Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV vừa thông qua nhiều nội dung, trong đó đồng ý chủ trương chuyển Đài Tiếng nói Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam là cơ quan thuộc Chính phủ sang là đơn vị sự nghiệp của Ban Chấp hành Trung ương Đảng.

Đồng thời, Ban Chấp hành Trung ương Đảng giao Bộ Chính trị chỉ đạo các cơ quan chức năng triển khai thực hiện theo quy định, hoàn thành trước ngày 1/4/2026.

Trao đổi cùng phóng viên VOV.VN, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên thường trực Ủy ban Văn hoá, Giáo dục của Quốc hội cho rằng, trong hệ sinh thái truyền thông quốc gia, việc vừa bảo đảm thông tin chính xác, kịp thời, vừa mở rộng khả năng tiếp cận công chúng qua mọi nền tảng mà công chúng đang sử dụng là con đường đúng để một cơ quan báo chí chủ lực không chỉ giữ được vị thế, mà còn làm mới ảnh hưởng của mình trong kỷ nguyên truyền thông phân mảnh. Trong đó, VOV đang định vị mình là một “trục tin cậy”.

Bước chuyển từ “một làn sóng” sang “một hệ sinh thái”

PV: Thưa PGS.TS Bùi Hoài Sơn, trong hệ sinh thái truyền thông đa nền tảng hiện nay, VOV đang định vị mình như thế nào để giữ vai trò cơ quan báo chí chủ lực quốc gia?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Trong bối cảnh hiện nay, VOV đang đi theo một hướng định vị rất rõ: không chỉ là Đài phát thanh quốc gia theo nghĩa truyền thống, mà là một cơ quan truyền thông công đa nền tảng, đa loại hình, giữ vai trò dẫn dắt thông tin chính thống và phục vụ lợi ích công.

VOV là cơ quan truyền thông chủ lực của Đảng và Nhà nước, đồng thời phát triển thành cơ quan báo chí đa loại hình với phát thanh, báo điện tử, báo in, các kênh trên mạng xã hội và hệ thống cơ quan thường trú trong và ngoài nước. Đó là một bước chuyển rất quan trọng: từ “một làn sóng” sang “một hệ sinh thái”.

Điểm đáng chú ý là VOV không chỉ mở rộng nền tảng, mà còn đẩy mạnh chuyển đổi số theo hướng khá bài bản. Đài đang theo đuổi chuyển đổi số toàn diện về hạ tầng, nội dung, nhân sự và mô hình vận hành, với mục tiêu trở thành tổ hợp truyền thông số quốc gia tiên tiến, hiện đại. Đây là hướng đi phù hợp với xu thế chung của báo chí thế giới, khi cơ quan báo chí muốn giữ vai trò trung tâm phải vừa có năng lực sản xuất nội dung uy tín, vừa có năng lực phân phối thông minh, phân tích dữ liệu và hiện diện hiệu quả trên các nền tảng số.

Nhưng tôi nghĩ, điều quan trọng hơn công nghệ là bản sắc định vị. VOV có một lợi thế mà không nhiều cơ quan báo chí có được: chiều sâu lịch sử gắn với hành trình của đất nước. Từ tiếng nói đầu tiên cất lên ngày 7/9/1945 đến nay, VOV không chỉ đưa tin, mà nhiều thời khắc còn là biểu tượng của niềm tin, của chủ quyền thông tin và của tiếng nói quốc gia. Khi bước vào thời đại số, VOV càng cần phát huy bản sắc ấy theo một cách mới: chính thống nhưng không khô cứng, nhanh nhưng không dễ dãi, đa nền tảng nhưng không đánh mất chiều sâu.

Như vậy, tôi cho rằng VOV đang định vị mình như một “trục tin cậy” trong hệ sinh thái truyền thông quốc gia: vừa bảo đảm thông tin chính xác, kịp thời, vừa mở rộng khả năng tiếp cận công chúng qua mọi nền tảng mà công chúng đang sử dụng. Đó là con đường đúng để một cơ quan báo chí chủ lực không chỉ giữ được vị thế, mà còn làm mới ảnh hưởng của mình trong kỷ nguyên truyền thông phân mảnh.

PV: Theo ông, đâu là giá trị cốt lõi giúp VOV giữ được uy tín và sức ảnh hưởng trong bối cảnh cạnh tranh thông tin ngày càng khốc liệt?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Theo tôi, giá trị cốt lõi đầu tiên là độ tin cậy. Trong thời đại thông tin tràn ngập, điều công chúng thiếu không phải là dữ liệu, mà là điểm tựa để phân biệt cái đúng với cái sai, cái quan trọng với cái giật gân, cái cần biết với cái chỉ nhằm gây chú ý.

