Bài 2: Giảm thiểu rủi ro trong quan hệ thương mại với châu Phi

• Bài 1: Khai phá thị trường châu Phi

Ông Lý Quốc Hùng- Vụ trưởng Vụ Thị trường châu Phi - Tây Á, Nam Á (Bộ Công Thương) khuyến cáo, doanh nghiệp phải gặp gỡ trực tiếp đối tác thông qua các cuộc hội thảo, hội chợ triển lãm chuyên ngành, các chương trình xúc tiến thương mại,...

Mặc dù đã được cảnh báo, nhưng hiện tượng lừa đảo thương mại của các đối tượng có xuất xứ từ các nước châu Phi vẫn gia tăng trong thời gian qua. Không ít công ty đã  đề nghị giao dịch, ký hợp đồng xuất, nhập khẩu với các doanh nghiệp Việt Nam, nhưng khi cơ quan chức năng thẩm tra thì phát hiện đây là những công ty “ma”, hoặc mạo danh các tổ chức khác.

Những hình thức phổ biến

Theo ông Lý Quốc Hùng, các đối tác từ châu Phi thường sử dụng phương thức giao dịch qua internet. Họ đưa ra các đề nghị mua hàng, hoặc ký hợp đồng xuất nhập khẩu với các doanh nghiệp trong nước. Điều kiện của giao dịch này rất thuận lợi, thường có lượng đơn hàng lớn, trị giá cao và chấp nhận các điều kiện của phía Việt Nam đưa ra một cách dễ dàng.

Tuy nhiên các đối tác này thường đề nghị, trước khi ký hợp đồng và thực hiện giao dịch yêu cầu doanh nghiệp Việt Nam trả trước một số tiền như lệ phí nhập khẩu, phí giao dịch, phí đăng ký giấy phép nhập khẩu, phí trúng thầu… Thực tế tìm hiểu và thông tin từ các thương vụ Việt Nam tại khu vực châu Phi cho thấy, những hình thức này đa số là lừa đảo.

Theo các Thương vụ Việt Nam tại châu Phi, hình thức lừa đảo phổ biến nhất là mời tham gia đầu tư vào một dự án, hoặc đề nghị mua hàng của doanh nghiệp sau đó đề nghị doanh nghiệp xuất khẩu trả một khoản lệ phí để xin giấy chứng nhận nhập khẩu hàng hóa, phí giấy phép nhập khẩu hoặc phí đăng ký nhập khẩu vào nước sở tại... Kẻ lừa đảo thường giả danh một doanh nghiệp nhập khẩu và đưa ra các giấy chứng nhận doanh nghiệp giả mạo. Hình thức lừa đảo này thường xuất phát từ các doanh nghiệp mang của các nước Tây Phi như Nigeria, Ghana, Benin, Bờ Biển Ngà, Togo, Senegal và Burkina Faso.

Một thủ đoạn nữa của bọn lừa đảo thường là giao dịch với các nhà cung cấp hàng hoá trên mạng Internet, yêu cầu họ gửi hàng mẫu, sau đó gửi thư thông báo cho nhà cung cấp đã trúng thầu với trị giá hợp đồng lên đến hàng triệu USD. Để thực hiện hợp đồng này, theo yêu cầu của bọn chúng, các nhà cung cấp phải đóng một khoản lệ phí mà bọn chúng gọi là phí bảo lãnh hợp đồng của Bộ Tư pháp, Toà án tối cao hoặc bất kỳ loại phí nào mà chúng nghĩ ra, hình thức chuyển tiền thường dùng là Western Union. Sau khi lừa được những khoản tiền này, bọn chúng sẽ chủ động cắt liên lạc.

Hình thức phổ biến thứ hai là lừa đảo bằng hợp đồng kinh tế. Theo đó, kẻ lừa đảo thỏa thuận thanh toán sản phẩm do nạn nhân cung cấp bằng một tờ séc ngân hàng. Tuy nhiên, khi tờ séc đến tay nạn nhân thì số tiền ghi trong séc lại nhiều hơn giá trị hợp đồng. Khi đó, bọn lừa đảo sẽ đề nghị nạn nhân trả cho chúng phần phụ trội bằng tiền mặt thông qua dịch vụ chuyển tiền. Lợi dụng thời gian “chờ” của giao dịch bằng séc, bọn chúng sẽ nhận được tiền mặt trước khi tấm séc bị phát hiện là giả. Nạn nhân sẽ bị thu hồi khoản tiền rút ra bằng séc, bị mất số tiền mặt đã chuyển cho bọn lừa đảo và mắc kẹt với số sản phẩm đã sản xuất nhưng không tiêu thụ được.

