ĐBQH: Phân cấp ngân sách không nên trao thẩm quyền trước, xử lý tài chính sau

Phân quyền phải đi cùng nguồn lực

Chiều 22/8, tiếp tục Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).

Các đại biểu tập trung góp ý về phạm vi, mức độ hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công; việc tích hợp kế hoạch tài chính 5 năm với kế hoạch đầu tư công trung hạn, dự toán ngân sách hằng năm với kế hoạch đầu tư công hằng năm; nguyên tắc phân bổ, điều chỉnh, quản lý nguồn lực và phân cấp, phân quyền trong quản lý ngân sách, đầu tư công.

Nhiều ý kiến thống nhất sự cần thiết hợp nhất hai luật nhằm tinh gọn đầu mối, giảm tầng nấc quản lý, thủ tục hành chính, đồng thời nâng cao hiệu quả quản trị ngân sách Nhà nước và đầu tư công.

Góp ý về quy định phân định giữa chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên, đại biểu Trần Thanh Hà, Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội, cho biết Điều 40 dự thảo cho phép một số nhiệm vụ được bố trí từ nguồn chi đầu tư phát triển hoặc chi thường xuyên trong trường hợp nguồn đầu tư công chưa được bố trí hoặc bố trí chưa đủ.

Đại biểu đồng tình với hướng xử lý này vì tạo sự linh hoạt trong điều hành ngân sách, nhưng đề nghị làm rõ tiêu chí xác định bản chất khoản chi. Việc xác định một nhiệm vụ thuộc chi đầu tư hay chi thường xuyên cần căn cứ vào mục đích sử dụng, khả năng tạo lập hoặc làm tăng giá trị tài sản, quy mô, tính chất và thời gian sử dụng.

Đối với các cụm từ như “tổng kinh phí thực hiện lớn, nhỏ” hay “các nhiệm vụ cần thiết khác”, đại biểu đề nghị quy định rõ tiêu chí ngay trong luật, đồng thời giao Chính phủ quy định mức cụ thể và cách thức thực hiện, tránh cách hiểu và áp dụng khác nhau.

Về phân cấp, phân quyền, nhiều đại biểu cho rằng cần mạnh dạn giao quyền chủ động hơn cho địa phương trong quản lý, điều hành ngân sách và quyết định đầu tư công, qua đó giảm cơ chế xin - cho nhưng vẫn bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương.

Tuy nhiên, phân cấp phải gắn với tiêu chí, điều kiện, trách nhiệm và cơ chế kiểm soát, giám sát rõ ràng nhằm giữ vững kỷ luật, kỷ cương tài chính - ngân sách. Đại biểu Phạm Trọng Nhân, Đoàn ĐBQH TP.HCM, đề nghị làm rõ hơn mối quan hệ giữa quyền, nhiệm vụ và nguồn lực thực hiện.

Theo đại biểu, khi luật, nghị quyết của Quốc hội giao thêm nhiệm vụ, quyền hạn hoặc cơ chế, chính sách đặc thù cho chính quyền địa phương thì đồng thời phải xác định rõ nguồn tài chính, nhiệm vụ chi và cơ chế ngân sách để bảo đảm thực hiện.

“Không nên trao thêm thẩm quyền trước rồi sau đó mới xử lý bài toán tài chính. Phân quyền chỉ thực chất khi quyền, nguồn lực và trách nhiệm được thiết kế đồng thời”, đại biểu Phạm Trọng Nhân nhấn mạnh.

Làm rõ ranh giới giữa chi đầu tư và chi thường xuyên

Đại biểu Phan Duy Anh, Đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng, cũng đề nghị làm rõ tiêu chí phân định nguồn chi tại Điều 40. Theo đại biểu, dự thảo quy định nhiệm vụ chi có tổng kinh phí thực hiện lớn được bố trí từ chi đầu tư phát triển, trong khi nhiệm vụ có tổng kinh phí nhỏ được bố trí từ chi thường xuyên và giao Chính phủ quy định chi tiết.

Tuy nhiên, hai tiêu chí “lớn” và “nhỏ” chưa có nội hàm định lượng trong luật. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật bởi ranh giới giữa hai nguồn chi quyết định việc một nhiệm vụ có phải thực hiện trình tự quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư hay không.

