Sóng cuồn cuộn dâng

Lịch sử phải chăng rất hữu tình khi ngày lập nước của chúng ta lại đúng vào dịp Thu sang với đất trời Hà Nội. Đó là khoảng thời gian động lòng nhất trong năm cho những hoài niệm vàng son thêm rực rỡ, và cho niềm tự hào bay bổng nhiều hơn.

Nếu nhìn lại chặng đường phát triển 65 năm qua của Đài TNVN, trong vòng 44 năm đầu (từ 1945 đến 1989), làn sóng TNVN được biết đến là cầu nối số một đưa tiếng nói của Đảng, của Chính phủ đến với mọi tầng lớp nhân dân, và đó là thời kỳ mà Đài TNVN đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh tuyên truyền của mình. Song, kể từ năm 1990 đến nay lại là một giai đoạn hoàn toàn khác, nhiều khó khăn, thách thức hơn khi mà Đài cùng với đất nước bước vào một thời kỳ mới với nền kinh tế thị trường trong giai đoạn hội nhập.

Cuối tháng 10/1946, Bác Hồ từ Pháp về đến Việt Nam. Đài TNVN tường thuật trực tiếp lễ đón Bác Hồ tại Hà Nội và Hải Phòng

Đổi mới để hội nhập

20 năm qua là một quãng thời gian không dài. Nhưng đó là một quá trình mà tập thể cán bộ, phóng viên, kỹ thuật viên của Đài đã vật lộn để tự đổi mới mình cho phù hợp với xu thế của thời cuộc. Vì sao lại lấy mốc 1989? Đó chính là thời điểm mà cơ cấu nội dung chương trình của Đài TNVN bắt đầu có những đổi mới toàn diện.

Trước đó, chương trình của Đài chưa phát sóng liên tục mà chia làm 3 khung giờ (sáng từ 4h55 đến 8h00; trưa từ 11h30 đến 13h00; chiều tối từ 16h30 đến 22h30; riêng Chủ nhật phát liên tục từ 4h55 đến 22h30). Kể từ ngày 1/1/1989, Hệ chương trình đối nội của Đài mới phát sóng liên tục từ 4h55 đến 22h30 tất cả các ngày.

Có thể nói, việc mở rộng thời lượng từ 1/1/1989 đã tạo ra một cuộc cách mạng về nội dung của Đài TNVN. Hàng loạt chương trình phát thanh mới được ra đời ở thời điểm này, sau đó trở thành thương hiệu của Radio thời kỳ đổi mới như Câu lạc bộ Người cao tuổi, Nhà nước và Pháp luật, và đặc biệt là các chương trình như Tạp chí truyền thanh với thời lượng 45 phút, tiền thân của chương trình Diễn đàn các vấn đề xã hội…

Tính chuyên biệt về đối tượng thính giả cũng được đặt nền móng từ giai đoạn này với việc thành lập Hệ chương trình Âm nhạc và Tin tức và ra mắt kênh FM 100Mhz. Những chương trình mới mẻ này mở ra một lối tư duy mới về nội dung các chương trình phát thanh. Thay vì áp đặt, bắt thính giả nghe những điều mình muốn nói, các chương trình mới được hình thành dựa trên kết quả điều tra nhu cầu thính giả, để nói những điều thính giả quan tâm.

Quá trình đổi mới của đất nước, sự thay đổi từ nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang kinh tế thị trường tạo nên một môi trường cạnh tranh giữa các phương tiện truyền thông, cạnh tranh giữa các chương trình phát thanh, buộc các chương trình của Đài phải có sự đổi mới liên tục. Nguồn nhân lực của Đài cũng được bổ sung bằng những cuộc thi tuyển quy mô để cạnh tranh sòng phẳng với các cơ quan báo chí khác cũng bắt đầu được tổ chức vào các năm sau đó (1994 và 1996) tạo nguồn năng lượng mới cho sự cải tổ chất lượng chương trình theo xu hướng đa dạng hơn về chương trình, nhưng tập trung hơn về đối tượng.

Trong quá trình đổi mới của Đài TNVN có những dấu ấn không thể quên. Đó là năm 1998, sự ra đời của Báo TNVN; rồi một năm sau đó, Báo điện tử VOVNews xuất hiện với nhiệm vụ nối dài cánh sóng giúp thính giả có thêm những hình thức tiếp cận thông tin mới. Nếu như Báo TNVN có nhiệm vụ văn bản hóa những tác phẩm phát thanh xuất sắc nhất, giúp bạn nghe đài có điều kiện nghiền ngẫm, không bỏ sót những chi tiết, ý tứ sâu sắc của tác phẩm phát thanh, thì Báo điện tử VOVNews khiến cho thính giả ở bất cứ nơi đâu trên thế giới, chỉ cần có Internet đều có thể nghe được Tiếng nói Việt Nam.

Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng bấm nút phát lệnh phát sóng biển Đông, ngày 29/8/2009

Vươn lên vị thế mới

Cũng với đường lối đổi mới liên tục, Đài TNVN đến nay thay vì chỉ bao gồm hai Hệ đối nội và đối ngoại, đã bao gồm 5 hệ phát thanh độc lập, phục vụ nhu cầu nghe khác nhau của thính giả như Hệ Thời sự - Chính trị - Tổng hợp (VOV1), Hệ Văn hóa - Khoa giáo và Đời sống (VOV2), Hệ Âm nhạc (VOV3), Hệ Dân tộc (VOV4), Hệ Đối ngoại (VOV5). Năm 2006, sự ra đời của Hệ phát thanh Thời sự - Chính trị - Tổng hợp đã thổi một làn gió mới vào làn sóng radio. Một loạt chương trình mới, hướng tới những nhu cầu đặc thù của thính giả, với cách thể hiện độc đáo, hấp dẫn mà điển hình là chương trình Bạn hãy nói với chúng tôi đã xuất hiện trong giai đoạn này.

Bạn hãy nói với chúng tôi là một chương trình đặc biệt thành công khi chỉ sau vài tháng phát sóng đã trở thành một trong những chương trình có đông thính giả nhất. Mỗi tháng nhận được vài trăm bức thư của thính giả. Và mỗi một câu chuyện phát sóng trên chương trình cũng đều nhận được hàng trăm cuộc điện thoại trao đổi của thính giả. Thành công của chương trình này được hình thành bởi tư duy làm phát thanh hiện đại, táo bạo của các BTV khi chủ động coi thính giả là chủ thể quyết định nội dung chương trình, vừa là nhân vật, vừa là nguồn tin, vừa là người bình luận, giải quyết thông tin.

Quá trình sắp xếp, đổi mới các hệ phát thanh VOV1 và VOV2 mở ra hướng tiếp cận mới đối với phát thanh hiện đại thông qua hàng loạt chương trình mở, gần gũi đối với người nghe đã làm thay đổi căn bản sự nhìn nhận của xã hội đối với phát thanh. Song, dấu ấn đáng nhớ nhất chính là năm 2009, sự ra đời của Kênh VOV Giao thông với vai trò là Kênh radio dành riêng cho những người tham gia giao thông đã trở thành một hiện tượng truyền thông, khiến thương hiệu VOV trở thành vô đối thủ trên mặt bằng truyền thông dành cho những cư dân đô thị năng động và trẻ trung, đem đến một cách nhìn hoàn toàn mới mẻ về thương hiệu VOV.

Với tiêu chí “thông tin tin cậy, tiếp cận thân thiện”, VOV Giao thông trở thành một kênh phát thanh hữu ích hàng đầu trên mặt bằng truyền thông đại chúng. Hầu hết thời lượng của kênh là các chương trình trực tiếp. Bất cứ lúc nào thính giả cũng có thể tương tác với làn sóng radio khiến việc bật VOV Giao thông trở thành một phản xạ của tất cả những người sử dụng xe ô tô. VOV Giao thông chứng minh "phát thanh" vẫn mãi luôn là một hình thức truyền thông hấp dẫn hàng đầu bởi sự nhanh nhạy của thông tin, khả năng tương tác không hạn chế. Chính vì thế, Kênh VOV Giao thông ra đời được đánh giá là “sự trở lại ngoạn mục của radio” - (Báo Vietnamnet). Và điều đáng nói hơn, sự thành công này cũng được xuất phát từ sự mạnh dạn, và bản lĩnh của những “người nhà Đài trẻ tuổi”.

65 năm kể từ ngày Tiếng nói Việt Nam phát đi qua làn sóng điện, Đài TNVN giờ đây đã đứng ở một vị thế mới. Một tập đoàn truyền thông duy nhất có đầy đủ các phương tiện, từ báo nói, báo in, báo hình đến báo điện tử. Riêng làn sóng phát thanh mỗi ngày có tới trên 300 giờ phát sóng. Con số đủ để khiến Đài TNVN trở thành một trong những đài phát thanh có thời lượng hàng đầu thế giới. Đó là những yếu tố khiến cho bất cứ ai vốn coi mình là “người nhà Đài” đều có thể cảm thấy niềm tự hào cuộn dâng trước mỗi độ Thu về./.