Tiếng nói Việt Nam - Ngân vang mãi bản hùng ca Giải phóng Điện Biên

Bước vào chiến dịch Đông Xuân 1953-1954, Đài Tiếng nói Việt Nam được giao nhiệm vụ quan trọng, phải chuẩn bị kỹ về mọi mặt như thông tin liên lạc, kỹ thuật và biên tập phục vụ tốt các hoạt động tuyên truyền mà quan trọng và tập trung nhất là chiến dịch Điện Biên Phủ. Thế là cùng với quân và dân cả nước, cán bộ phóng viên, kỹ thuật viên Đài Tiếng nói Việt Nam bước vào một chiến dịch mới. Một cuộc chiến không tiếng súng nhưng vô cùng khẩn trương.

Khâu chuẩn bị đầu tiên là về kỹ thuật. Có thể nói, lúc rời Hà nội đi kháng chiến, toàn bộ máy móc kỹ thuật của Đài chỉ chất chưa đầy trên một chiếc ô tô tải. Vào những năm 1950, ông Trịnh Lý Thản, phụ trách kỹ thuật của Đài thời kỳ đó đã được cử sang Hongkong mua máy phát thanh. Vào vai một thương gia, ông Thản đã đem một số tiền lớn và mua được một lượng trang thiết bị lớn chuyển về Việt Bắc an toàn, dù phải qua biết bao vòng kiềm toả, kiểm soát gắt gao của người Pháp từ Hongkong qua cảng Hải Phòng. Ông Trịnh Lý Thản kể lại rằng: Chuyến đi mua trang thiết bị đó thực sự là một công vụ tuyệt mật và vô cùng phức tạp. Nhưng nhờ được cơ sở giúp đỡ và sự nỗ lực tuyệt vời nên các ông đã hoàn thành nhiệm vụ. Có máy móc hiện đại nên bước vào chiến dịch Điện Biên Phủ, Đài TNVN đã rất vững tin để nhận và phát tin bài phản ánh những diễn biến chiến dịch Điện Biên Phủ. Cũng tại thời điểm đó, Đài Tiếng nói Việt Nam được sự giúp đỡ của Trung Quốc phát các bản tin từ Côn Minh vì vậy tiếng nói của chúng ta lại càng bay cao, bay xa hơn đến bạn bè thế giới.

Với các phóng viên, biên tập thì đây cũng là lần thử sức lớn lao. Đài lúc đó có các chương trình tiếng Việt, tiếng Pháp, tiếng Anh, tiếng Lào, tiếng Khơme… Tất cả các biên tập viên, biên dịch viên chuẩn bị tư liệu để có những bài bình luận sắc sảo nhất phục vụ đợt tuyên truyền cho chiến dịch lịch sử này. Bước vào chiến dịch, ông Nguyễn Văn Nhất được cử làm đặc phái viên của Đài đi theo Bộ Chỉ huy tiền phương để đưa tin hàng ngày. Ông Nhất được dự các buổi giao ban của Ban Tham mưu chiến dịch, nhiều khi được Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Tổng chỉ huy chiến dịch đến thông báo tình hình và góp ý kiến cách đưa tin bài liên quan đến chiến dịch. Ông Nhất được ưu tiên sử dụng điện đài của Bộ Tổng tham mưu để điện tin bài về Đài Tiếng nói Việt Nam để tin tức được phát đi nhanh hơn.

Bắt đầu từ ngày 13/3/1954, ngày quân ta mở cuộc Tổng tấn công đầu tiên vào Him Lam thì việc liên lạc này không hạn chế, bất kể ngày đêm, có ngày hẹn nhau nhiều lần để chuyển tin, bài về Đài. Tuy số người không nhiều, nhưng lúc đó tổ điện đài vẫn bố trí có người thay phịên nhau thường xuyên trực ở máy, bất cứ lúc nào ông Nhất gọi điện về cũng có người nhận và chuyển ngay cho anh chị em biên tập viên và phát thanh viên sử dụng kịp thời.