Nguy hiểm hơn, thời gian qua, Thương vụ Việt Nam tại Nigeria còn nhận thấy dấu hiệu một số người Việt Nam câu kết với những kẻ lừa đảo Nigeria để lừa lại các doanh nghiệp tại Việt Nam.

Một số hoạt động lừa đảo khác cũng rất phổ biến đó là thông báo trúng thưởng xổ số, hoặc là có một số tiền rất lớn nào đó đang bị mắc kẹt tại một ngân hàng hoặc một công ty nào đó, yêu cầu mọi người giúp đỡ một khoản tiền lệ phí để chuyển thành vốn đầu tư ra nước ngoài.

Đa số các vụ lừa đảo đều được thực hiện thông qua email, một số vụ đã sử dụng cả các trang web bắt chước giống hệt trang web chính thức hoặc trang web về một doanh nghiệp ảo không có thực để lừa đảo. Chúng cho phép nạn nhân truy cập vào các trang này để xem và thấy khoản tiền được hứa hẹn đang tồn tại trong tài khoản. Thậm chí, chúng còn dẫn dắt nạn nhân đến các trang web thật có đăng tin liên quan đến dự án.

Và khuyến cáo

Theo ông Lý Quốc Hùng, để tránh các rủi ro, doanh nghiệp cần lưu ý một số điểm: các nước Tây Phi là các nước nói tiếng Pháp nên tất cả các văn bản chính thức được soạn thảo bằng tiếng Pháp. Do vậy nếu doanh nghiệp thấy văn bản gửi từ các nước như: Togo, Cameroon, hay Benin dùng tiếng Anh thì đấy là hành vi lừa đảo. Thủ đoạn lừa đảo thông qua internet rất phổ biến ở các nước châu Phi. Đối tượng lừa đảo có thể làm giả bất kể loại giấy tờ nào của các cơ quan, từ cơ quan nhà nước cho đến các doanh nghiệp, ngân hàng nhằm mục đích tạo niềm tin cho doanh nghiệp.

“Trên thực tế, các doanh nghiệp châu Phi đều muốn giao dịch trực tiếp chứ không giao dịch qua internet, nếu giao dịch qua internet thì khẳng định có tới 99% là lừa đảo” – ông Hùng nói.

Doanh nghiệp cần gặp gỡ trực tiếp đối tác thông qua các cuộc hội thảo, hội chợ triển lãm chuyên ngành, các chương trình xúc tiến thương mại...

Về phương thức thanh toán, các doanh nghiệp nên sử dụng hình thức xác nhận tín dụng, hoặc bảo đảm của ngân hàng để đề phòng nguy cơ không thanh toán của người mua. Ngoài ra việc thanh toán bằng phương thức trả trước 30% - 50%, số còn lại thanh toán trong vòng 15 - 30 ngày sau khi xuất hàng sau đó doanh nghiệp mới xuất trình “bill” tàu gốc cũng không nên áp dụng bởi vì có nhiều trường hợp chính hãng tàu lại thông đồng với đối tượng lừa đảo lấy hàng ra mà không cần “bill” tàu. Trong trường hợp này, doanh nghiệp sẽ mất nửa số tiền còn lại.

Trong quá trình giao dịch, nếu thấy bất thường, doanh nghiệp cần xác minh đối tác bằng cách yêu cầu cung cấp địa chỉ đầy đủ (bao gồm cả giấy phép đăng ký kinh doanh thẻ xuất nhập khẩu và địa chỉ ngân hàng nơi doanh nghiệp đó mở tài khoản) và gửi cho Thương vụ Việt Nam hoặc Bộ Công Thương để được giúp thẩm định, tránh những rủi ro không đáng có.

Vụ Thị trường châu Phi, Tây Á, Nam Á khuyến cáo, để mở rộng thị trường sang khu vực châu Phi, doanh nghiệp nên tham gia các hội chợ thương mại tổ chức tại các nước, các đoàn xúc tiến thương mại do các Bộ, ngành tổ chức hoặc trực tiếp đi khảo sát tìm hiểu thị trường. Doanh nghiệp cũng có thể đề nghị Bộ Công Thương và Thương vụ hỗ trợ cung cấp thông tin về thị trường và hỗ trợ trong quá trình thực hiện các hoạt động tại các nước./.