Phát triển kinh tế cân bằng, nhanh và bền vững

Trong mục 3, phần II nói về Mục tiêu, nhiệm vụ phát triển đất nước 5 năm (2011 - 2015) và mục 1, phần III nói về Đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu kinh tế, Dự thảo Văn kiện Đại hội XI của Đảng đã nhấn mạnh đến việc “phát triển kinh tế nhanh và bền vững”.

Đây là định hướng rất quan trọng, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt của quá trình phát triển kinh tế - xã hội trong kế hoạch 5 năm tới và cả trong xây dựng mô hình tăng trưởng kinh tế dài hạn của Việt Nam.

Tuy nhiên, định hướng này cần được bổ sung thêm cho hoàn chỉnh, đó là: Phát triển kinh tế cân bằng, nhanh và bền vững bởi các lý do sau đây:

- Lịch sử kinh tế thế giới đã ghi nhận khủng hoảng kinh tế như là một giải pháp của “tự nhiên” để cân bằng lại nền kinh tế và tiếp tục phát triển. Nhận thức được mặt trái, sự phá hoại của quy luật khủng hoảng kinh tế chu kỳ, các học thuyết kinh tế khác nhau cũng đã đưa ra các giải pháp khác nhau nhằm xoá bỏ hoặc hạn chế tính chu kỳ của quy luật như: Học thuyết "tự điều tiết" của trường phái kinh tế học cổ điển (Lý thuyết "bàn tay vô hình" của A. Smith và "cân bằng tổng quát" của L.Walras); Học thuyết của John Maynard Keynes (tăng cường vai trò điều tiết của nhà nước); Lý thuyết kinh tế hỗn hợp của P.A.Samuelson (“nhà nước ít hơn, thị trường nhiều hơn” hay “nhiều như có thể, ít mà cần thiết”); Học thuyết tự do (nhà nước tối thiểu) của Freidrich August von Hayek; Lý thuyết “cân đối có kế hoạch” ứng dụng trong mô hình CNXH quan liêu bao cấp… đều không thành công. Sự sụp đổ của các nước XHCN Liên Xô, Đông Âu những năm 90 của thế kỷ XX; cuộc đại suy thoái và khủng hoảng kinh tế toàn cầu bắt nguồn từ Mỹ năm 2008; sự phát triển quá nóng của nền kinh tế Trung Quốc và khủng hoảng nợ công của châu Âu hiện nay đã nói lên điều đó.

- Trong thời đại toàn cầu hoá với độ sâu và diện rộng ngày càng tăng như hiện nay, việc phát triển cân bằng, nhanh và bền vững là nhu cầu khách quan, cấp bách của mọi nền kinh tế và kinh tế thế giới, mà các nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách phát triển quốc gia của Việt Nam và các tổ chức quốc tế không thể không quan tâm.

Lý thuyết cân bằng của John Forbes Nash ra đời cách đây hơn 60 năm được xem như một trong những bước tiến xuất sắc về tri thức của thế kỷ XX, có ảnh hưởng cơ bản và rộng khắp trong kinh tế học và các khoa học xã hội.

Trong lĩnh vực kinh tế, cân bằng được vận dụng khá toàn diện như: cân bằng cung - cầu, thu - chi, xuất - nhập khẩu, tài khoản vãng lai, tăng trưởng và ổn định, tăng trưởng và lạm phát, phát triển kinh tế - xã hội với bảo vệ môi trường, quyền lực kinh tế giữa các nước trong hệ thống kinh tế thế giới… Trong mỗi quốc gia còn có nhu cầu cân bằng trong phát triển các ngành, vùng, lĩnh vực, khu vực kinh tế - xã hội…

Lý thuyết cân bằng ứng dụng trong lĩnh vực kinh tế - xã hội là cân bằng động, do đó để xác định trạng thái cân bằng thực sự là câu hỏi khó đối với các nhà nghiên cứu, hoạch định chính sách, quản lý vĩ mô nền kinh tế quốc gia và cả các tổ chức kinh tế quốc tế. 

- Cho đến nay, mặc dù cuộc khủng hoảng tài chính và kinh tế toàn cầu đang trên đà phục hồi nhưng sẽ khó có thể phát triển nhanh và bền vững vì còn cần thời gian để đạt được sự cân bằng. Điều đó cho thấy vai trò phát triển cân bằng quan trọng như thế nào đối với sự phục hồi, phát triển nhanh và bền vững của các nền kinh tế và kinh tế thế giới.  

Chính vì vậy, ngay từ khi cuộc khủng hoảng kinh tế ở Mỹ đang lan ra toàn cầu, tại khoá họp thường niên lần thứ 63 của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ngày 23/9/2008, Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy, Chủ tịch luân phiên của Liên minh châu Âu (EU) đã kêu gọi các nhà lãnh đạo chủ chốt của thế giới tổ chức một cuộc họp thượng đỉnh để rút ra bài học từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, đồng thời “tái xây dựng một chủ nghĩa tư bản điều chỉnh”. Cũng tại Hội nghị Thượng đỉnh nhóm 20 nền kinh tế lớn nhất thế giới (G-20) diễn ra ở Pittsburgh (Mỹ) ngày 24/9/2009, Thủ tướng Anh Gordon Brown lại kêu gọi hình thành một “cơ chế quản lý kinh tế toàn cầu mới”. Và vào cuối năm 2009, tại cuộc gặp các đại diện của trên 50 đảng cánh tả ở thủ đô Caracas, Tổng thống Venezuela Hugo Chávez đã kêu gọi “Thành lập Quốc tế V”.

Như vậy, thực tế khách quan của sự phát triển kinh tế, chính trị - xã hội toàn cầu đã và đang đặt ra nhu cầu mới mà nhân loại cần phải quan tâm, đặc biệt là mặt chính trị - xã hội của thể chế kinh tế toàn cầu trong thời đại toàn cầu hoá, để bảo đảm các yếu tố, các điều kiện cho sự phát triển cân bằng làm tiền đề cho sự phát triển nhanh và bền vững của các nền kinh tế. Vì thế, phát triển cân bằng vừa là mục tiêu vừa là giải pháp để bảo đảm cho nền kinh tế nước ta phát triển nhanh, bền vững trong bối cảnh quốc tế hiện nay và trong 10 năm tới./.