Bài 2: Tăng giá điện liệu còn thiếu điện?
Rất nhiều doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh khi nói về việc tăng giá điện đã bày tỏ nỗi lo lớn nhất của họ là bị cắt điện.
Việc tăng giá điện sẽ có ý nghĩa như thế nào trong việc cải thiện nguồn điện trong thời gian tới, đặc biệt là mùa khô năm nay đã xuất hiện tình trạng thiếu nước nghiêm trọng...
Thiếu điện và nỗi lo cắt điện!
Rất nhiều doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh khi nói về việc tăng giá điện đã bày tỏ nỗi lo lớn nhất của họ là bị cắt điện. Theo họ, việc tăng giá điện ở mức 15,28% theo tính toán, cân nhắc của Chính phủ thì không ảnh hưởng lớn tới giá thành sản xuất sản phẩm, hàng hóa. Nhưng việc thiếu điện thời gian qua, đặc biệt là vào mùa khô, dẫn đến cắt giảm điện, đã khiến các doanh nghiệp sử dụng sản lượng điện lớn… gặp rất nhiều khó khăn.
Theo số liệu của Bộ Công thương, tổng công suất các nguồn điện tính đến cuối năm 2010 là 21.250MW, trong đó, thủy điện chiếm tỷ trọng 38%, nhiệt điện là 56%, diesel và nguồn điện nhỏ khác là 2%, điện nhập khẩu khoảng 4%. Tổng công suất khả dụng của nguồn điện trong năm 2010 dao động trong khoảng 15.000 - 17.600MW.
Tình hình cung ứng điện năm 2010 đã gặp rất nhiều khó khăn, đặc biệt ở các tháng mùa khô. Nguyên nhân là do tình hình hạn hán nghiêm trọng kéo dài làm suy giảm công suất và sản lượng của các nhà máy thủy điện. Trong khi đó, nhu cầu về điện tăng cao do nắng nóng. Một số nhà máy nhiệt điện than mới vận hành không ổn định, thường xảy ra sự cố, dẫn đến hệ thống điện quốc gia bị mất cân đối cung - cầu. Vì vậy, mùa khô năm 2010 đã phải cắt điện luân phiên trên diện rộng, với khoảng 1,4 tỷ KWh.
Theo dự báo của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), tổng nhu cầu điện sản xuất trong 6 tháng mùa khô năm 2011 vào khoảng 56,14 tỷ KWh, tăng 18,3% so với thực hiện 6 tháng mùa khô 2010. Trong khi đó, theo tính toán, tổng điện năng sản xuất và nhập khẩu của toàn hệ thống trong 6 tháng mùa khô 2011 chỉ đạt 54,06 tỷ KWh. Như vậy, sẽ thiếu 2,08 tỷ KWh điện trong mùa khô này. Và đương nhiên, không thể phủ nhận, thiếu điện là do hệ thống điện đang thiếu nguồn phát.
Cái lỗi không phải chúng ta không tính trước được mức tăng trưởng của phụ tải điện mà căn nguyên là Quy hoạch về chiến lược phát triển điện quốc gia giai đoạn 2006 - 2015 (Tổng sơ đồ điện VI) đã không thực hiện đúng thiết kế, nhiều dự án chậm tiến độ, không triển khai được do thiếu vốn và không thu hút được các nguồn lực đầu tư vào ngành điện.
Ông Tạ Văn Hường, Vụ trưởng Năng lượng - Bộ Công thương cho rằng, Tổng sơ đồ điện VI được thiết kế nghiêm túc nhất nhưng lại không đạt yêu cầu. Ông nói: “Mong muốn thì rất đẹp đẽ, chính đáng nhưng mà “lực bất tòng tâm”, cho nên không thực hiện được. Việc thiết kế chúng ta làm tương đối hoàn thiện nhưng việc thực hiện thì còn rất nhiều vấn đề phải bàn. Mà cái cần bàn đầu tiên là phải xác nhận rằng chúng ta đang ở trong hoàn cảnh đất nước chưa có điều kiện tiềm lực thật mạnh mẽ để có thể muốn làm cái gì cũng có thể làm được cái đấy…”.
Tăng giá điện sẽ tạo ra “cú hích” tích cực
Giá điện còn thấp nên nhà đầu tư nước ngoài không mặn mà với các dự án điện Việt Nam. Ngay cả những “trụ cột” chính của ngành điện là Tập đoàn Điện lực VN (EVN), Tập đoàn công nghiệp Than - khoáng sản Việt Nam (TKV) hay Tập đoàn Dầu khí quốc gia (PVN) cũng không triển khai được đúng tiến độ các dự án được giao. Đó là chưa kể giá điện thấp còn tác động tới chất lượng các công trình điện khi không có điều kiện lựa chọn nhà thầu với công nghệ tiên tiến.
