Vĩnh biệt Chủ nhiệm Trần Lâm
Ông được coi là người đã bồi dưỡng nhân tài, bảo trợ sáng suốt, đặt nền móng cho sự phát triển của khoa học công nghệ phát thanh-truyền hình Việt Nam.
Tôi vào ngành Vô tuyến điện (VTĐ) tháng 5/1950. Sau 25 năm công tác và học tập ở nước ngoài rồi về giảng dạy ở trường Đại học Bách khoa Hà Nội (ĐHBK), tháng 5/1975 được Tổng Biên tập Đài Tiếng nói Việt Nam (Đài TNVN) Trần Lâm trưng tập đi tiếp quản hệ các đài phát thanh và truyền hình ở miền Nam Việt Nam vừa được giải phóng. Nói là “trưng tập” vì ban đầu Khoa VTĐ trường ĐHBK chưa muốn cho tôi đi, nhưng Tổng Biên tập Trần Lâm dùng quyền trưng tập cán bộ đi tiếp quản miền Nam để tôi được đi.
Sau khi đi về, Đài TNVN đến thương lượng với trường ĐHBK để tôi được chuyển về công tác ở Đài vào cuối năm 1976. Khác với những gì tôi nghĩ trước đó, về làm việc ở một cơ quan của Đảng, thủ trưởng lại là một cán bộ Tuyên huấn lão thành, chắc là mình sẽ phải luôn “đầu đội chủ trương, vai mang chính sách” nghiêm chỉnh. Nhưng không ngờ, cuộc ra mắt lại diễn ra trong không khí cởi mở và thân mật. Tổng Biên tập Trần Lâm nói với tôi: “Đài TNVN chỉ đánh giá cán bộ theo những cống hiến hiện tại, mà không quan tâm những gì cơ quan cũ ghi trong lý lịch”. Ông cũng giảng giải cho tôi thế nào là Đảng lãnh đạo chuyên môn, với kiểu nói nôm na cho dễ hiểu là “để Đài bị mất sóng không hồi phục được thì trưởng Đài đi tù chứ không phải chi bộ”. Ông dặn tôi: “Việc đã nhận thì cứ theo kiến thức và kinh nghiệm của mình mà mạnh dạn làm, cho phép thất bại 3 lần, lần thứ 4 mới tính!”.
Là thủ trưởng cơ quan truyền thông lớn, bản thân là một nhà báo, nhưng Tổng Biên tập Trần Lâm hiểu rõ vai trò của Khoa học và Công nghệ đối với một tờ báo điện tử và rất nhạy bén với những tiến bộ khoa học kỹ thuật. Các đề nghị số hóa thiết bị studio cả ở phát thanh và truyền hình, dùng vi ba nối studio với đài phát sóng, dùng vệ tinh chuyển chương trình truyền hình sang trao đổi với Liên Xô và các nước XHCN Đông Âu, quy hoạch mạng PT-TH trong mạng thông tin điện tử quốc gia thống nhất, quy hoạch tần số mạng sóng trung, mạng FM, và mạng các đài TH trong nước... do Cục Phát thanh, Cục Truyền hình, Viện Nghiên cứu PT-TH, Hội đồng Khoa học đưa lên đều được ông duyệt, cấp kinh phí, đồng thời cử cán bộ ngay lập tức đi tiếp thu công nghệ. Thậm chí có việc đề xuất chuyển tiếp chương trình TH qua vệ tinh Gorizon, ông đã trực tiếp cùng tôi lên sân bay Nội Bài đón Tổng công trình sư Liên Xô (trên đường từ TP HCM về Moscow) để thương lượng.
Trong Nghị định thành lập Ủy ban PT-TH Việt Nam chỉ có Viện Nghiên cứu KH-KT, Cục KT Phát thanh, Cục KT Truyền hình, không có Vụ KH-KT. Khi sự nghiệp PT-TH đã phát triển rộng ra đến cấp tỉnh, cấp huyện, thậm chí cấp xã, Chủ nhiệm Trần Lâm đã xác định cần có một Vụ KH-KT để quản lý KH-KT Phát thanh, Truyền hình toàn ngành và toàn quốc. Chủ nhiệm đã khắc phục vấn đề bằng những bước đi mạnh dạn, mà cũng rất bài bản.