Một cơ quan báo chí chủ lực quốc gia muốn có uy tín lâu dài thì trước hết phải là nơi công chúng tìm đến khi cần sự xác tín. Kinh nghiệm của truyền thông công ở nhiều nước cho thấy, chính năng lực cung cấp tin tức đáng tin cậy, phổ quát và phục vụ lợi ích công là nền tảng cho sức sống bền vững của họ.

Giá trị thứ hai là tinh thần phục vụ công chúng. VOV có sức ảnh hưởng không chỉ vì là một cơ quan lớn, mà vì trong ký ức xã hội, đó là một tiếng nói luôn gắn với lợi ích quốc gia, với nhân dân, với những thời điểm khó khăn của đất nước.

VOV từng đồng hành cùng dân tộc trong chiến tranh, trong xây dựng hòa bình, trong thiên tai, trong những sự kiện chính trị lớn và ngay hiện nay vẫn đang khẳng định vai trò lan tỏa thông tin chính thống, kết nối trong nước với ngoài nước, kết nối trung ương với địa phương, kết nối nhà nước với nhân dân. Đó là vốn quý không thể đo đếm bằng lượt xem, lượt nghe đơn thuần.

Giá trị thứ ba là khả năng đổi mới mà không đánh mất căn cốt. Một cơ quan báo chí có thể chạy theo công nghệ rất nhanh, nhưng nếu đánh mất chuẩn mực nghề nghiệp thì sẽ tự làm suy giảm uy tín của mình. Ngược lại, nếu chỉ giữ truyền thống mà không đổi mới cách làm, sẽ khó tiếp cận công chúng mới. VOV có thể giữ sức ảnh hưởng nếu tiếp tục làm tốt sự kết hợp này: lấy chuẩn mực báo chí làm gốc, lấy chuyển đổi số làm công cụ, lấy công chúng làm trung tâm và lấy lợi ích quốc gia làm điểm tựa. Việc VOV được ghi nhận có bước tiến mạnh về chuyển đổi số báo chí cho thấy nền tảng kỹ thuật đang được củng cố; nhưng điều quyết định vẫn là mỗi nội dung phát ra phải xứng đáng với niềm tin mà xã hội dành cho mình.

Lợi thế đầu tiên của phát thanh là sự thân mật

PV: Trong kỷ nguyên mạng xã hội bùng nổ, thông tin đa chiều và tức thời, ông nhìn nhận vai trò cốt lõi của phát thanh hiện nay là gì? Khi công chúng có xu hướng “xem nhiều hơn nghe”, phát thanh cần thay đổi như thế nào để không bị tụt lại phía sau?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Theo tôi, trong kỷ nguyên số, vai trò cốt lõi của phát thanh không hề mất đi, mà càng thể hiện rõ hơn: đó là trở thành một thiết chế thông tin đáng tin cậy, gần gũi và có khả năng đồng hành với con người trong những khoảnh khắc mà không phải lúc nào họ cũng có thể “ngồi xuống để xem”.

UNESCO từng nhấn mạnh radio là phương tiện có khả năng tiếp cận trái tim và tâm trí công chúng, đặc biệt hữu ích trong đời sống thường nhật cũng như trong khủng hoảng, thiên tai và tình huống khẩn cấp. Chính ở điểm đó, phát thanh không chỉ là một phương tiện truyền tin, mà còn là một không gian của sự đồng hành, trấn an, kết nối và định hướng xã hội.

Công chúng hôm nay đúng là “xem nhiều hơn nghe”, nhưng điều đó không có nghĩa là họ không còn nhu cầu nghe. Các báo cáo quốc tế cho thấy tiêu thụ audio vẫn rất mạnh; tại Anh, hơn 9/10 người trưởng thành nghe một dạng nội dung âm thanh nào đó mỗi tuần, và ở nhóm 16-34 tuổi tỷ lệ này còn cao hơn. Reuters Institute cũng cho thấy podcast đang định hình lại hệ sinh thái tin tức, nhất là với những công chúng trẻ muốn nội dung sâu hơn, thân mật hơn và có tính cá nhân hóa cao hơn. Điều đó gợi ý rằng phát thanh không nên tự giới hạn mình trong chiếc máy thu truyền thống, mà phải mở rộng thành “nội dung âm thanh số” hiện diện trên radio, app, podcast, loa thông minh, ô tô kết nối và mạng xã hội.