Vì vậy, việc tăng giá điện lần này được coi như một “cú hích” tạo một lúc ba động lực: Hứa hẹn trong thu hút đầu tư vào ngành điện; nâng cao chất lượng công trình điện; và tiết kiệm trong tiêu dùng điện. Nhiều chuyên gia cho rằng, với mức tăng giá 15,28%, ngành điện sẽ có thêm được một khoản tiền lớn để trang trải cho việc huy động tối đa các nguồn điện có giá thành cao, cho phép trước mắt, trong mùa khô năm nay, có thể hạn chế việc cắt điện làm giảm năng lực sản xuất của nhiều ngành nghề, trong đó có sản xuất hàng xuất khẩu.
Nhìn về lâu dài, có thể thấy rằng, Việt Nam đã liên tục tăng giá điện theo lộ trình và chắc chắn sẽ còn tăng nữa vì so sánh với bên ngoài cho thấy giá điện Việt Nam thấp. Giá điện thấp, Nhà nước gặp khó khăn trong cân đối thu chi và đảm bảo nguồn cung. Các doanh nghiệp được hưởng lợi đầu vào nhờ giá điện rẻ nhưng ngược lại cũng gặp không ít khó khăn khi không chịu đổi mới và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đó là một yếu tố quan trọng khi xem xét một nền kinh tế thị trường ở Việt Nam.
Ông Nguyễn Tiến Thỏa, Cục trưởng Cục Quản lý giá, Bộ Tài chính khi nói về tác động của giá điện đã cho rằng: Giá điện, xăng tăng, đương nhiên sẽ tác động đến giá thành sản phẩm và giảm lợi nhuận của doanh nghiệp. Nhưng để tồn tại, doanh nghiệp buộc phải đổi mới công nghệ, sắp xếp sản xuất, tiết kiệm, chống lãng phí và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.
Trong lộ trình phát triển của mình, Việt Nam đang vượt qua giai đoạn cạnh tranh bằng lợi thế giá rẻ để bước sang giai đoạn cạnh tranh chất lượng và hiệu quả. Vì vậy, đổi mới công nghệ là tất yếu để tăng năng suất lao động, giá trị gia tăng... Đồng thời, ai cũng thấy rõ, đổi mới công nghệ, tiết kiệm năng lượng sẽ mang lại lợi ích về tiết kiệm chi phí. Đầu tư ban đầu có thể lớn nhưng hiệu quả sử dụng cao sẽ luôn mang lại lợi nhuận tốt cho doanh nghiệp. Thực tế đáng bàn là những năm qua, tốc độ đổi mới công nghệ Việt Nam còn thấp, vào khoảng 10 - 11%. Số liệu điều tra do Bộ Kế hoạch - Đầu tư và Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO) tiến hành gần đây cho thấy, mức đầu tư đổi mới công nghệ của doanh nghiệp ở Việt Nam chỉ chiếm 0,2 - 0,3% doanh thu hàng năm. Con số này ở Hàn Quốc là 10%, Ấn Độ 5%... Trong khi tỷ lệ nhập khẩu công nghệ, thiết bị mỗi năm của các nước đang phát triển chiếm gần 40% tổng kim ngạch nhập khẩu, thì ở Việt Nam tỷ lệ này mới đạt 10%. Rõ ràng đang có sự chưa tương ứng khi chúng ta muốn đẩy nhanh công nghiệp hóa bằng phương châm “đi tắt đón đầu”.
Bàn về việc đảm bảo năng lượng điện, nhiều chuyên gia đã gọi đây là “bài toán hai đáp số”. Tức là phải giải quyết từ hai phía: tăng nguồn cung cấp điện và tiết kiệm từ người sử dụng. Và thực tế cho thấy, trong khi nỗ lực tăng nguồn cung không thể theo kịp nhu cầu phát triển thì chúng ta đã hô hào sử dụng điện tiết kiệm nhưng vẫn còn nhiều bất cập, lãng phí và không hiệu quả. Chính vì vậy, việc tăng giá điện chính là sức ép, cơ hội buộc người tiêu dùng tăng cường ý thức tiết kiệm và các doanh nghiệp buộc phải đầu tư đổi mới công nghệ, sử dụng điện hiệu quả nhất.
Có thể thấy, cùng với những động thái tích cực từ việc dự báo sẽ cho một lượng điện lớn từ sử dụng tiết kiệm và hiệu quả hơn; cùng những tín hiệu về điều kiện thu hút tối đa các nguồn điện hiện có; việc điều chỉnh giá điện lần này đã thể hiện chủ trương thực hiện lộ trình hướng tới chính sách giá điện theo cơ chế thị trường của Chính phủ, tạo điều kiện thu hút đầu tư vào ngành điện, hứa hẹn một thị trường điện có cạnh tranh cả về nguồn cũng như chất lượng dịch vụ trong tương lai, góp phần tích cực vào việc tạo nên sức cạnh tranh mạnh mẽ của nền kinh tế./.
Bài 3: Ứng phó của doanh nghiệp.