Có nên đặt trần lãi suất cho vay?
Theo nhiều ý kiến, nếu được áp dụng thì trần lãi suất cho vay sẽ cùng với trần lãi suất huy động khống chế chi phí vốn của các đối tượng
Hiện lãi suất huy động tại các ngân hàng đã vượt trần 14% do Ngân hàng Nhà nước đặt ra. Các hoạt động "đi đêm", thỏa thuận lãi suất khiến lãi suất huy động thực tế đã lên tới 15-19%/năm tùy số tiền và kỳ hạn gửi của khách hàng. Lãi suất cho vay theo đó cũng lên mức cao chót vót 23-27%/năm khiến các đối tượng có nhu cầu chính đáng cho sản xuất kinh doanh khó hoặc không tiếp cận được vốn.
Đầu vào mặc cả…
Phòng giao dịch của một ngân hàng (NH) nhỏ trên đường Trần Duy Hưng (Hà Nội) gần trưa ngày cuối tuần tiếp đón một vị khách tới gửi tiền. Khách hàng này cho biết vừa rút tiền đáo hạn tại một NH quốc doanh để sang gửi tại NH thương mại cổ phần trung bình nhằm hưởng lãi suất cao. Khách hàng đã điện thoại trước và được hướng dẫn tới phòng giao dịch để thực hiện các thủ tục gửi tiền.
|
Ngân hàng Nhà nước quy định: Các tổ chức tín dụng chỉ được huy động VND với lãi suất tối đa là 14%/năm, bao gồm cả khoản chi khuyến mãi dưới mọi hình thức. Do đó, việc ấn định mức lãi suất huy động vốn đối với các kỳ hạn cụ thể là do NH thương mại xem xét quyết định trên cơ sở cung - cầu vốn thị trường, phù hợp với quy định. |
Tại một số chi nhánh của nhiều NH khác tại khu vực này cũng có tình trạng tương tự. Một số phòng giao dịch có vẻ kín đáo hơn: “Chị cứ mang tiền tới gửi. Bọn em sẽ xem lượng tiền gửi của chị nằm trong khung nào, trên 500 triệu hay trên 1 tỷ đồng để đưa ra mức lãi suất cạnh tranh nhất”, nhân viên của một phòng giao dịch tại khu Trung Hòa - Nhân Chính nói với khách hàng đến hỏi về lãi suất để gửi tiền.
Tình trạng mặc cả lãi suất như thế này không phải là hiếm trong bối cảnh các NH chạy đua hút vốn. Cùng với đó, lãi suất tính theo ngày, tuần và 1 - 3 tháng được niêm yết ở một mức là 14%/năm. Thậm chí, tại một số NH, với lượng tiền gửi từ 1 tỷ đồng trở lên, khách hàng có thể mặc cả lãi suất lên tới 19% hoặc 19,5%/năm.
Đầu ra ngất trời…
Chính vì lãi suất huy động của các NH đang ở mức khá cao như vậy nên lãi suất cho vay cũng bị đẩy lên cao. Theo các ghi nhận thì lãi suất cho vay đối với khối sản xuất kinh doanh đang ở mức 21-23%/năm, cho vay kinh doanh bất động sản, chứng khoán và tiêu dùng ở mức 23-27%/năm. Nhân viên một NH giải thích, do khách hàng ai cũng muốn gửi tiền ở mức lãi suất cao để bù đắp mức độ trượt giá. Nên NH cũng phải đẩy đầu ra cao lên để bù đắp chi phí vốn.
Do đó, hiện nay, với lãi suất cao ngất trời, nhiều doanh nghiệp không có khả năng tiếp cận vốn, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV). Theo điều tra mới đây của Bộ KH&ĐT, chỉ có 1/3 DNNVV có khả năng tiếp cận vốn NH, 1/3 khó tiếp cận và 1/3 không tiếp cận được. Ngay cả khi có chính sách ưu đãi của Chính phủ cũng chỉ có 5-10% số DNNVV được vay vốn. Nhiều NH còn đặt ra nhiều loại phí khiến lãi suất thật mà các DNNVV phải trả lên tới 27%/năm.
Với lãi suất như trên, nhiều DN không dám vay vốn đầu tư cho sản xuất kinh doanh. Theo TS. Nguyễn Thị Mùi (Vietinbank): “Đối với khối sản xuất kinh doanh thì lãi suất 15-17% đã cao rồi huống hồ 25-27% thì làm sao vay được. Bản thân các NH cũng phải huy động với lãi suất lên tới 17-18% thì phải cho vay đến 23-25%”.
Ngoài yếu tố lãi suất cao khiến DN khó có thể làm ra được lợi nhuận để trả lãi NH, TS. Mùi còn cho rằng có cả nguyên nhân bắt nguồn từ chính sách tín dụng. Do hạn chế đà tăng của lạm phát, NH Nhà nước đã quy định tỉ lệ tín dụng cả năm nay là 20% khiến hầu hết các NH phải dè chừng và đặt tiêu chí xét hồ sơ vay vốn cao lên để lọc bớt đối tượng vay vốn.
Theo ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), lâu nay các DNNVV vẫn khó tiếp cận vốn từ NH và các tổ chức tín dụng do không đáp ứng đủ điều kiện cho vay như vướng ở tài sản đảm bảo… Nhưng nay, các điều khoản còn chặt chẽ hơn nhiều. Thủ tục NH đặt ra đang là “quá sức” đối với các DNNVV. Ngay cả khi đáp ứng đủ điều kiện vốn trong điều kiện bình thường thì nay do yêu cầu thắt chặt tín dụng, nhiều NH không còn nhiều hạn mức nên siết chặt hơn các tiêu chí để hạn chế bớt các hồ sơ vay vốn. Và đương nhiên, rơi rụng chủ yếu là hồ sơ của các DNNVV.
Theo nhiều ý kiến, để chấm dứt cuộc đua lãi suất hiện nay, NH Nhà nước nên đặt trần lãi suất cho vay thay vì thả nổi như hiện nay để các đối tượng có nhu cầu vay vốn phục vụ cho sản xuất kinh doanh có cơ hội tiếp cận vốn. Nếu được áp dụng, thì trần lãi suất cho vay sẽ cùng với trần lãi suất huy động khống chế chi phí vốn của các đối tượng. Khoảng cách giữa hai mức trần này cần được đảm bảo ở mức hợp lý (có thể từ 3,5-5%) để cả ba đối tượng là người gửi tiền, NH và doanh nghiệp đi vay vốn chấp nhận được. Tuy nhiên, điều này còn chờ quyết định của NH Nhà nước./.