Đại biểu lưu ý, khi ranh giới chưa rõ, có thể phát sinh xu hướng ưu tiên bố trí từ nguồn chi thường xuyên đối với những nhiệm vụ mang tính chất đầu tư nhằm rút ngắn thủ tục. Điều này có thể làm sai lệch cơ cấu chi ngân sách và ảnh hưởng mục tiêu giảm tỷ trọng chi thường xuyên.

Đại biểu cho biết Nghị định số 104/2026 của Chính phủ hiện mới quy định mức 20 tỷ đồng đối với nhiệm vụ sửa chữa, cải tạo, chưa quy định đối với mua sắm tài sản, trang thiết bị.

Do đó, đại biểu đề nghị luật quy định nguyên tắc xác định mức phân định hoặc giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành nghị quyết về nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách; đồng thời giao địa phương xác định mức cụ thể phù hợp khả năng cân đối.

Cùng với đó, cần quy định rõ hồ sơ, căn cứ xác định điều kiện đối với những nhiệm vụ chưa được bố trí hoặc bố trí chưa đủ từ nguồn chi đầu tư công, đồng thời bảo đảm văn bản hướng dẫn có hiệu lực cùng thời điểm với luật.

Trao quyền linh hoạt hơn cho địa phương

Về phân cấp quyết định và điều chỉnh vốn đầu tư công ở địa phương, một số ý kiến đề nghị thiết kế cơ chế linh hoạt hơn. Theo quy định tại điểm b, khoản 2, Điều 31 dự thảo, HĐND tỉnh quyết định chi tiết danh mục và mức chi đầu tư công. Đại biểu cho rằng không nhất thiết phải lựa chọn giữa việc HĐND quyết định toàn bộ hoặc giao toàn bộ cho UBND.

Có thể thiết kế theo hướng HĐND quyết định tổng mức vốn, nguyên tắc phân bổ và các chương trình, dự án lớn; UBND được chủ động điều chỉnh những nội dung cụ thể trong phạm vi tổng mức đã được HĐND quyết định, đồng thời phải công khai và báo cáo HĐND.

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị, đề nghị tiếp tục hoàn thiện nguyên tắc phân cấp và phân bổ ngân sách cho cấp xã. Theo đại biểu, dự thảo xác định ngân sách cấp xã là một trong ba cấp ngân sách thuộc hệ thống ngân sách nhà nước. Vì vậy, nguyên tắc này cần được thể hiện đồng bộ, thực chất trong các quy định cụ thể của luật.

Đại biểu cơ bản thống nhất việc giao HĐND cấp tỉnh quyết định nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ ngân sách địa phương, phù hợp chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Tuy nhiên, đối với chi thường xuyên, đại biểu đề nghị nghiên cứu một khung tối thiểu áp dụng thống nhất trên toàn quốc. Theo đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội có thể ban hành khung nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ chi thường xuyên tối thiểu cho cấp xã, đồng thời có hệ số điều chỉnh đối với các khu vực đặc thù.

Trên cơ sở đó, HĐND cấp tỉnh cụ thể hóa định mức phân bổ cho từng đơn vị hành chính cấp xã, bảo đảm không thấp hơn mức tối thiểu do Trung ương quy định, kể cả tại những địa phương chưa tự cân đối được ngân sách.

Các ý kiến tại phiên thảo luận cho thấy yêu cầu xuyên suốt trong xây dựng Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) là phân cấp phải đi cùng nguồn lực và trách nhiệm. Việc trao quyền cho địa phương cần tạo được sự chủ động trong điều hành, nhưng đồng thời phải có tiêu chí rõ ràng, cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình để bảo đảm kỷ luật tài chính, nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách và đầu tư công.

Quốc hội thông qua Luật Ngân sách mới: Tăng thêm quyền cho Thủ tướng và địa phương

VOV.VN - Luật Ngân sách Nhà nước mới được thông qua đã tăng thẩm quyền cho Thủ tướng trong phân bổ ngân sách, đồng thời mở rộng quyền tự chủ cho địa phương trong sử dụng nguồn thu và điều hành chi tiêu.