Sự thanh cao, dung dị của người chăn bò 2 lần được phong Anh hùng
Điều gì làm nên sức hấp dẫn, sự mới mẻ của bộ phim tài liệu này so với hàng chục bộ phim tài liệu và phóng sự truyền hình, cùng hàng trăm bài báo viết về Anh hùng Hồ Giáo trước đây?
Bộ phim tài liệu "Người bình thường" của nhóm tác giả Nguyễn Anh Tuấn, Nguyễn Thanh Phong và Lê Phương Trung (Đài PT-TH Quảng Ngãi) là một trong số ít tác phẩm về đề tài người tốt, việc tốt đoạt giải cao trong Giải báo chí quốc gia năm 2008, viết về Hồ Giáo - người hai lần được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động. Bộ phim lại lấy tên là "Người bình thường". Điều gì làm nên sức hấp dẫn, sự mới mẻ của bộ phim tài liệu này so với hàng chục bộ phim tài liệu và phóng sự truyền hình, cùng hàng trăm bài báo viết về Anh hùng Hồ Giáo trước đây? Phóng viên VOV đã phỏng vấn nhà báo Nguyễn Anh Tuấn - tác giả kịch bản, đạo diễn và viết lời bình cho phim "Người bình thường".
PV: Thưa anh, làm phim về một người rất nổi tiếng, hai lần được phong tặng danh hiệu Anh hùng, nhưng anh lại lấy tên phim là "Người bình thường". Điều này chắc hẳn có lý do đặc biệt nào đó?
Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Vì Hồ Giáo luôn luôn chọn cho mình một người bình thường. Ngay cả danh hiệu Anh hùng đến với ông hai lần là năm 1966 và năm 1986, ông cũng không có chuẩn bị nào trước cho sự đón nhận hai danh hiệu này mà ông ấy chỉ làm việc. Hai danh hiệu đó chỉ có trên tổ chức ghi nhận và phong tặng cho ông. Dù nhận hai lần danh hiệu anh hùng, nhưng Hồ Giáo vẫn như xưa, không có chút gì khác. Sáng sáng, ông vẫn bắt đầu từ 6 giờ sáng, vượt qua hành trình 7 km từ căn nhà cấp 4 ở thành phố Quảng Ngãi lên trại trâu Hành Thuận. Hồ Giáo là người bình thường, nhưng ông có những phẩm cách vượt ra tầm mức của người bình thường.
PV: Chân dung Anh hùng Hồ Giáo trong bộ phim của anh có điểm gì đặc biệt so với hàng chục bộ phim tài liệu và phim truyền hình, cùng hàng trăm tác phẩm báo chí khác?
Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Ông Hồ Giáo có một sự đặc biệt mà trong phim tôi dành 2/3 thời lượng trong phim để nói về sự Chí, Công, Vô tư, về người không ham danh và hám lợi riêng cho mình của ông. Ông nhiều lần được tổ chức đề bạt chức vụ Phó Giám đốc và Giám đốc nông trường ở Sông Bé. Sau năm 1976, ông Hồ Giáo rời Ba Vì vào nông trường ở tỉnh Sông Bé cũ để làm việc thì tổ chức có đề nghị nhiều lần ông làm Giám đốc và Phó Giám đốc Nông trường. Nhiều lần như thế nhưng mà ông luôn từ chối và đã nói ở trong phim và tôi đã trích câu nói của ông là: "Thà để anh em còn trẻ trình độ cao hơn mình người ta làm thì có lợi cho dân và có lợi cho tập thể hơn chứ mình ham chi chức vụ đó. Nếu nhận nhiệm vụ mình không có khả năng thì chẳng khác gì một cục đá lăn giữa đường cản trở sự phát triển". Câu nói đó của ông rất hay và tôi đã đưa vào như một điểm nhấn trong phim "Người bình thường".
|
80 tuổi, nhưng Hồ Giáo vẫn chưa chịu từ giã nghề chăn nuôi. Không phải ông nuôi 4 con trâu mu-ra này để kiếm tiền. Không phải ông cố sức già để kiếm thêm 700.000 đồng, ngoài tiền lương và tiền phụ cấp Anh hùng Lao động. Không ai dám tưởng tượng, nếu Hồ Giáo không được làm nghề, bị dứt nghiệp chăn nuôi. (Trích lời bình trong phim Người bình thường) |
PV: Người xem ấn tượng với những chi tiết mới trong bộ phim tài liệu "Người bình thường". Chẳng hạn như chi tiết Anh hùng Hồ Giáo không phải là nguyên mẫu nhân vật Nhẫn trong truyện ngắn của nhà văn Hồ Phương?
Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Hồ Giáo là nhân vật Nhẫn trong Cỏ non, rất nhiều người vẫn nhắc đến chi tiết này. Theo tôi nguyên nhân là do hệ thống giáo dục của chúng ta ngày trước. Cách đây 4 năm tôi cũng đã bị lầm như thế rồi. Tôi lúc đó cũng viết một bài viết về anh hùng Hồ Giáo và ví von Hồ Giáo là nhân vật Nhẫn trong Cỏ non của hơn 40 năm trước. Nhưng sau này, năm 2006 khi đi làm phim về cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng, có điều kiện để ngồi trò chuyện kỹ hơn với Hồ Giáo, tôi mới hỏi về nhà văn Hồ Phương và nhân vật Nhẫn và tác phẩm Cỏ non. Anh hùng Hồ Giáo nói ông chưa gặp Hồ Phương bao giờ.
