Trao quyền thực chất, mở đất kiến tạo

Tinh gọn bộ máy, đào tạo kỹ năng hay ứng dụng công nghệ suy cho cùng mới chỉ là điều kiện cần để vận hành bộ máy được ví như "tỉnh nhỏ" ở cấp xã. Điều kiện đủ và cốt lõi nhất hiện nay chính là một hành lang pháp lý phân quyền thực chất.

Thực tiễn sau gần một năm triển khai mô hình mới cho thấy, việc chuyển giao hàng loạt nhiệm vụ phức tạp từ cấp trên xuống cơ sở nhưng lại thiếu quy định hướng dẫn, thiếu nguồn lực tài chính và thiếu cơ chế bảo vệ đang khiến cán bộ cấp xã rơi vào tâm lý lúng túng, "vừa làm vừa dò", sợ sai, sợ trách nhiệm. Để cuộc cải cách không dừng lại ở việc sắp xếp tổ chức, đã đến lúc cần một cơ chế phân cấp "gắn chặt với phân bổ nguồn lực".

1 năm sau sáp nhập, xã Krông Pắc, tỉnh Đắk Lắk vẫn tấp nập không khí giao thương như khi còn là thị trấn Phước An thuộc huyện Krông Pắc cũ. Tuy nhiên, mỹ quan đô thị, công viên, quảng trường, đều có dấu hiệu sa sút, không còn vẻ tươi tắn của một thủ phủ sầu riêng.

Ông Phạm Đăng Lập, Bí thư Đảng ủy xã Krông Pắc chia sẻ, đây là hệ quả khó tránh khỏi vì kinh phí để duy trì môi trường, cây xanh và chiếu sáng đô thị chỉ còn được cấp 3 tỷ đồng, giảm đến 14 tỷ đồng so với trước.

"3 tỷ đồng trên 17 tỷ đồng thì gần được 20%, vậy hệ quả để lại là chăm sóc bộ mặt đô thị không được khang trang và sạch đẹp lắm. Thậm chí trả lời với cử tri, trước đây được tưới 10 cây, bây giờ tiền chỉ đủ tưới gần 2 cây thôi thì chắc cố gắng là tưới 2 cây, còn lại thì sao? Đây cũng cái khó cần xem xét cho phù hợp sát với thực tế hơn", ông Lập kiến nghị.

Nếu như mỹ quan đô thị, vệ sinh môi trường đô thị ở cấp xã, phường đang bị phản chấn từ việc cắt bớt quyền sử dụng kinh phí, thì ở các xã biên giới của Đắk Lắk, phản chấn đang xảy ra ngay với đội ngũ cán bộ.

Chính sách đãi ngộ đối với cán bộ vùng biên giới đặc biệt khó khăn (theo Nghị định 76 năm 2019 của Chính phủ) như ở Ia Lốp, Ea Bung, Buôn Đôn đã bị gác lại hoàn toàn. Hơn 150 công chức ở các xã này, đang phải làm việc trong 3 tầng áp lực, nhưng thu nhập đã giảm khoảng 40% so với trước.

"Xã biên giới này chưa được hưởng về chế độ biên giới, phụ cấp chức vụ chưa có quy định nên kế toán chưa chi được. Bây giờ làm nhiều nhưng lương thấp đi, phụ cấp cũng thấp đi. Ví dụ ở huyện 0,2 bây giờ chuyển về xã phụ cấp đảng chỉ có 0,15. Càng ngày càng đi xuống mà công việc ngày càng nhiều và càng căng thẳng", ông Phạm Thủy Tiên, Bí thư Đảng ủy xã Ea Bung chia sẻ.

Không chỉ ở vấn đề quản lý hạ tầng đô thị hay đãi ngộ cán bộ, sự phân quyền "nửa vời" trong nhiều lĩnh vực khác cũng đang tạo ra những điểm nghẽn hệ thống. Nổi cộm trong đó là thẩm quyền cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thuộc về UBND cấp xã, nhưng thẩm quyền sửa đổi lại thuộc về chi nhánh văn phòng đăng ký đất đai cấp trên.

