Từ một chuyến đi lịch sử!

Vào ngày 12/7 năm nay, Việt Nam và Hoa Kỳ kỷ niệm lần thứ 15 ngày hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao. Nhân dịp này, ông Ngô Quang Xuân, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội, viết riêng cho báo TNVN về chuyến thăm Liên Hợp Quốc của Chủ tịch nước Lê Đức Anh vào tháng 10/1995 và quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ trong thời gian qua. (Thời gian này, ông Ngô Quang Xuân là đại sứ, Trưởng Phái đoàn đại diện Việt Nam tại LHQ).

Dấu ấn lịch sử nối liền 2 thế kỷ

Những người làm ngoại giao ở lứa tuổi chúng tôi có may mắn được chứng kiến những thời khắc trọng đại, nhiều sự kiện mang dấu ấn lịch sử xuyên qua những thập niên nối liền hai thế kỷ XX và XXI.

Tháng 7/1995 mãi mãi sẽ là dấu son đậm nét, là bước ngoặt quan trọng trên lộ trình hội nhập khu vực và quốc tế của nước ta: Việt Nam trở thành thành viên của ASEAN, Việt Nam ký Hiệp định thiết lập quan hệ ngoại giao và bình thường hóa quan hệ với Hoa Kỳ, và Việt Nam ký Hiệp định khung đầu tiên về hợp tác với Liên hiệp châu Âu (EU). Những phát triển mới về chất này đã đưa vị thế nước ta lên một tầm cao mới trong cộng đồng quốc tế. Cả nước chào đón, vui mừng.

Ngay sau đó, ở Trụ sở Liên Hợp Quốc tại thành phố New York, tôi và các đồng nghiệp cùng bà con người Việt sống ở Hoa Kỳ tổ chức liên hoan gặp mặt với bạn bè quốc tế có thể nói to nhất từ trước đó, để chào đón ngày Quốc khánh mùng 2/9. Và sự kiện nối liền sự kiện…

Phóng viên VOV phỏng vấn Anh hùng LLVTND Nguyễn Thành Trung, Cơ trưởng chuyến bay lịch sử

Chiều 20/10/1995, Đại sứ và cán bộ nhân viên Phái đoàn ta bên cạnh Liên Hợp Quốc, lãnh đạo và đại diện Đại sứ quán ta từ Washington, bà con người Việt và Đại diện Liên Hợp Quốc có mặt tại sân bay J.F.Kennedy để đón Phái đoàn cấp cao Nhà nước ta sang dự kỷ niệm lần thứ 50 Ngày thành lập Liên Hợp Quốc.

Đến bây giờ tôi vẫn còn nhớ như in cái cảm xúc rung động trào dâng khi nhìn thấy kim đồng hồ cứ nhích dần về phía 5 giờ chiều, giờ hạ cánh của máy bay chuyên cơ Việt Nam chở Chủ tịch nước Lê Đức Anh cùng đoàn Việt Nam hạ cánh xuống sân bay! Đây là chuyến đi đầu tiên của Chủ tịch nước ta tới LHQ và tới Hoa Kỳ.

Trước đó, tôi được “Nhà” báo sang: Phi công Nguyễn Thành Trung là Cơ trưởng chuyến bay hết sức đặc biệt này. Chia sẻ hồi hộp lúc bấy giờ với chúng tôi còn có cả gần một trung đội bảo vệ từ lực lượng an ninh Hoa Kỳ (FBI), trong đó có một người gốc Việt. Họ có nhiệm vụ bảo vệ Chủ tịch nước ta trong suốt thời gian Chủ tịch ở và làm việc tại New York…

Nhà báo Nguyễn Viết Sơn (báo QĐND), sau đó trong số báo ngày 13/11/1995 viết: “Đúng 17 giờ ngày 20/10/1995, giờ địa phương, tức 6 giờ sáng ngày 21/10/1995 giờ Việt Nam, chiếc Boeing 767 của Hàng không Việt Nam chở Chủ tịch nước Lê Đức Anh, phu nhân và những người cùng đi đáp xuống sân bay J.F.Kennedy, thành phố New York, Hoa Kỳ. Giờ phút này sẽ được ghi vào lịch sử với nhiều ý nghĩa trọng đại và thiêng liêng…”.

Vào khoảnh khắc máy bay của ta hạ cánh, nhà báo Viết Sơn nhớ lại cái thời bị trực thăng vũ trang Mỹ quần đảo sục tìm ông cùng đồng đội ở một điểm cao tại chiến trường Khe Sanh vào năm 1968…, “thế mà hôm nay “chúng ta đã đến”… Người ngồi trên máy bay nghĩ vậy, còn ở dưới đất thì Đại sứ Ngô Quang Xuân và cán bộ, nhân viên trong Phái đoàn đại diện của Việt Nam tại Liên Hợp Quốc đã có mặt ở sân bay từ trước đó 2 giờ.

Và khi nhìn thấy chiếc máy bay mang cờ hiệu Việt Nam xuất hiện trên bầu trời New York, tiếp đất và từ từ lăn bánh trên đường băng, nhiều người đã không cầm được nước mắt vì tự hào, vì xúc động, vì nhớ lại những đoạn trường đầy khó khăn, gian lao trong cuộc đấu tranh trên mặt trận ngoại giao nơi đất khách quê người…”.

