của Chính phủ, phản ánh tình hình thời sự trong nước và quốc tế đến với người dân. Đồng thời là vũ khí sắc bén đập tan những luận điệu xuyên tạc của kẻ thù, tranh thủ sự ủng hộ của nhân dân thế giới. Ông Trần Lâm, khi ấy mới 23 tuổi, được giao trọng trách này.

Đồng chí Trần Lâm - Tổng Giám đốc đầu tiên của Đài Tiếng nói Việt Nam

9 giờ sáng ngày 22/8/1945, ông Trần Lâm cùng với hai ông Trần Kim Xuyến và Chu Văn Tích được gọi đến Bắc Bộ phủ nghe ông Xuân Thủy truyền đạt chỉ thị của Bác Hồ.

Dẫu chưa có nhiều hiểu biết cụ thể về Đài Phát thanh, nhưng bằng lòng nhiệt huyết của tuổi trẻ được sống trong không khí của một dân tộc vừa giành được độc lập tự do, các ông đã hình dung rằng Đài Phát thanh phải có ba bộ phận chính: máy phát sóng, phòng thu thanh (studio) và bộ phận biên tập nội dung.

Ông Trần Kim Xuyến được giao lo máy phát sóng, ông Chu Văn Tích xây dựng studio, còn ông Trần Lâm vốn có kinh nghiệm làm đội viên Đội tuyên truyền xung phong nội thành Hà Nội, từng tham gia Hội truyền bá quốc ngữ lo phần tổ chức tòa soạn và nội dung.

Sau 15 ngày nhận nhiệm vụ, đúng 11 giờ 30 phút ngày 7/9, năm ngày sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chính phủ lâm thời ra mắt quốc dân đồng bào, Đài Tiếng nói Việt Nam cất lên tiếng nói đầu tiên: Đây là Tiếng nói Việt Nam, phát thanh từ Hà Nội – Thủ đô nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

65 năm qua, Đài TNVN ngày càng phát triển, trở thành một cơ quan truyền thông lớn của đất nước và khu vực. Trong thành tựu đó không thể không nhắc đến những cống hiến của nhà báo Trần Lâm.

Ông Lý Văn Sáu, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Phát thanh – Truyền hình Việt Nam, tuy đã gần 90 tuổi nhưng vẫn rất minh mẫn kể lại rành mạch, chính xác những dấu ấn quan trọng trong cuộc đời cống hiến cho sự nghiệp phát thanh – truyền hình Việt Nam của ông Trần Lâm, với sự kính trọng và tự hào về người anh cả của ngành Phát thanh Việt Nam: “Tên đồng chí Trần Lâm gắn bó máu thịt với sự nghiệp phát thanh Việt Nam. Phải nói rằng, thời đồng chí Trần Lâm là thời khai sơn phá thạch ra sự nghiệp phát thanh và cũng là khai sơn phá thạch ra sự nghiệp truyền hình. Tên tuổi của đồng chí sống mãi với sự nghiệp của phát thanh Việt Nam”.

Trong ký ức của nhiều người, ông Trần Lâm luôn coi những năm Đài TNVN đi cùng hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ là chặng đường gay go, quyết liệt nhưng cũng rất hấp dẫn đối với người làm báo Phát thanh. Ông quan niệm rằng, làm phát thanh từ tay không cho đến trưởng thành thì phải hết sức tiết kiệm, trong “cái khó phải ló cái khôn”, phải luôn luôn cải tiến, đổi mới nội dung, hình thức và kỹ thuật làm báo. Thứ hai là phải đoàn kết. Đoàn kết không chỉ thuần túy là làm vừa lòng nhau mà phải đấu tranh, tranh luận để đi đến thống nhất trong đơn vị, với tinh thần trước việc khó chỉ có bàn vào mà không bàn ra.

43 năm trên cương vị lãnh đạo Đài TNVN, ông đã lôi cuốn đội ngũ cán bộ, phóng viên, biên tập viên, kỹ thuật viên trong Đài làm việc mà không nề hà việc khó, việc khổ.

