Tiếng rao

Những năm 1980, lần đầu tiên được đi tham quan Hà Nội, tiếng rao vẳng đến tai tôi là những tiếng “toe toe” rất đặc biệt của những bác bán kem, bán nước giải khát bên Hồ Tây, hồ Hoàn Kiếm xen lẫn trong tiếng “leng keng” của tàu điện. Rồi mỗi sáng, bác bán phở quảy gánh hàng đặt đầu phố, mùi nước dùng với những gia vị thơm lừng, khiến ai ai cũng thèm thuồng.

Nhìn gánh hàng thật lạ, một đầu gánh là chiếc chạn con đựng bát đũa, các lọ gia vị, có ngăn kéo đựng bánh phở, thịt bò. Đầu kia là nồi nước dùng lúc nào cũng sôi sùng sục kê trên chiếc kiềng với những que củi gộc gầy lon ron cháy càng khiến nước phở ngọt lừ. Mọi người cầm những chiếc cặp lồng trên tay xếp hàng dài để mong được thưởng thức những tô phở dậy mùi ấy.

Sau này, lên sống ở Hà Nội, tôi quen dần, thấm dần những tiếng rao, kể cả tiếng rao lạ, tiếng rao không thành lời. “Tiếng rao lạ” là những tiếng “lách cách” phát ra từ chiếc kéo của những gánh hàng nộm bò khô. Một thời, người trong phố cổ Hà Nội hay đón chờ xe bán thịt bò khô của một bác tóc đã hoa râm. Bác chẳng cần cất tiếng, mà “rao” bằng tiếng kéo, đẩy xe tới đâu, “lách cách” tiếng kéo cắt thịt bò khô vang tới đấy.

Âm thanh vang lên và mọi người ùa ra. Chiếc kéo sắt to bản phát ra âm thanh lạ trở nên quá quen thuộc với người dân phố Hàng Ngang, Hàng Đào, Hàng Buồm, Tạ Hiện... “Tiếng rao không thành lời” là những gánh hàng rong bày bán hoa quả, trái cây trên phố, đôi khi chẳng cần rao cũng đủ hấp dẫn để chào mời...

Lớn lên, trong tâm hồn nhạy cảm của cái tuổi đang thì con gái, tiếng rao càng cho tôi thêm nhiều cảm xúc khi tôi hiểu rằng đằng sau những tiếng rao là những cảnh đời vất vả, những phận người rong ruổi mưu sinh và những tâm hồn bình dị mà cao quý. Tiếng rao là một phần của cuộc sống cư dân đô thị.

Nhiều đêm thao thức, trằn trọc không ngủ được, tôi đợi chờ một tiếng rao như đợi chờ một khoảnh khắc của cuộc sống. Nhất là mỗi sáng sớm tinh mơ, tôi được đánh thức bởi tiếng rao quà sáng. Khi tiếng rao vang lên cũng là lúc tiếng chuông đồng hồ 5 giờ sáng đổ tới. Để có mặt sớm, những người bán quà sáng phải thức dậy khi gà gáy tiếng đầu tiên để chuẩn bị mọi thứ, đi một quãng đường bộ khá dài từ ngoại ô lên phố, đến chung cư tôi ở.

Tôi không ngạc nhiên khi biết rằng những tiếng rao đã đi vào đời sống văn hóa của người dân Hà Nội, đi vào thơ, ca, nhạc, họa. Nhà thơ Tố Hữu từng viết: “Ai ăn bánh bột lọc không?/ Tiếng rao sao mà ướt lạnh tê lòng/Tiếng rao nhỏ của một em bé gái/Không vang lâu, chỉ vừa đủ rao mời”. Rồi lời của bài hát Tiếng rao: “Có tiếng rao như lời mẹ tôi, như lời chị tôi, mang quê hương trên đôi vai gầy, những trái ổi xẻ, những trái me, đậu luộc, đòn gánh tre... Những tiếng rao khuất sau hàng phố cao cao...”.

Ai mà không lay động khi những đêm khuya thanh vắng, dưới mưa phùn, gió rét, khi mọi người đã nằm trong chăn ấm, thì cất lên bên ngoài cánh cửa, những tiếng rao đêm khắc khoải gọi mời: nào, bánh mì, bánh bao, xôi nóng, bánh khúc, bánh rán, bánh giò, bánh đúc, khoai, sắn nóng hổi…

Những lúc ấy, Hà Nội như nhỏ lại, ta cảm nhận rõ hơn những mảng màu sáng tối khó lòng nhận ra giữa những xôn xao, nhộn nhịp ban ngày. Những tiếng rao vang lên như những mảnh ghép muôn màu của cuộc sống phồn hoa đô thị đan vào trong đêm. Tết này tôi vẫn chờ đợi những tiếng rao./.