Ông Lê Quý, một trong những cán bộ của Đài TNVN lúc bấy giờ kể: Ở các giai đoạn quan trọng của chiến dịch Điện Biên Phủ, Đài TNVN thường phát đi những bài bình luận sắc bén phân tích rõ tình hình chiến sự. Các bài bình luận này tuy do nhiều người viết nhưng đều được ký dưới một tên chung là Chính Nghĩa. Một số bài bình luận do chính Đại tướng Võ Nguyên Giáp góp ý trực tiếp để ông Hoàng Xuân Tùy, lúc đó là Trưởng ban Tuyên huấn mặt trận Điện Biên Phủ chấp bút. (Ông Hoàng Xuân Tùy sau này là Thứ trưởng Bộ Giáo dục).

Cùng với các phóng viên, các văn nghệ sỹ của Đài TNVN thời kỳ này cũng đóng góp một phần quan trọng vào cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc. Các nghệ sỹ Thương Huyền, Mai Khanh, Doãn Phú đã hát rất hay các bài hát kháng chiến của các các nhạc sỹ Lê Lôi, Cầm Phong… Tiếng hát ấy vượt qua bom đạn đến chiến trường động viên các chiến sỹ Điện Biên, đến với đồng bào cả nước và vượt qua biên giới đến với bạn bè quốc tế. “Dù lúc đó đều phải hát trực tiếp với nhạc cụ duy nhất là chiếc violon và bộ gõ gồm xoong nồi, mâm đồng, nhưng tất cả vẫn rất nhiệt tình và hát rất hay” - Nhạc sỹ Cầm Phong kể. 

Nhưng có lẽ đối với anh chị em ở Đài TNVN hồi đó, khẩn trương, sôi động và hồi hộp hơn cả là buổi phát thanh trong 2 ngày 7 và 8/5/1954. Ông Lê Quý kể: Sáng 7/5, tin của ông Nhất từ mặt trận điện về cho biết các đường hào chiến đấu của quân ta đào đã đến được trung tâm Mường Thanh. Đài được báo trước là chuẩn bị sẵn sàng vì chỉ trong ngày 7/5 quân ta sẽ tấn công chiếm chỉ huy sở của địch ở Điện Biên Phủ. Đúng như dự kiến, vào buổi phát thanh 18h ngày 7/5/1954, khi buổi phát thanh chiều của Đài TNVN bắt đầu được vài phút thì nhận được tin ông Nhất gửi về từ Bộ Tổng tham mưu chiến dịch báo tin: Lúc 17h30 quân ta đã chiếm được sở chỉ huy của địch ở khu trung tâm Mường Thanh, lá cờ đỏ sao vàng đã bay trên nóc hầm chỉ huy của địch. Anh chị em reo hò sung sướng và chuẩn bị lên phòng bá âm đọc tin này. Một tiếng sau, Bộ Tư lệnh tiền phương cho phép Đài phát tin Đại thắng ở Điện Biên Phủ. Và suốt trong đêm đó, anh chị em thức trắng để chờ tin chiến thắng ở Hồng Cúm và chuẩn bị thực hiện chương trình phát thanh đặc biệt báo tin chiến thắng trong chương trình thời sự sáng ngày 8/5. Bản tin sáng 8/5 là một bản tin thật sôi động, hấp dẫn với những tin chiến thắng giờ chót vừa nhận được từ mặt trận. Những giọng đọc Vân Yến, Thanh Ngân, Văn Tỵ hôm nay trở nên hùng hồn và khí thế hơn bao giờ.

Cùng lúc đó, tin chiến thắng được dịch và phát trên các bản tin bằng các thứ tiếng nước ngoài và gửi cho Đài Nam bộ kháng chiến.

55 năm kể từ chiến thắng Điện Biên Phủ, bản nhạc Giải phóng Điện Biên của nhạc sỹ Đỗ Nhuận vẫn ngân vang mở đầu cho các chương trình phát thanh của Đài Tiếng nói Việt Nam. Còn với những người làm phát thanh Việt Nam, hạnh phúc nào hơn khi lịch sử trao cho sứ mệnh: Người đầu tiên báo tin chiến thắng Điện Biên tới toàn thể quốc dân đồng bào và bạn bè thế giới./.