Nông dân Phú Yên: Khóc khi sắn được mùa

Hơn 10 ngày qua, dọc theo tuyến đường ĐT 645 và những tuyến đường liên xã dẫn về các vùng nguyên liệu sắn của nhà máy sắn Sông Hinh, thuộc Công ty cổ phần tinh bột sắn Fococev (tỉnh Phú Yên), ở đâu cũng có sự hiện diện của sắn. Sắn được nhổ chất đống ngoài rẫy, tập kết ven đường, chờ xe vận chuyển… Dọc trước cổng nhà máy sắn Sông Hinh, hàng đoàn xe dài có khi đến hơn 200 chiếc đậu dọc theo đường ĐT 645 chờ nhập sắn.

Bà con nông dân cho biết, sau những cơn mưa đầu mùa, ở đâu cũng lo nhổ sắn, đề phòng mưa bão gây ngập úng, thối củ như năm ngoái. Nhà nhà đi nhổ sắn, trong đó có cả những diện tích sắn non, độ bột thấp, trong khi đó nhà máy tinh bột sắn lại không có kế hoạch kịp thời, dẫn đến tình trạng thừa sắn nguyên liệu. Nhiều xe sắn phải chờ trước cổng nhà máy từ 8-10 ngày mới nhập được sắn vào nhà máy. Sắn bị mốc và thối đến phân nửa.

Sắn được mùa, nhà máy lại không kịp sản xuất nên thừa mứa,  tư thương đục nước béo cò, thu mua ép giá, nhà máy cũng nhân cơ hội đó giảm giá theo. Đầu vụ, nhà máy thông báo mua 1.100 đồng/kg đối với sắn 30% bột. Tuy nhiên chỉ sau thời gian ngắn giá sắn được nhà máy mua tại bàn cân chỉ còn 1.075 đồng/kg rồi 1.050 đồng/kg và hiện nay là 1.030đồng/kg. Tại nhà máy là vậy, trên ruộng tư thương chỉ mua 600 đồng/kg. Trung bình sau một tuần người trồng sắn bị mất khoảng 4 triệu đồng/1ha do giảm giá, đã vậy, nhiều nơi tư thương không mua sắn vì sợ lỗ. Với tình hình giá sắn và tiêu thụ sắn như hiện nay, sau khi trừ chi phí, người trồng sắn hòa vốn là may, nếu không coi như được mùa mà lỗ vốn.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng thừa sắn nguyên liệu. Ngoài việc thu hoạch sắn cùng một thời điểm, thì việc phát triển diện tích sắn ồ ạt trong năm vừa qua cũng dẫn đến tình trạng thừa nguyên liệu. Thống kê chưa đầy đủ trong năm 2007, tại huyện Sông Hinh, nông dân đã phá bỏ nhiều diện tích cây trồng khác, trong đó có cây mía để mở rộng hơn 2.000 ha sắn, đưa diện tích vùng nguyên liệu sắn huyện Sông Hinh lên gần 7.000 ha. Trong khi đó với công suất của nhà máy sắn Sông Hinh hiện nay chỉ có thể đảm bảo sản xuất từ 3.500 đến 4.000 ha.

Một nguyên nhân khác là thị trường xuất khẩu tinh bột sắn đang có dấu hiệu chững lại. Năm nay tình hình tiêu thụ tinh bột sắn vào thị trường Trung Quốc đang bị nguồn cung cấp từ Thái Lan lấn át.

Thêm thông tin từ Bộ Tài nguyên và Môi trường về xử lý Công ty Vedan vi phạm môi trường xả nước thải ra sông Thị Vải và có khả năng bị đóng cửa đang được dư luận cả nước quan tâm, ảnh hưởng đến việc tiêu thụ sắn của Phú Yên.

Đối với thị trường ngoài tỉnh, nếu như năm ngoái hàng ngày có hàng chục xe tải từ Đắc Lắc xuống Phú Yên mua nguyên liệu sắn thì năm nay nhà máy chế biến tinh bột sắn Ea So của Đắc Lắc cũng đang trong tình trạng thừa nguyên liệu...

Tất cả thông tin trên đã tác động đến thị trường tiêu thụ sắn của Phú Yên. Theo ông Y Thông, Chủ tịch UBND huyện Sông Hinh thì nhà máy sắn cần phải xem xét lại chuyện khuyến khích về giá như thời gian qua, theo kiểu chạy theo lợi nhuận trước mắt. Ngoài ra Sông Hinh sẽ đẩy nhanh quy hoạch đất chi tiết thì may ra mới quản lý được việc phát triển diện tích sắn ồ ạt như vừa rồi.

Việc thừa sắn nguyên liệu ở Phú Yên trong những ngày này bộc lộ quá nhiều bất cập trong công tác quản lý, quy hoạch, phát triển nông nghiệp theo hướng hàng hóa ở Phú Yên nói riêng và cả khu vực miền Trung nói chung.

Người nông dân thì chạy theo lợi nhuận trong khi đó chính quyền địa phương và ngành chức năng không có những khuyến cáo kịp thời và biện pháp quản lý đủ mạnh.

Tại cuộc họp tổng kết chương trình mía đường sắn năm 2007-2008 và triển khai nhiệm vụ 2008-2009, lãnh đạo UBND tỉnh Phú Yên đã yêu cầu các địa phương và ngành nông nghiệp phải có kế hoạch quản lý vùng nguyên liệu chặt chẽ, nhất là sắn và mía.

Trong đó riêng cây sắn UBND tỉnh chủ trương không mở rộng vùng nguyên liệu mà chỉ ổn định trong diện tích 10.000 ha và chỉ đạo tập trung thâm canh.

Các nhà máy chế biến tinh bột phải tăng cường vai trò của mình trong liên kết tiêu thụ nông sản cho nông dân theo tinh thần Quyết định 80 và mới đây nhất là Chỉ thị 25 của Thủ tướng Chính phủ. Tuy nhiên trên thực tế cả doanh nghiệp và địa phương chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm của mình trước dân.

Dù có giải pháp gì được đặt ra thì rõ ràng năm nay người trồng sắn Phú Yên đã bị thiệt hại nặng nề. Lúc này người dân đang cần những khuyến cáo phù hợp, có quy hoạch mang tính dài hạn và giải pháp quản lý các vùng nguyên liệu chặt chẽ trên cơ sở liên kết 4 nhà.

Nếu việc trồng các loại cây trồng phục vụ chế biến vẫn tiếp diễn như thời gian qua, mặc cho nông dân tự phát chạy theo lợi nhuận trước mắt, tập trung trồng một loại cây trồng nào đó không theo quy hoạch thì hậu quả này sẽ còn lặp lại trên những cây trồng khác./.