Trên một địa bàn rộng lớn, sự chia cắt này khiến thủ tục bị đình trệ, gián tiếp nuôi dưỡng nạn "cò quốc", gây bức xúc trong nhân dân. Ví dụ khác cùng một lĩnh vực, cấp xã đang chịu sự chỉ đạo của cả cấp sở và cấp bộ, làm số báo cáo phải thực hiện mỗi ngày đội lên rất nhiều.

Bà Nguyễn Thị Thu Nguyệt, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Đắk Lắk phân tích, đa số những bất cập vừa nêu là hệ quả của việc chuyển giao nhiệm vụ mà không đi kèm với phân bổ nguồn lực một cách hợp lý.

"Một số lĩnh vực được phân cấp cho cơ sở như đầu tư công, tài nguyên môi trường, xây dựng, quy hoạch... trong nhiều trường hợp mới chỉ dừng lại ở việc chuyển giao nhiệm vụ mà chưa được cụ thể hóa bằng những quy định, hướng dẫn cụ thể của các sở, ngành chưa đi kèm với những nguồn lực... dẫn đến tình trạng cấp xã quá tải trong thực thi công vụ, lúng túng trong xử lý hồ sơ", bà Nguyệt phân tích.

Các hạn chế, điểm nghẽn có nguyên nhân từ vấn đề phân cấp, phân quyền vừa nêu, không phải là vấn đề của riêng tỉnh Đắk Lắk. Trong nửa đầu năm 2026, các đoàn kiểm tra giám sát của Bộ Chính trị đã làm việc với nhiều địa phương, đều cho thấy mẫu số chung của các khó khăn.

Làm việc với Ban Thường vụ Tỉnh ủy Đắk Lắk, ông Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, trưởng đoàn kiểm tra giám sát số 26 của Bộ Chính trị nhấn mạnh, để nâng cao hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương mới, việc phân cấp, phân quyền phải gắn liền với điều kiện để thực thi nhiệm vụ đã giao.

"Tiếp tục hoàn thiện, kiện toàn bộ máy, bố trí đầy đủ cán bộ chuyên sâu các lĩnh vực để thực hiện nhiệm vụ được giao. Cùng với đó, xây dựng phương án đào tạo, bồi dưỡng nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cấp cơ sở để tương xứng, thực hiện tốt nhiệm vụ được giao. Rà soát, phân cấp, ủy quyền bảo đảm phù hợp với năng lực thực thi, thực tế của đội ngũ để có thể đảm đương được nhiệm vụ", ông Nguyễn Thanh Nghị yêu cầu.

Những lát cắt sinh động, thực tế - từ bữa cơm trưa vội vã của cán bộ xã biên giới Ia Lốp, tỉnh Đắk Lắk, nỗ lực vượt khó công nghệ tại xã Trường Xuân, tỉnh Lâm Đồng đến những kiến nghị tâm huyết về hành lang pháp lý an toàn cho cơ sở đều cho thấy mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang tạo ra những chuyển động mạnh mẽ. Bộ máy tinh gọn hơn, khoảng cách với nhân dân được rút ngắn hơn.

Nhưng để cấp xã thực sự trở thành trung tâm quản trị vững chắc, phát huy đầy đủ vai trò sát dân nhất, thì rất cần phân bổ nguồn lực hợp lý, trao quyền tự quyết thực chất và đào tạo con người. Đó chính là bệ phóng vững chắc để cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy mang lại giá trị thiết thực nhất cho người dân, doanh nghiệp và sự phát triển bền vững của mỗi địa phương.

Từ giao việc đến trao quyền, bài toán tiếp sức cho chính quyền địa phương hai cấp

VOV.VN - Tinh gọn bộ máy không đồng nghĩa với chính quyền cơ sở sẽ tự vận hành hiệu quả. Khi hàng trăm nhiệm vụ được chuyển giao nhưng nguồn lực chưa theo kịp, cấp xã buộc phải vừa làm, vừa thích nghi, vừa tìm cách đổi mới.

Rõ thẩm quyền, đủ nguồn lực để chính quyền địa phương hai cấp vận hành hiệu quả

VOV.VN - Chiều 25/6, Hội đồng Lý luận Trung ương phối hợp với Học viện Hành chính và Quản trị công tổ chức hội thảo “Nâng cao năng lực thực thi của bộ máy hành chính trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp”.