Vào khoảng năm 1978-1979, Việt Nam đang tiến hành việc xét phong chức vụ khoa học GS/PGS đợt 1. Chủ nhiệm Trần Lâm đã cho lập Hội đồng Khoa học và Kỹ thuật của Ủy ban PT-TH Việt Nam do nhà báo lão thành Huỳnh Văn Tiểng làm Chủ tịch, phối hợp với trường ĐHBK Hà Nội để xét phong PGS cho tôi ở cấp cơ sở. Sau khi qua các Hội đồng cấp trên, và được chính thức phong chức vụ khoa học PGS (năm 1980), Chủ nhiệm Trần Lâm đã bổ nhiệm tôi làm Chủ tịch Hội đồng KH & KT, cấp cho 6 biên chế làm cơ quan thường trực Hội đồng, có con dấu riêng. Đây là một ngoại lệ chưa từng có ở Bộ nào khác ở nước ta lúc đó.
Cơ quan thường trực HĐ KH&KT Ủy ban PT-TH Việt Nam từng bước được giao chức năng quản lý ngành. Khi thấy hoạt động đã vững vàng, Chủ nhiệm Trần Lâm đề nghị Chính phủ (khi đó là Hội đồng Bộ trưởng) cho phép thành lập Vụ KH-KT của Ủy ban PT-TH Việt Nam. Sau khi có quyết định của Chủ tịch HĐBT, cơ quan thường trực HĐ KH&KT được chuyển thành Vụ KH-KT.
Điều đáng nói là Chủ nhiệm Trần Lâm không câu nệ cán bộ trong Đảng hay ngoài Đảng, chức vụ chính quyền hay chức vụ khoa học, miễn là chọn được đúng người có khả năng đảm đương công việc. Khi tôi chỉ là Chủ tịch HĐKH, Chủ nhiệm vẫn ủy quyền cho thay mặt Ủy ban PT-TH Việt Nam ký hiệp định hợp tác KH-KT với nước ngoài, với lời động viên: “Anh cứ làm, tôi chịu trách nhiệm”, hoặc đứng ngay sau lưng chứng kiến khi tôi ký với bạn. Trong đoàn đi họp Hội nghị Quốc tế về PT-TH, mặc dù có các cán bộ cấp Vụ và là đảng viên, Chủ nhiệm vẫn chỉ định tôi làm Trưởng đoàn. Năm 1987, Chủ nhiệm Trần Lâm cử tôi đi dự Hội nghị phát thanh sóng ngắn châu Á-Thái Dình Dương tại Bangkok. Khác với thông lệ hồi đó, các đoàn đi họp ở nước tư bản phải có từ 2 người trở lên, nhưng với trường hợp của tôi, Chủ nhiệm chỉ nói: “đã giao việc cho trí thức thì phải tin tưởng, người ta mới hết lòng”.
Chủ nhiệm Trần Lâm cũng là một vị lãnh đạo rất quan tâm việc đào tạo cốt cán cho đội ngũ cán bộ KH-KT của Ủy ban. Các cán bộ kỹ thuật hàng năm được HĐ KH-KT chọn và đề nghị cho đi nghiên cứu sinh TS hay TSKH, thực tập sinh cao cấp, đều được Chủ nhiệm duyệt, nhưng không quên dặn phải chọn người yêu ngành, đi rồi lại về phục vụ cho PT-TH.
Chủ nhiệm Trần Lâm cũng rất quan tâm vấn đề tập hợp lực lượng trí thức, khuyến khích mời nhiều nhà khoa học kỹ thuật ngành Điện tử - Viễn thông trong nước vào Hội đồng KH-KT của Ủy ban PT-TH, cho phép Hội đồng bảo trợ các hoạt động vận động thành lập Hội Vô tuyến-Điện tử Việt Nam. Bản thân Chủ nhiệm từng nhiều lần đến dự một số sinh hoạt học thuật lớn của Hội.
Nhà báo Phan Quang khẳng định Chủ nhiệm Trần Lâm là người đặt nền móng cho hai cơ quan truyền thông hùng hậu và hiện đại hàng đầu của đất nước và khu vực ngày nay là Đài Tiếng nói Việt Nam và Đài Truyền hình Việt Nam.
Còn chúng tôi, những người một thời là thành viên Hội đồng KH-KT của Ủy ban Phát thanh-Truyền hình và nay là lãnh đạo Hội Vô tuyến - Điện tử Việt Nam, xin tỏ lời tri ân Chủ nhiệm Trần Lâm, người đã sớm bồi dưỡng nhân tài và bảo trợ sáng suốt cho ngành khoa học công nghệ Phát thanh - Truyền hình Việt Nam để có được sự phát triển chói lọi như ngày nay.
Trong giờ phút đau thương này, xin kính cẩn nghiêng mình vĩnh biệt Chủ nhiệm Trần Lâm, với tấm lòng biết ơn vô hạn đối với những gì ông đã cống hiến cho ngành PT-TH, cho khoa học công nghệ truyền thông đại chúng điện tử, và cho Hội VT-ĐT Việt Nam./.