Thăm lại nơi Bác Hồ chuẩn bị thành lập Đảng

Cách đây hơn 80 năm, Chủ tịch Hồ Chí Minh ở thành phố Quảng Châu, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Tại đây, cùng với việc sáng lập “Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội”, một tổ chức tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam, Người đã đích thân nghiên cứu, lựa chọn và trực tiếp đào tạo, hoặc gửi đào tạo nhiều thanh niên yêu nước Việt Nam, chuẩn bị đội ngũ cán bộ cách mạng cho một đảng mácxít ở Việt Nam sau này.

Hiện ở Quảng Châu còn lưu giữ nhiều tài liệu, hiện vật phản ánh quãng thời gian hoạt động cách mạng của Bác để chuẩn bị thành lập Đảng.

Ươm mầm cách mạng

Trung tuần tháng 10/1924, theo yêu cầu của Quốc tế Cộng sản, Chủ tịch Hồ Chí Minh, lúc đó lấy tên là Nguyễn Ái Quốc, rời Moscow đáp chuyến tàu hoả xuyên Siberia sang Vladivostok (Liên xô trước đây). Từ Vladivostok, Người đi tàu thuỷ tới thành phố Quảng Châu - thủ phủ của Chính phủ Cách mạng Trung Quốc do Tôn Trung Sơn lãnh đạo, để tiếp tục chuẩn bị về tư tưởng và tổ chức, tiến tới thành lập Đảng Cộng sản Đông Dương.

Lúc đó, tại ngôi nhà thuê số 13-15 phố Văn Minh, Nguyễn Ái Quốc tích cực tổ chức các hoạt động cho cách mạng Việt Nam. Chị Nhung Uy, cán bộ Bảo tàng cách mạng lịch sử tỉnh Quảng Đông, giới thiệu: “Nguyễn Ái Quốc đến Quảng Châu khi người dân nơi đây đang được hít thở bầu không khí sục sôi của thời kỳ Đại cách mạng. Thế hệ những người yêu nước Việt Nam, như Lê Hồng Phong, Lê Hồng Sơn, Hồ Tùng Mậu… cùng hội tụ ở Quảng Châu, trong tổ chức mang tên “Tâm tâm xã”, với mong muốn khôi phục “quyền làm người” cho người dân Việt Nam. Đây là điều kiện vô cùng thuận lợi để Nguyễn Ái Quốc ươm mầm cách mạng và tích cực chuẩn bị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam.

Lớp học của Tổ chức Thanh niên Cách mạng Đồng chí hội

Trước tiên, Người tìm hiểu từng thành viên của “Tâm tâm xã”, rồi cải tổ tổ chức này và từng bước sáng lập tổ chức “Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội” vào tháng 6/1925. Đây là tổ chức tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam. Tại ngôi nhà số 13-15 phố Văn Minh, thành phố Quảng Châu, Nguyễn Ái Quốc cùng nhiều người bạn Trung Quốc thân thiết như Chu Ân Lai, Lưu Thiếu Kỳ, Lý Phú Xuân, Trương Thái Lôi… đã trực tiếp giảng dạy các lớp đào tạo chính trị cho những thanh niên yêu nước Việt Nam. 

Phó giáo sư - Tiến sĩ Phạm Xanh, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội cung cấp thêm thông tin: “Chương trình giảng dạy lớp đào tạo chính trị cho những thanh niên Việt Nam yêu nước gồm nhiều môn học như: “Lịch sử phát triển xã hội”, “Tình hình quốc tế”, “Cách mạng Nga”, “Cách mạng Trung Quốc”, “Cách mạng Việt Nam và phong trào Nông dân”, “Phong trào Công nhân”, “Phong trào Thanh niên”… Thực chất, đây là quá trình truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin và đào tạo cấp tốc đội ngũ cán bộ cách mạng cho một đảng mácxít tương lai ở Việt Nam.

Những tư liệu để đời

Hiện nay, ngôi nhà gỗ số 13-15 (là trụ sở của tổ chức Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội - nay là nhà số 248-250 phố Văn Minh, thành phố Quảng Châu vẫn được giữ nguyên trạng. Tầng 1 ngôi nhà, giáp mặt phố Văn Minh của thành phố thương mại Quảng Châu đông đúc, trước đây là nhà dân để che mắt bọn mật thám, nay được niêm phong cẩn thận. Tầng 2 và tầng 3 là khu trưng bày những hình ảnh, hiện vật phản ánh hoạt động của Nguyễn Ái Quốc và các nhà hoạt động cách mạng Việt Nam.

