Đề xuất đưa AI tạo sinh, Fintech, dịch vụ gen vào diện kinh doanh có điều kiện

Tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư được đưa ra bàn thảo.

Nói về nội dung này, đại biểu Nguyễn Minh Đức (Đoàn TP.HCM) cho rằng, qua nghiên cứu danh mục ngành, nghề kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư, đại biểu hoàn toàn nhất trí với Tờ trình và lập luận chặt chẽ của Chính phủ về việc bổ sung hai ngành nghề: Kinh doanh khí N2O sử dụng cho con người qua đường hô hấp (ngoài mục đích y tế, công nghệ, thực phẩm và nghiên cứu khoa học) và hoạt động của cơ sở kinh doanh được ủy quyền cung cấp dịch vụ thị thực (visa).

Theo đại biểu Nguyễn Minh Đức, thực tế thời gian qua, hai lĩnh vực này đã phát sinh nhiều biến tướng tác động đến an ninh trật tự. Với khí N2O (bóng cười), việc đưa vào danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện sẽ tạo hành lang pháp lý quản lý nhà nước về an ninh trật tự tốt hơn, đồng thời không gây ảnh hưởng tới việc sử dụng hợp pháp trong các lĩnh vực dân sự. Về dịch vụ visa, hiện số lượng công dân xuất, nhập cảnh rất lớn, kéo theo việc thu thập lượng lớn dữ liệu cá nhân nhạy cảm. Do đó, bên cạnh việc tuân thủ Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và Luật An ninh mạng, việc quản lý đây là ngành nghề kinh doanh có điều kiện là hoàn toàn cấp thiết.

Bên cạnh đó, đại biểu Nguyễn Minh Đức cũng đề xuất cơ quan soạn thảo nghiên cứu, tính toán bổ sung thêm 3 lĩnh vực vào danh mục ngành, nghề kinh doanh có điều kiện trong thời gian tới.

Theo đó, đại biểu Đức đề xuất, bổ sung hoạt động cung cấp dịch vụ trung gian thanh toán tài chính xuyên biên giới và công nghệ tài chính (Fintech) phi truyền thống. Nguy cơ của loại dịch vụ này là tình trạng huy động vốn ngang hàng (Peer-to-peer lending - P2P) biến tướng, ví điện tử chui hoặc các nền tảng xuyên biên giới cho vay nặng lãi trực tuyến, tín dụng đen công nghệ cao. Những mô hình này đe dọa trực tiếp an ninh trật tự, gây suy sụp tài chính diện rộng khiến hàng vạn người dân không thể lấy lại tiền. Công an các thành phố lớn như Hà Nội, TP.HCM đã phải xử lý rất nhiều vụ việc. Để nền tảng Fintech phát triển an toàn, phục vụ tốt cho trung tâm tài chính quốc tế, bắt buộc phải có quy định về điều kiện an ninh trật tự đối với loại dịch vụ này.

Loại hình dịch vụ thứ 2 theo đại biểu Nguyễn Minh Đức cần bổ sung vào danh mục ngành, nghề kinh doanh có điều kiện trong thời gian tới là dịch vụ Trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh. Loại hình này tác động mạnh mẽ đến danh tính và an ninh thông tin cá nhân. Nguy cơ hiện hữu là các công ty công nghệ có thể tạo lập hình ảnh, âm thanh giả mạo người thật (deepfake, AI voice). Nếu không kiểm soát, đây sẽ là công cụ đắc lực cho tội phạm lừa đảo công nghệ cao, lũng đoạn thị trường chứng khoán, bôi nhọ danh dự và xâm phạm nghiêm trọng quyền con người. Mặc dù đã có Luật Sở hữu trí tuệ, Luật An ninh mạng, Luật Công nghiệp công nghệ số... nhưng vẫn cần thiết lập các điều kiện về an ninh trật tự để phòng ngừa tội phạm từ sớm, từ xa, thiết lập trật tự trên không gian mạng.