Sau này tìm hiểu lại tôi thấy rằng: truyện ngắn Cỏ non nhà văn Hồ Phương viết năm 1959 và năm 1960 Hồ Giáo mới về Ba Vì tiếp cận với nghề chăn nuôi. Nghĩa là tác phẩm Cỏ non ra đời trước khi Hồ Giáo về Ba Vì. Tháng 6/2008, trong bài phỏng vấn về Nhà văn Hồ Phương xuất hiện trên báo Thể thao-Văn hoá (TTXVN) thì nhà văn Hồ Phương cũng nói ông không lấy nguyên mẫu là Hồ Giáo cho nhân vật Nhẫn của mình. Đó là cơ sở để tôi củng cố cách suy nghĩ của mình, lấy chất liệu này đưa vào phim. Và tôi dám khẳng định một điều nhân vật Nhẫn ở trong Cỏ non và nhân vật Hồ Giáo dù không dính dáng gì với nhau, nhưng Anh hùng Hồ Giáo trong thực tế còn đẹp hơn cả nhân vật Nhẫn trong Cỏ non.
PV: Để có thể tạo nên sức thuyết phục cho phim, anh đã chọn lối kể khá giản dị về vẻ đẹp của một anh hùng với vẻ đẹp thuần khiết cả một đời suốt đời gắn bó với nghề chăn bò. Lối kể chuyện dung dị này hình như rất hợp với tên phim "Người bình thường"?
Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Mục đích của bộ phim là nói về tinh thần Chí, Công, Vô tư, nhưng nói như thế mãi như thế sẽ làm khô khan bộ phim nên tôi quyết định lấy những chất liệu và chi tiết khác như: chi tiết Hồ Giáo về quê hoặc Hồ Giáo trở lại Ba Vì, nơi đã gắn bó và làm nên tên tuổi của ông. Và để chọn những cảnh quay như thế nào đó để cho nó vừa đẹp, vừa diễn tả được ngôn ngữ điện ảnh hơn. Như trong phim tôi mượn cảnh đoàn tàu và đường ray của đường sắt Bắc-Nam để sử dụng làm ngôn ngữ điện ảnh, thể hiện việc Hồ Giáo đi cùng chiều và ngược chiều ở từng thời buổi của mỗi giai đoạn lịch sử của đất nước cũng như từng giai đoạn của con người ông.
PV: Từ viêc làm phim tài liệu "Người bình thường", anh có thể chia sẻ suy nghĩ của anh về việc làm những tác phẩm về đề tài người tốt, việc tốt hoặc những người nổi tiếng?
Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Tôi nghĩ là việc viết về những chân dung về người tốt, việc tốt lâu nay chúng ta ít coi trọng những tác phẩm báo chí viết hoặc làm phim, phóng sự về chân dung người tốt, việc tốt thường cũng không ưu tiên chọn những phóng viên kỳ cựu, những phóng viên viết có chất liệu văn học. Ý kiến của các nhà báo kỳ cựu mà tôi có dịp tiếp xúc họ cũng cho rằng viết về chân dung mới là thể loại khó. Viết để kiếm nhuận bút thì dễ, nhưng viết về chân dung cho hay lại rất khó. Cho nên theo tôi viết chân dung phải chân thực.
Cho nên viết phải đúng, chân thực. Và đúng như câu nói "Nhân vô thập toàn", đừng có nói quá toàn diện nhân vật mà cái gì cũng phải có chừng mực, nếu khen một cách gượng gạo sẽ gây ra tác dụng ngược.
PV: Nếu làm lại phim “Người bình thường”, anh có thể bổ sung chi tiết gì? Hay nói khác đi, còn điều gì anh còn chưa hài lòng về tác phẩm của mình?
Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Mỗi bộ phim, nhất là bộ phim tài liệu mình cũng phải đầu tư cho nó nhiều. Mỗi bộ phim khi hoàn thành cũng thấy tâm đắc một vài điều. Nhưng thiếu sót tôi có phát hiện ra một vài điểm, như khi cùng nhà nhà báo Trần Đăng và anh hùng Hồ Giáo trở lại Ba Vì lúc đó tôi đi một mình thôi, đi theo hai người này, vừa đạo diễn, vừa quay phim nên mình để sót một số chi tiết và sau đó khi về mình phát hiện ra những chi tiết nhưng không quay được và âm thanh không lấy kịp nên mình không hài lòng. Giá có một người quay phim đi cùng thì tốt hơn.
Tác phẩm nào cũng có thể có chỗ chưa thật hài lòng. Cũng như con người vậy thôi, viết về chân dung người tốt việc tốt, mình nói "Nhân vô thập toàn", thì làm phim cũng vậy thôi, cũng "phim vô thập toàn"…
PV: Xin cảm ơn anh!./.
|
Hồ Giáo, ông là ai và ông mang cho chúng tôi điều gì trong cuộc sống này? Trong một thời gian quá dài từ thuở đôi mươi đến bây giờ, ông vẫn mải miết đi với đàn bò qua những cánh đồng, những thảo nguyên mà không hay biết quanh ông bao vô cảm, bao tranh giành, bao đố kị, bao ích kỷ, bao trục lợi, bao ngạo mạn… “Con đường mà Hồ Giáo đã đi là con đường của một vẻ đẹp tinh khiết và dâng hiến”. Ông đang đi đến gần cuối cuộc đời mình với một lối đi duy nhất, đi cùng chiều với đoàn tàu đạo đức duy nhất, sự cống hiến duy nhất. Những cái duy nhất đó thật là bình thường. Hồ Giáo đã bình thường như những người bình thường mà lại vĩ đại trên cuộc đời này. (Những lời cuối trong phim Người bình thường) |