Vì vậy, phát thanh muốn không bị tụt lại thì phải đổi từ tư duy “phát sóng cái mình có” sang tư duy “phân phối nội dung ở nơi công chúng đang hiện diện”. Không chỉ đọc tin nhanh, mà cần tăng chiều sâu phân tích, tăng giọng nói con người, tăng khả năng kể chuyện, tăng tương tác thời gian thực và tận dụng công nghệ dữ liệu, AI, tòa soạn thông minh để cá thể hóa trải nghiệm người nghe.

Nói cách khác, phát thanh phải giữ cái gốc là sự tin cậy và tính người, nhưng khoác lên mình một hạ tầng phân phối mới, một nhịp điệu mới và một ngôn ngữ mới. Khi làm được điều đó, phát thanh sẽ không đi sau thời đại, mà có thể trở thành tiếng nói bình tĩnh, nhân văn và có sức dẫn dắt giữa một thế giới đang quá ồn ào.

PV: Phát thanh truyền thống có đang đứng trước nguy cơ bị “làm mờ vai trò”, hay thực chất đang tái định vị theo một cách khác? Theo ông, lợi thế riêng có nào của phát thanh mà các nền tảng số, mạng xã hội khó có thể thay thế?

PGS.TS Bùi Hoài Sơn: Tôi cho rằng phát thanh truyền thống không đơn thuần bị “làm mờ vai trò”, mà đang bước vào một quá trình tái định vị rất căn bản. Trước đây, phát thanh là một kênh phát sóng; hôm nay, nó phải trở thành một hệ sinh thái âm thanh. Sự thay đổi này không phải là dấu hiệu suy yếu, mà là một bước tiến thích ứng.

Ở nhiều nước, chính sách truyền thông công hiện nay không còn nhìn radio như một “di sản cần bảo tồn”, mà như một dịch vụ công cần bảo đảm khả năng hiện diện trên các thiết bị âm thanh kết nối mới. Việc Anh triển khai các quy định mới để bảo vệ sự hiện diện của radio trên các dịch vụ chọn nội dung âm thanh cho thấy radio vẫn được coi là một cấu phần quan trọng của đời sống công dân trong kỷ nguyên số.

Lợi thế đầu tiên của phát thanh là sự thân mật. Hình ảnh thường tạo ra khoảng cách của sân khấu; âm thanh lại đi thẳng vào không gian riêng tư của mỗi người. Người ta có thể vừa lái xe, làm việc, đi đường, chăm sóc gia đình, vừa nghe radio. Sự đồng hành đó tạo nên một mối quan hệ rất bền giữa người nói và người nghe. UNESCO gọi radio là phương tiện “gần trái tim và khối óc” công chúng; Liên minh phát thanh châu Âu (EBU) cũng nhấn mạnh radio là môi trường của lòng tin và đối thoại xã hội. Mạng xã hội có thể rất nhanh, nhưng chính vì quá nhanh nên thường đứt gãy, phân mảnh, cảm tính. Phát thanh, ngược lại, có nhịp điệu điềm tĩnh hơn, trách nhiệm hơn, và vì thế nhiều khi đáng tin hơn.

Lợi thế thứ hai là khả năng phục vụ cộng đồng trong khủng hoảng. Khi thiên tai, mất điện, đứt gãy hạ tầng số hoặc khủng hoảng thông tin xảy ra, radio vẫn thường là một trong những phương tiện còn hoạt động hiệu quả nhất. UNESCO nhiều lần nhấn mạnh vai trò của radio cộng đồng trong việc giữ kết nối, cung cấp thông tin thiết yếu và tái thiết niềm tin xã hội sau khủng hoảng. Điều này rất quan trọng đối với một quốc gia thường xuyên chịu ảnh hưởng của bão lũ như Việt Nam.

Vì thế, phát thanh hôm nay không nên tự hỏi “liệu mình còn tồn tại không”, mà nên tự hỏi “mình tồn tại theo hình thức nào để tiếp tục phụng sự công chúng tốt nhất”. Nếu giữ được ba giá trị: tin cậy, thân mật và khả năng phục vụ xã hội trong mọi hoàn cảnh, thì phát thanh vẫn có chỗ đứng riêng mà không một nền tảng nào dễ dàng thay thế được.

PV: Xin cám ơn ông! 

Tổng Bí thư Tô Lâm: "VOV đang canh trời giữ sóng, giữ nhịp thông tin cho đất nước"

VOV.VN - Tới thăm và chúc Tết Đài TNVN (VOV), Tổng Bí thư Tô Lâm bày tỏ rất xúc động và chia sẻ cùng cán bộ, công nhân viên, kỹ thuật viên Đài TNVN - những người đang canh trời, giữ sóng, giữ nhịp thông tin cho đất nước.