Bài toán cân đối ngân sách?

Bộ Tài chính vừa báo cáo Ủy ban Kinh tế Quốc hội: Tổng thu ngân sách trong 4 tháng đầu năm giảm gần 20% so với cùng kỳ năm ngoái. Dự kiến năm nay, thu ngân sách sẽ giảm khoảng 29.000 – 63.000 tỷ đồng so với dự toán. Trong khi Chính phủ đang phải liên tục cung cấp các nguồn lực hỗ trợ để duy trì sự tăng trưởng của nền kinh tế, cũng như đảm bảo an sinh xã hội thì cân đối thu chi ngân sách đang là bài toán đặt ra đối với các nhà hoạch định chính sách.

Giảm thu, vẫn phải tăng chi

Nguồn thu ngân sách giảm do xuất khẩu giảm và sự thu hẹp của sản xuất kinh doanh trong nước. Bên cạnh đó, những gói kích thích kinh tế lớn trị giá nhiều tỷ USD để giúp nền kinh tế Việt Nam tránh rơi vào tình trạng suy thoái cũng tạo ra những sức ép lên việc cân đối thu chi ngân sách Nhà nước. Vì vậy trong năm nay, Chính phủ đã phải điều chỉnh mức bội chi ngân sách lên khoảng 8%. Chuyên gia kinh tế Bùi Kiến Thành nhận định: “Đấy là mới dự báo thôi, còn không biết sẽ thực sự bội chi bao nhiêu. Vấn đề là chúng ta có thu được đầy đủ hay không? Trong những báo cáo vừa rồi của các địa phương, của các chi cục thuế thì thấy rằng chúng ta thất thu rất nhiều. Dự thu của năm ngoái chưa thực hiện được. Nếu tình trạng  này không được cải thiện thì bội chi không phải 8% mà còn cao hơn nữa”.

Theo ông Cao Sỹ Kiêm, thành viên Hội đồng Tư vấn tiền tệ quốc gia, việc chi ngân sách để hỗ trợ nền kinh tế vượt qua giai đoạn khó khăn là rất cần thiết. Khi doanh nghiệp và nền kinh tế tốt lên thì sẽ cải thiện nguồn thu ngân sách. Tuy nhiên, tăng bội chi ngân sách lên 8% cũng chưa đủ cho nhu cầu chi. Vì vậy, cần phải có thêm những nguồn vốn bổ sung vào ngân sách Nhà nước. Hiện nay, Chính phủ đang đề nghị phát hành thêm 20.000 tỷ đồng trái phiếu Chính phủ. Nhưng từ đầu năm đến nay, việc phát hành trái phiếu Chính phủ gặp rất nhiều khó khăn, chỉ duy nhất một lần phát hành vào giữa tháng 2 là thành công. Do đó, cần phải xã hội hóa ngân sách, tạo ra những cơ chế thông thoáng hợp lý để huy động vốn trong dân.

4 kịch bản bội chi ngân sách

Mọi năm, mức bội chi ngân sách của Việt Nam không quá 5%. Mức bội chi 8% ngân sách năm nay đang được Quốc hội xem xét và thông qua. Với tỷ lệ bội chi cao như vậy, nếu các gói kích thích kinh tế không mang lại hiệu quả thì nền kinh tế sẽ chịu khó khăn gấp bội. Hiện nay, nhiều đại biểu Quốc hội cũng như các chuyên gia kinh tế cho rằng, nếu như không có những tính toán kỹ lưỡng thì chúng ta sẽ phải trả giá đắt cho việc bội chi ngân sách. Ông Nguyễn Đức Thành, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu kinh tế và chính sách, trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng: “Việc đẩy ngân sách bội chi lên 8% trong thời điểm hiện nay là có thể chấp nhận được, mặc dù chúng ta phải đối mặt với rủi ro về mất cân đối vĩ mô. Nguy cơ lớn nhất là lạm phát, vì các khoản thuế mà Chính phủ thu được tính bằng tiền cũng bị mất giá trong khi Chính phủ không tăng được thuế và điều này sẽ khiến Chính phủ rơi vào vòng xoáy thâm hụt ngân sách. Đây chính là nguyên nhân gây ra đổ vỡ ở các nền kinh tế Châu Mỹ và các quốc gia có mức thâm hụt ngân sách cao”.

Vấn đề quan trọng hiện nay là phải có những cơ chế hợp lý để quản lý hiệu quả các gói kích thích kinh tế. Liều lượng của các gói kích thích kinh tế như thế nào cũng phải tính toán kỹ lưỡng, phù hợp với khả năng chịu đựng của ngân sách Nhà nước.

Trong báo cáo nghiên cứu “Kinh tế Việt Nam 2008: Suy giảm và thách thức” vừa được Trung tâm Nghiên cứu kinh tế và chính sách công bố thì có 4 kịch bản cho thâm hụt ngân sách năm 2009: Nếu gói kích thích kinh tế là 17 nghìn tỷ đồng thì thâm hụt ngân sách là 7,03%. Nếu là 50 nghìn tỷ đồng thì bội chi ngân sách là 8,99%. Nếu là 75 nghìn tỷ đồng thì bội chi ngân sách là 10,15%. Còn nếu gói kích thích kinh tế lên tới 100 nghìn tỷ đồng thì mức bội chi ngân sách sẽ lên tới 11,11%. Đây là những số liệu đáng kể để các nhà hoạch định chính sách tham khảo./.