Công nghiệp hỗ trợ, đặc biệt là lĩnh vực sản xuất linh kiện, phụ tùng ô tô chính là “xương sống” để xây dựng một nền công nghiệp cơ khí chế tạo tự chủ, hiện đại và bền vững, khi có sức lan tỏa mạnh mẽ tới nhiều lĩnh vực khác như luyện kim, cơ khí, điện tử, cao su, nhựa và các ngành vật liệu mới.

Khoảng trống vẫn còn rất lớn

Theo TS. Nguyễn Quang Tuyển, Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương, ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đang đứng trước cơ hội phát triển mạnh mẽ. Sản xuất phụ tùng, linh kiện ô tô tại Việt Nam ngày càng khẳng định vai trò là ngành công nghiệp nền tảng, năng lực sản xuất hiện đang bước vào giai đoạn phát triển nhanh và ngày càng giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế.

Tuy nhiên, công nghiệp ô tô cũng đồng thời đối mặt với nhiều thách thức mang tính cấu trúc. Quy mô thị trường dù tăng nhanh nhưng vẫn chưa đạt hiệu quả kinh tế theo quy mô như các quốc gia trong khu vực. Tỷ lệ sở hữu ô tô tại Việt Nam mới đạt khoảng 74 xe/1.000 dân, thấp hơn đáng kể so với Thái Lan, Malaysia hay Indonesia.

Đáng chú ý, công nghiệp hỗ trợ cho sản xuất ô tô dù đã có bước phát triển nhưng vẫn còn yếu. Cả nước hiện có khoảng 377 DN tham gia, nhưng trong đó gần 1/2 là DN FDI, DN trong nước chủ yếu tham gia ở khâu lắp ráp - thường chỉ chiếm khoảng 15% giá trị chuỗi, trong khi sản xuất linh kiện chiếm tới 60% giá trị vẫn là “khoảng trống” lớn.

“Hiện tỷ lệ nội địa hóa đối với xe ô tô dưới 9 chỗ chỉ đạt khoảng 10% - 15%, trong khi 1 chiếc ô tô hiện đại có thể gồm tới 20.000 - 30.000 chi tiết. Điều này cho thấy phần lớn linh kiện vẫn phải nhập khẩu từ các quốc gia như Thái Lan, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và châu Âu”, ông Tuyển chỉ ra. 

Mặc dù hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ ô tô trong nước đã hình thành với hơn 700 DN tham gia, nhưng lĩnh vực sản xuất phụ tùng, linh kiện ô tô vẫn đối mặt với nhiều thách thức do tỷ lệ nội địa hóa thấp, năng lực công nghệ và quản trị hạn chế; khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế chưa cao; mức độ liên kết giữa DN trong nước với DN FDI chưa tương xứng với tiềm năng, khiến bức tranh tăng trưởng vẫn chưa thực sự bền vững.

Chỉ rõ hơn về điều này, ông Chu Việt Cường, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ phát triển công nghiệp, Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) cho rằng, ngành công nghiệp hỗ trợ ô tô của Việt Nam đang đối mặt với nhiều hạn chế mang tính cấu trúc, khi tỷ lệ nội địa hóa sản xuất ô tô còn thấp. Trong khi khả năng cung ứng linh kiện của DN trong nước hiện chỉ đáp ứng khoảng 15% - 40% nhu cầu. Các sản phẩm chủ yếu vẫn là những chi tiết đơn giản, có hàm lượng công nghệ trung bình hoặc thấp, nên giá trị gia tăng còn hạn chế. Những linh kiện quan trọng như động cơ, cảm biến hay hệ thống điều khiển vẫn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu.

Mặt khác, khoảng 88% DN công nghiệp hỗ trợ là DN nhỏ và vừa, với quy mô hạn chế về vốn, công nghệ và nhân lực. Riêng trong lĩnh vực cơ khí, ô tô, có tới 83% DN chủ yếu phục vụ thị trường nội địa, chưa tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

“Điểm yếu nhất vẫn là liên kết chuỗi, khi các tập đoàn đa quốc gia thường ưu tiên sử dụng nhà cung cấp trong hệ sinh thái sẵn có, khiến DN Việt Nam gặp khó khăn trong việc tham gia. Ngoài ra, nguồn nguyên vật liệu đầu vào như thép chế tạo, nhựa kỹ thuật vẫn phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu,…là những “điểm nghẽn” lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực sản xuất và khả năng cạnh tranh”, ông Cường nêu.

Cam kết chuyển giao công nghệ

Để phát triển công nghiệp hỗ trợ ô tô một cách bền vững, ông Cường cho rằng, Nhà nước cần tiếp tục duy trì và mở rộng các chính sách ưu đãi hiện hành, đặc biệt là các chính sách thuế. Việc triển khai hiệu quả các quy định mới sẽ tạo động lực quan trọng để DN đầu tư vào lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ. Bên cạnh đó, cần đa dạng hóa nguồn vốn, đặc biệt là các chính sách tín dụng ưu đãi, nhằm hỗ trợ DN mở rộng sản xuất và đổi mới công nghệ.

“Một giải pháp quan trọng về thị trường là xây dựng các quy định rõ ràng về tỷ lệ nội địa hóa, đi kèm với các cơ chế ưu đãi tương ứng. Điều này sẽ tạo động lực cho DN trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Ngoài ra, cần có chính sách thu hút các nhà đầu tư lớn, gắn với cam kết chuyển giao công nghệ và phát triển hệ sinh thái cung ứng nội địa. Cần coi việc thúc đẩy liên doanh, liên kết giữa DN FDI và DN trong nước là yếu tố then chốt trong phát triển công nghiệp hỗ trợ ô tô”, ông Cường khẳng định.

Trước những cơ hội và thách thức đan xen, Việt Nam đang xây dựng Chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô theo hướng bền vững, với tầm nhìn dài hạn đến năm 2045. TS. Nguyễn Quang Tuyển cho rằng, chiến lược này sẽ tập trung vào hai trụ cột chính: Phát huy nội lực quốc gia và đẩy mạnh hợp tác quốc tế. Đây sẽ là nền tảng đủ lớn để phát triển sản xuất trong nước, đồng thời thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ và hoàn thiện hệ sinh thái ngành.

Sản xuất ô tô Việt Nam thua Thái Lan vì nhập khẩu linh kiện quá lớn

VOV.VN - Ở Việt Nam vẫn cần nhập khẩu từ 80-85% linh kiện cho sản xuất xe ô tô trong nước, trong khi Thái Lan chỉ nhập khẩu 10%. Việt Nam chỉ có khoảng 300 doanh nghiệp cung ứng tuyến dưới nhưng Thái Lan có hơn 3.000 doanh nghiệp.