Thông điệp hòa bình

Chủ tịch nước ta đã mang thông điệp của một dân tộc hòa bình, hữu nghị, luôn khát vọng độc lập tự do từ đất nước Việt Nam đến với bạn bè năm châu bốn bể. Với nhân dân Mỹ, Chủ tịch Lê Đức Anh gửi thêm một thông điệp rất rõ ràng: “Một dân tộc văn minh không sống bằng hận thù, nhân dân Việt Nam không sống bằng hận thù…”. Chủ tịch Lê Đức Anh cũng đã tuyên bố nội dung theo tinh thần này khi phát biểu tại Diễn đàn kỷ niệm 50 năm Ngày thành lập Liên Hợp Quốc.

Chủ tịch Lê Đức Anh thăm Bảo tàng Không quân tại New York tháng 10/1995, Đại sứ Ngô Quang Xuân đứng bên trái Chủ tịch Lê Đức Anh

Chiều 25/10, trong diễn văn nhận món quà là phiên bản trống đồng Ngọc Lũ của Chủ tịch nước ta tặng Liên Hợp Quốc, Tổng thư ký LHQ Boutos Boutrosghali đã không hạn chế lời ca ngợi và sự đánh giá cao của mình khi nói về truyền thống lịch sử của nước Việt Nam, về những nét độc đáo của một dân tộc gắn bó lâu đời với nền văn minh lúa nước.

Sau này, mỗi lần trở lại Liên Hợp Quốc, khi ghé thăm quà tặng này - phiên bản trống đồng Ngọc Lũ - được đặt ở vị trí trang trọng bên cạnh cửa ra vào Hội đồng Bảo an, tôi có cảm giác như vẫn đang được nghe những lời phát biểu vang vọng mang nhiều ý nghĩa đó…

Trở lại thời điểm tháng 7/1995 lịch sử, một ngày đầu tháng, thư ký Đại sứ Hoa Kỳ tại LHQ, bà Madeleine Albright, gọi điện đến Phái đoàn ta đề nghị nối máy của Đại sứ ta. Từ đầu dây, bà Đại sứ chào hỏi tôi và thông báo cho tôi biết Tổng thống Bill Clinton đã dự kiến thời gian tuyên bố quyết định bình thường hóa quan hệ với Việt Nam (vào thời điểm này, hai bên cũng đã đàm phán giải quyết được những điểm cơ bản cuối cùng cho lộ trình bình thường hóa…).

Trong bộ máy chính quyền Hoa Kỳ, Đại sứ bên cạnh Liên Hợp Quốc chiếm một vị trí quan trọng. Tôi hiểu đó là thông điệp chính thức của chính quyền Hoa Kỳ chuyển qua kênh Đại sứ ta bên cạnh Liên Hợp Quốc để chuyển về Thủ đô Hà Nội. Ngày 12/7/1995, Cộng hòa XHCN Việt Nam và Hợp chủng quốc Hoa Kỳ tuyên bố thiết lập quan hệ ngoại giao, bình thường hóa quan hệ giữa hai nước.

Một thập niên rưỡi là một giai đoạn còn quá ngắn đối với mối bang giao giữa các quốc gia. Nhưng chúng ta được chứng kiến quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ 15 năm qua đã có nhiều đổi thay và không ngừng phát triển tích cực. Bạn bè trong cộng đồng quốc tế vui mừng chia sẻ và luôn đồng hành với nhân dân ta trên từng chặng đường đổi mới.

Với chủ trương đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, Việt Nam sẵn sàng là bạn, là đối tác tin cậy với tất cả các nước, với cộng đồng quốc tế. Vào thời điểm này, nước ta đã thiết lập quan hệ ngoại giao với hầu hết các quốc gia trên toàn thế giới, quan hệ hợp tác nhiều mặt giữa ta với nhiều nước đạt nhiều thành tựu to lớn.

Năm 2000 đi vào lịch sử quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ với hai sự kiện quan trọng: Ký Hiệp định thương mại (BTA - Hiệp định Thương mại theo tiêu chí WTO đầu tiên ta ký với nước ngoài) và Tổng thống Bill Clinton thăm chính thức Việt Nam. Đây là bước tiến thực chất làm cơ sở cho việc mở rộng và phát triển quan hệ hai bên. Từ kim ngạch thương mại năm 2000 chỉ đạt khoảng hơn 1 tỷ USD, Việt Nam và Hoa Kỳ đã nâng kim ngạch này lên hơn 15 tỷ USD năm 2009, cùng với đầu tư trực tiếp (FDI) của Hoa Kỳ vào ta đạt 15,5 tỷ USD.

Hai bên đã trao đổi nhiều đoàn cấp Nhà nước cao nhất, nhiều đoàn nghị sĩ quốc hội, học giả, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội. Hợp tác mở rộng sang nhiều lĩnh vực khác như giáo dục đào tạo, an ninh, quốc phòng, tiếp tục đàm phán Hiệp định đầu tư song phương (BIT), cùng đàm phán với các nước khác về Hiệp định Đối tác chiến lược xuyên Thái Bình Dương về nhân quyền, ủng hộ nhiều kênh đối thoại về hợp tác khắc phục hậu quả chất độc da cam…

Hòa bình, ổn định ở khu vực Biển Đông, ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương và hợp tác cùng phát triển là lợi ích chung, không những của hai nước Việt Nam và Hoa Kỳ, mà của tất cả các quốc gia và các nền kinh tế trong khu vực, và của cả cộng đồng quốc tế.

Kỷ niệm 15 năm bình thường hóa quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ, là nhân chứng của nhiều sự kiện và những đổi thay tích cực, tôi tin rằng Việt Nam và Hoa Kỳ sẽ tiếp tục khai thác hiệu quả những tiềm năng còn to lớn để phát triển toàn diện mọi quan hệ vì lợi ích của hai nước, vì lợi ích chung của khu vực và thế giới./.