Ông Trần Đức Nuôi, nguyên Trưởng ban Thư ký biên tập, Đài TNVN nhớ lại: “Nhà báo Trần Lâm là một con người tâm huyết, một con người rất nhiệt tình. Khi ông còn làm ở Đài Phát thanh thì không một buổi sáng nào là không có giao ban, mà đã giao ban thì say sưa về nghiệp vụ biên tập, xây dựng đội ngũ và nhận xét rất thẳn thắn. Do sự nhiệt tình, nhiệt huyết của người Thủ trưởng như vậy thì không có hà cớ gì mà nhân viên ở dưới lại nguội lạnh cả. Tôi cho rằng, đây là sự nhiệt huyết của một lớp người, một thế hệ đầu của cách mạng mà đến bây giờ người ta vẫn nuôi nhiệt huyết đối với nghề nghiệp, đối với cách mạng. Đây là một điều vô cùng đáng quý”.

Quyết đoán, sáng tạo và nghiêm túc trong công việc nhưng ông cũng là người rất gần gũi, giản dị trong cuộc sống hàng ngày. Sau gần 43 năm công tác và hơn 20 năm nghỉ hưu, ông và gia đình vẫn ở Khu tập thể số 5 phố Trần Phú, một căn nhà cổ xây dựng thời Pháp, chưa đầy 30m² với nhiều vật dụng sinh hoạt thời bao cấp. Với nhiều thế hệ làm báo ở Đài TNVN, ông Trần Lâm không chỉ là một người lãnh đạo xuất sắc mà còn là người anh cả đáng kính.

Ông Lý Văn Sáu tâm sự: “Hình ảnh đồng chí Trần Lâm đối với tôi là một con người rất năng nổ, có rất nhiều sáng kiến, rất mạnh dạn và sâu sắc; đồng thời rất gần gũi với anh em đồng nghiệp trong sự chỉ đạo rất chặt chẽ. Đồng chí là một con người gắn bó với các đồng chí, anh chị em ở trong Đài, để lại cho chúng tôi những kỷ niệm rất sâu sắc về một người lãnh đạo gần gũi anh em, sát công việc và luôn luôn hăng say với nghề nghiệp của mình”.

Giáo sư – Tiến sĩ Vũ Văn Hiền, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng giám đốc Đài TNVN khẳng định, nhà báo Trần Lâm là một trong những người đặt nền móng đầu tiên, quan trọng cho ngành phát thanh nước ta, vượt qua rất nhiều chặng đường gian khó để tiến những bước dài. Nhà báo Trần Lâm là cây đại thụ trong làng báo chí cách mạng. Sự nghiệp mà ông để lại đã, đang và luôn được các thế hệ làm báo phát thanh hôm nay kế tục và phát triển ngày càng mạnh mẽ.

Tổng giám đốc Đài TNVN Vũ Văn Hiền nói: “Đồng chí Trần Lâm là người anh cả lớn nhất, người anh vô cùng kính quý của của toàn bộ những người làm Phát thanh – Truyền hình. Với những cống hiến đóng góp của đồng chí Trần Lâm, những người làm phát thanh của thế hệ hôm nay nhất định sẽ phát huy những tố chất đặc biệt của hệ thống phát thanh của cách mạng, đất nước và làm tốt nhiệm vụ của mình trong giai đoạn mới để xứng đáng với đồng chí Trần Lâm”.

Trong hồi ký “Từ thuở ban đầu ấy..”, ông Trần Lâm có viết: “Cả cuộc đời đi theo Đảng, Bác Hồ làm cách mạng, tôi dành thời gian sôi động, nhiệt huyết nhất cho Đài TNVN. Suốt 43 năm gắn bó với sự nghiệp của Đài và cả bây giờ đã nghỉ hưu, tôi vẫn không ngừng gắn bó với Đài TNVN cả về tư tưởng, và hành động hàng ngày”.

Những đóng góp của nhà báo lão thành Trần Lâm cho cách mạng, cho sự nghiệp báo chí nước nhà đã được Đảng – Nhà nước ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý. Nhưng có lẽ, phần thưởng quý giá nhất dành tặng ông chính là những bước tiến mạnh mẽ, sự phát triển rực rỡ của ngành phát thanh trên nền tảng vững chắc mà ông là một trong những người đầu tiên đặt những viên gạch hồng cho sự nghiệp ấy./.