Sự tích "Đài phát thanh Đông Dương"

Cuối năm 1972, ông Nguyễn Cung - Trưởng đoàn cán bộ Đài TNVN, và ông Ivanov - Trưởng đoàn cán bộ Bộ Thông tin - Truyền thông Liên Xô - kết thúc việc khảo sát, định vị địa điểm xây dựng một nhà máy phát xạ mới và lớn cho Đài TNVN tại thôn Lễ Khê, xã Xuân Sơn, huyện Ba Vì, tỉnh Hà Sơn Bình. Địa điểm thôn Lễ Khê cách Hà Nội 40km, độ cao 60m so với mực nước biển, cạnh hồ Suối Hai, nơi có nguồn nước cung cấp ổn định cho nhà máy, dân cư lại thưa thớt nên có thể giảm thiểu được ảnh hưởng của trường điện từ. Hơn nữa, xung quanh đài phát sóng có nhiều căn cứ quân sự, thuận tiện cho công tác bảo đảm an ninh. Đây là một địa điểm lý tưởng cho việc xây dựng một đài phát sóng với công suất 1.200 kW (công suất lớn nhất của vùng Đông Nam Á, ngang với công suất phát sóng của Đài Phát thanh Bắc Kinh - 1.200kW). Toàn bộ khảo sát, thiết kế, thiết bị, máy móc, vật tư, kỹ thuật, chuyên gia, hậu cần… đều do Liên Xô viện trợ không hoàn lại. 

Tháng 2/1973, các văn bản chính thức của Chính phủ hai nước Việt Nam và Liên Xô về việc xây dựng đài phát sóng ở Lễ Khê được ký kết. Công trình mang mật danh “Công trình 273”. Ngay lập tức, Đài TNVN thành lập “Ban kiến thiết 273” để chuẩn bị cho việc xây dựng đài mới. Con dấu khắc dòng chữ “Ban kiến thiết 273”.

Một tổ bảo vệ được cử lên Lễ Khê, trong đó có bác H. (hiện vẫn còn khỏe và đang sống cùng con cháu ở đài phát sóng Mễ Trì, Hà Nội), là một cán bộ có năng lực và tháo vát. Thời đó (năm 1973 - 1974), tất cả cán bộ công nhân viên đều sống bằng tem phiếu. Mỗi tháng được 1kg muối trắng ngà cũng phải có tem phiếu mới mua được. Trong một lần sơ suất, anh Chương (con trai bác H., bấy giờ là thợ bậc 3 máy phát) đã quên gửi muối lên cho bố. Thiếu thịt, thiếu cá còn có thể chịu nổi, chứ thiếu muối thì khó chịu lắm. Hơn nữa, bác H. lại là dân xứ Nghệ, quen ăn mặn từ trong bụng mẹ. Thôi đành ra vay dân Lễ Khê vậy. Dân Lễ Khê thấy một ông già ra vay muối ăn, hỏi:

- Ông ở đâu?

Khó trả lời quá. Công trình thuộc hạng mục bí mật quốc gia. Không một ai được phép phát ngôn là tại đây đang chuẩn bị xây dựng một đài phát sóng lớn nhất Đông Nam Á. Bí quá, gay quá. Ngộ biến tùng quyền, bác H. đành nói: Chúng tôi ở đài phát thanh Đông Dương. Hư mà thực, thực mà hư đã đem lại kết quả tốt.

Từ đó, trong vùng Lễ Khê, Sơn Tây dấy lên một tin, có một đài phát thanh Đông Dương.

Đến năm 1976, thiết bị, vật tư dồn dập chuyển về cảng Hải Phòng. Nếu không chuyển kịp về công trường, hàng hóa sẽ bị hư hỏng, sẽ bị phạt tiền lưu kho bãi, sẽ bị chậm tiến độ thi công, trong khi phương tiện vận tải của đài lại thiếu. Vì vậy, Ban Kiến thiết 273 đã ký hợp đồng vận tải với Bộ Quốc phòng. Bộ Quốc phòng điều Trung đoàn vận tải quân sự 26 từ Nghệ Tĩnh ra nhận nhiệm vụ. Sau khi nhận hàng tại Cảng Hải Phòng xong, lái xe hỏi cán bộ vật tư của Đài: Chở hàng về đâu? Cán bộ vật tư trả lời: “Cứ đến Viện 5 Sơn Tây hỏi đường về Đài TNVN, dân ở đấy ai cũng biết. Đến Viện 5, lái xe hỏi: Đài TNVN ở đâu? Dân trả lời: Không có Đài TNVN, ở đây chỉ có đài phát thanh Đông Dương thôi, rẽ phải, cách Viện 5 khoảng 6 - 7 cây số. Chỉ huy Trung đoàn hội ý: Cứ vào đài phát thanh Đông Dương hỏi, chắc họ sẽ biết Đài TNVN ở đâu. Thế là đoàn xe rùng rùng chạy vào Lễ Khê. Sau khi tay bắt mặt mừng và chuẩn bị giao hàng, bộ đội trách: Sao các anh lại bí mật với cả bộ đội, cứ nói quách là về Đài phát thanh Đông Dương có phải là chúng em đỡ tìm đường vất vả không!

Thế là một đồn mười, mười đồn trăm, tin xây dựng Đài phát thanh Đông Dương lan ra.

Sau đó, một lữ đoàn vận tải quân sự khác từ miền Đông Nam bộ ra thay chân Trung đoàn 26. Sự việc lại lặp lại. Và, thế là cả nước biết việc nước ta đang xây dựng Đài phát thanh Đông Dương ở Sơn Tây với công suất cực lớn.

Bác H. có ngờ đâu, từ một hạt muối mặn nhỏ bé, bác đã tạo nên một sự tích lạ lùng cho thế gian: Đài TNVN thành Đài Đông Dương.

Năm 1980, Đài TNVN tổ chức trọng thể lễ khánh thành Đài phát sóng 273 và đặt tên mới cho nó là VN1. Hiện nay, đài VN1 vẫn là đài phát chủ lực trong hệ thống các đài phát sóng của Đài TNVN./.