Lấy người dân làm trung tâm

Ngay sau gợi mở của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Hà Nội đã quyết liệt vào cuộc, tổ chức cuộc họp Ban chỉ đạo, đồng thời thành lập Tổ công tác xây dựng mô hình Xã/Phường Chủ nghĩa xã hội gắn với con người Xã hội chủ nghĩa tại thành phố Hà Nội giai đoạn 2026 - 2030 và những năm tiếp theo. 

Các chuyên gia cho rằng, Hà Nội đang bước vào một giai đoạn cải cách quản trị mới khi nghiên cứu xây dựng mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” như một hình mẫu quản trị hiện đại, văn minh và đáng sống. Đây không chỉ là sự thay đổi về mô hình tổ chức hành chính mà còn là bước chuyển từ tư duy “quản lý” sang “phục vụ” người dân.

Theo dự thảo của đề án, mô hình này được xây dựng trên 8 nội dung cốt lõi với 54 tiêu chí lượng hóa thuộc các lĩnh vực kinh tế, hạ tầng, an sinh xã hội, môi trường, chuyển đổi số và mức độ tham gia của người dân. Trong đó, chỉ số hạnh phúc và sự hài lòng của người dân được xác định là thước đo quan trọng nhất.

UBND TP Hà Nội cho biết, mục tiêu của mô hình không dừng lại ở chức năng hành chính cơ sở mà còn tổ chức lại không gian phát triển, tạo điều kiện để người dân sinh sống, làm việc và tạo thu nhập ngay tại địa bàn. Thành phố dự kiến triển khai 19 dự án trọng điểm liên quan đến hạ tầng, kinh tế, an sinh và chuyển đổi số để phục vụ mô hình này.

Điểm đáng chú ý là việc nghiên cứu mô hình “Xã, phường xã hội chủ nghĩa” diễn ra đúng thời điểm Luật Thủ đô sửa đổi trao cho Hà Nội cơ chế “phân quyền tối đa, toàn diện”. Theo Luật sư Lê Văn Khánh, Trưởng Văn phòng Luật sư 118 Hà Nội, thành viên Ban Xây dựng pháp luật và Trợ giúp pháp lý thuộc Đoàn Luật sư TP Hà Nội, đây là bước đột phá về tư duy quản trị địa phương.

Tuy nhiên, ông cho rằng nếu thiếu cơ chế kiểm soát phù hợp, mô hình này có thể phát sinh tình trạng “phép vua thua lệ làng”, cát cứ địa phương hoặc lạm quyền. Vì vậy, việc thiết kế mô hình cần dựa trên ba trụ cột: tự chủ - kiểm soát - giải trình.

Luật sư Khánh kiến nghị, Hà Nội cần nhanh chóng chuyển hóa 199 thẩm quyền được Quốc hội trao cho chính quyền Thủ đô thành danh mục phân quyền rõ ràng cho cấp xã, phường, không để cơ chế “xin - cho”. Mục tiêu là để chính quyền cơ sở thực sự “tự quyết, tự làm và tự chịu trách nhiệm”.

Theo ông, trong mô hình này, các xã, phường có thể chủ động tổ chức bộ máy theo đặc thù riêng. “Phường du lịch cần tổ trật tự đô thị khác với phường công nghiệp, cũng như cho phép cấp cơ sở giữ lại tỷ lệ phần trăm cao hơn từ các nguồn thu tại chỗ (phí, lệ phí) để tái đầu tư trực tiếp vào hạ tầng dân sinh mà không cần chờ phê duyệt nhiều tầng”, luật sư Khánh lấy ví dụ.

Một trong những nội dung được nhấn mạnh là việc thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực đa tầng nhằm tránh tình trạng cát cứ địa phương. Theo luật sư Lê Văn Khánh, việc phân quyền phải đi đôi với giám sát chặt chẽ của HĐND TP Hà Nội và Đoàn đại biểu Quốc hội thông qua các cuộc kiểm tra chuyên đề định kỳ và hoạt động tiếp xúc cử tri.