Tại đây còn lưu bút tích những bài viết của Nguyễn Ái Quốc với tiêu đề “Lênin và phương Đông”, “Những vấn đề châu Á”, “Lối cai trị của người Anh”; ảnh Nguyễn Ái Quốc, lấy tên là Vương Đạt Nhân phát biểu tại Đại hội đại biểu lần thứ 2 Quốc dân đảng Trung Quốc, tố cáo những hành động thống trị tàn bạo của chủ nghĩa thực dân Pháp đối với Việt Nam; ảnh Nguyễn Ái Quốc chủ trì hội nghị thống nhất tại Tống Vương Đài, Hongkong, tuyên bố thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam…

Phòng ngủ của Nguyễn Ái Quốc tại trụ sở Việt Nam Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội rộng khoảng 6 mét vuông, đủ kê một giường gỗ cá nhân, bên trên có chiếc quạt nan nhỏ làm dịu sức nóng của mùa hè oi ả ở thành phố Quảng Châu. Chiếc chăn mỏng, tiếp thêm hơi ấm cho Người trong những tháng ngày giá rét… Nhìn căn phòng đơn sơ, thật khó để hình dung nơi đây đã hình thành tư tưởng vĩ đại của một nhân cách lớn.

Chính tại căn phòng này, Nguyễn Ái Quốc đã soạn nhiều bài giảng nhằm truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin cho các tầng lớp thanh niên trí thức yêu nước Việt Nam, tích cực chuẩn bị cho việc thành lập Đảng và viết tác phẩm nổi tiếng mang tên “Đường kách mệnh”, khẳng định con đường tất yếu của cách mạng Việt Nam. Giá trị của tác phẩm này cho đến nay vẫn là đề tài quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu văn học, lịch sử của Việt Nam và nhiều nước trên thế giới.

Ông Chu Đức Tính, Giám đốc Bảo tàng Hồ Chí Minh cho biết: “Cũng tại số nhà 13-15 phố Văn Minh, trên tầng 3 là phòng học của học viên lớp huấn luyện chính trị thanh niên Việt Nam. Giữa phòng học treo bức ảnh lớn của 3 nhà tư tưởng: Các Mác, Ăng ghen và Lênin. Cách trang trí này càng thể hiện tầm nhìn xa của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trong việc chuẩn bị tư tưởng, chính trị và đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ của tổ chức Đảng sau này. Gian khổ đấy, thậm chí phải che ô để nấu cơm mỗi lúc trời mưa, nhưng những nhà hoạt động cách mạng Việt Nam, dưới sự dìu dắt và giáo dục của Nguyễn Ái Quốc vẫn phấn đấu không mệt mỏi vì sự nghiệp chung.

Chị Nhung Uy, cán bộ Bảo tàng Cách mạng Lịch sử tỉnh Quảng Đông nói: “Hồ Chủ tịch là người có tư tưởng vĩ đại. Trong hoàn cảnh khó khăn, Người đã mở nhiều lớp học cho các cán bộ cách mạng và đào tạo nhiều cán bộ ưu tú. Những chiến sỹ cách mạng này không chỉ phụng sự cho cách mạng Việt Nam mà còn đóng góp rất lớn cho sự nghiệp giải phóng dân tộc trên toàn thế giới. Chính quyền thành phố Quảng Châu rất coi trọng địa chỉ cũ này”.

Cùng với việc tự mở lớp đào tạo chính trị cho những thanh niên Việt Nam yêu nước, Nguyễn Ái Quốc còn trực tiếp lựa chọn một số người ưu tú gửi vào học tại trường quân sự Hoàng Phố, ngôi trường có nhiệm vụ đào tạo sĩ quan làm nòng cốt cho quân đội cách mạng dân tộc thuộc Chính quyền Quảng Châu lúc đó.

Dưới mái trường nằm trên đảo Hoàng Phố, cạnh dòng sông Châu Giang hiền hoà, lần đầu tiên, khoảng 30 thanh niên trí thức yêu nước Việt Nam được tiếp nhận những kiến thức cơ bản về nghệ thuật quân sự theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, gia nhập quân đội cách mạng dân tộc của chính quyền Quảng Châu và tham gia các cuộc Đông phạt, Bắc phạt. Một số người đã ngã xuống trên chiến luỹ Quảng Châu; số còn lại sau này về nước, trở thành những cán bộ quân sự nòng cốt của Đảng Cộng sản Việt Nam, như Phùng Chí Kiên, Lê Thiết Hùng…

Trong số hàng nghìn bức ảnh và hiện vật đang lưu giữ ở Khu di tích lịch sử Hoàng Phố ngày nay - có tấm chăn mỏng màu xanh của lưỡng quốc Tướng quân Nguyễn Sơn (còn gọi là Hoàng Thuỷ, hoặc Hồng Sơn) - vị tướng quân quốc tịch nước ngoài duy nhất ở Trung Quốc.

Hiện trường Hoàng Phố vẫn tiếp tục làm nhiệm vụ đào tạo các sĩ quan quân đội Trung Quốc. Bên phải ngôi trường, nhìn ra phía dòng Châu Giang thơ mộng, là khu thương cảng lớn của thành phố Quảng Châu. Tất cả còn vẹn nguyên, được phía bạn trân trọng giữ gìn để ghi dấu một quãng thời gian hoạt động cách mạng đầy gian khổ của Nguyễn Ái Quốc - Chủ tịch Hồ Chí Minh trong quá trình Người tích cực chuẩn bị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam vào ngày mùng 3/2/1930./.