Thành phố cũng cần ban hành “khung tiêu chuẩn dịch vụ công”. Các xã, phường được quyền tự chủ cách làm nhưng kết quả đầu ra phải đáp ứng tiêu chuẩn thống nhất. Nếu không đạt yêu cầu, quyền tự chủ có thể bị đình chỉ hoặc thu hồi.

Đặc biệt, nguyên tắc “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân thụ hưởng” được coi là cốt lõi của mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa. Theo đó, người đứng đầu cấp ủy và chính quyền xã, phường phải có lịch đối thoại định kỳ với nhân dân; kết quả xử lý kiến nghị sau đối thoại sẽ là tiêu chí đánh giá cán bộ.

“Chỉ số hạnh phúc, chỉ số hài lòng và chỉ số mưu sinh của người dân mới là mục tiêu cuối cùng của mô hình này”, theo luật sư Khánh.

Thiết kế bộ máy linh hoạt theo đặc thù từng địa bàn

Điểm nổi bật khác của Luật Thủ đô “sửa đổi” khi thực hiện mô hình như ở Điều 7 Luật Thủ đô sửa đổi được xem là nền tảng pháp lý quan trọng để Hà Nội xây dựng mô hình xã, phường hiện đại và tinh gọn.

Theo luật sư Lê Văn Khánh, nếu trước đây các địa phương bị bó buộc bởi định biên và cơ cấu tổ chức thống nhất từ Trung ương thì nay Hà Nội đã có “không gian chính sách” riêng. Nhờ đó, bộ máy cấp cơ sở có thể được thiết kế linh hoạt theo đặc thù.

“Phường lõi đô thị tập trung cho quản lý trật tự, văn minh đô thị và dịch vụ công trực tuyến; Xã đô thị hóa tăng cường nhân sự về địa chính, xây dựng; Phường du lịch có thể thành lập tổ hỗ trợ du khách chuyên biệt; Xã nông thôn phát triển theo mô hình “đô thị nông thôn”, luật sư Khánh đề xuất.

Bên cạnh đó, Luật Thủ đô cũng cho phép Hà Nội chủ động về tuyển dụng, đãi ngộ và đào tạo cán bộ. Điều này được kỳ vọng giúp thu hút nhân tài về làm việc tại cơ sở, đồng thời tạo cơ chế bảo vệ cán bộ dám đổi mới, dám chịu trách nhiệm mà không bị ràng buộc bởi sự chồng chéo của các văn bản dưới luật.

Dù đánh giá cao cơ chế phân quyền, luật sư Lê Văn Khánh cũng cảnh báo nhiều rủi ro nếu thiếu cơ chế giám sát hiệu quả. Theo ông, khi được trao quyền “tự quyết tối đa”, cấp xã, phường có thể tự đặt ra các quy định gây khó cho doanh nghiệp và người dân nếu thiếu kiểm tra chéo.

Ngoài ra, quyền tự chủ về chính sách cán bộ nếu không minh bạch có thể dẫn đến tình trạng “hậu duệ, quan hệ” trong tuyển dụng địa phương. Do đó, yếu tố quyết định thành công của mô hình không nằm ở tên gọi mà ở bản chất quản trị: từ hành chính quản lý sang quản trị phục vụ.

“Điều kiện cần là Luật Thủ đô trao quyền. Nhưng điều kiện đủ là sự giám sát của người dân và tính công khai, minh bạch trong thực thi quyền lực”, luật sư Khánh nhấn mạnh.

Theo giới chuyên gia, nếu triển khai hiệu quả, mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” có thể trở thành hình mẫu mới cho quản trị địa phương ở Việt Nam. Không chỉ giúp tăng tính tự chủ cho cơ sở, mô hình còn mở ra cơ hội xây dựng nền hành chính phục vụ, hiện đại và gần dân hơn.

Hà Nội đang hướng tới phát triển nhanh và bền vững, đây được xem là bước đi có tính thử nghiệm nhưng mang ý nghĩa chiến lược đối với tương lai quản trị đô thị của Thủ đô cũng như cả nước.

Sắp xếp thôn, tổ dân phố: "Khó vạn lần dân liệu cũng xong"

VOV.VN - “Muốn sắp xếp tổ dân phố, thôn, bản thành công phải dựa vào dân, lắng nghe dân, giải thích để dân hiểu và dân đồng thuận".