Thứ ba, là kinh doanh dịch vụ xét nghiệm, thu thập, lưu trữ và phân tích gen sinh học cá nhân mang tính thương mại. Đại biểu Đức chỉ rõ, hiện nay, nhiều công ty tư nhân đang cung cấp dịch vụ giải mã gen, sàng lọc ADN huyết thống và tầm soát bệnh. Nếu không có điều kiện quản lý ngặt nghèo về an ninh dữ liệu sinh học, kho dữ liệu ADN của người Việt Nam có nguy cơ bị thu gom, "chảy máu" ra nước ngoài, ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh sinh học quốc gia. Lĩnh vực này là ranh giới giao thoa giữa y học, công nghệ sinh học và an ninh dữ liệu nhạy cảm. Dự thảo Luật An ninh dữ liệu cũng không đủ sức bao quát hết, do đó cần phải có thêm các điều kiện kiểm soát về an ninh trật tự.

Đại biểu Nguyễn Minh Đức cho rằng, việc kết hợp công cụ pháp luật của các luật chuyên ngành với quy định về điều kiện an ninh trật tự đối với 3 lĩnh vực nêu trên sẽ giúp ngăn chặn các nguy cơ rủi ro trên cả không gian thực và không gian mạng, đảm bảo an toàn tốt nhất cho nền kinh tế số.

Cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành và nhiều nội dung của dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư, đại biểu Phan Thị Thùy Linh, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa đánh giá cao Chính phủ và cơ quan soạn thảo đã chuẩn bị rất khẩn trương để trình Quốc hội xem xét, quyết định theo trình tự, thủ tục rút gọn. 

Về một số ngành, nghề cụ thể, đại biểu Phan Thị Thùy Linh tán thành đưa khí N2O sử dụng cho con người qua đường hô hấp ngoài mục đích y tế vào Danh mục ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh; cho rằng đây là nội dung cấp thiết. Bởi, thời gian qua, tình trạng sử dụng "bóng cười" trong thanh niên, học sinh, sinh viên diễn biến phức tạp, để lại hậu quả về thần kinh khó hồi phục, trong khi việc xử lý gặp khó khăn vì thiếu cơ sở pháp lý rõ ràng. Tuy nhiên, đại biểu cũng đề nghị làm rõ ranh giới kỹ thuật giữa N2O dùng cho y tế, công nghiệp, thực phẩm với mục đích bị cấm, bảo đảm tính khả thi khi thực thi và không ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp.

Tuy nhiên, về nguyên tắc rà soát Danh mục các ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, đại biểu đề nghị rà soát trên một nguyên tắc nhất quán: chỉ giữ lại trong danh mục những ngành, nghề mà nếu không kiểm soát bằng điều kiện đầu tư kinh doanh thì thực sự phát sinh rủi ro đối với quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, đạo đức xã hội và sức khỏe cộng đồng.

Đại biểu cho rằng, với từng ngành, nghề cần trả lời rõ một câu hỏi: mục tiêu quản lý ngành nghề có thể đạt được bằng công cụ khác (như: tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, hậu kiểm, chế tài xử lý vi phạm… hay không? ). Nếu có, nên mạnh dạn đưa ra khỏi danh mục.

Đại biểu Phan Thị Thùy Linh đồng tình, tinh thần chung là chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, giảm chi phí tuân thủ, tăng trách nhiệm tự công bố và tự chịu trách nhiệm của doanh nghiệp, đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra và ứng dụng công nghệ số trong kiểm tra, giám sát. Tuy nhiên, việc chuyển sang hậu kiểm chỉ thực chất khi các điều kiện bảo đảm đi kèm được chuẩn bị đồng bộ.

“Bỏ tiền kiểm, tức là bỏ kiểm soát đầu vào nhưng khi chưa đủ năng lực hậu kiểm, tức là chưa có năng lực để kiểm soát đầu ra thì không phải là cắt giảm thủ tục, mà là chuyển rủi ro từ doanh nghiệp sang người dân. Vì vậy, tôi đề nghị việc cắt giảm phải đi kèm lộ trình: ngành, nghề nào bãi bỏ điều kiện thì trước đó phải có tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật thay thế và bộ máy hậu kiểm sẵn sàng. Không nên bãi bỏ trước rồi mới xây dựng công cụ thay thế sau”, đại biểu nhấn mạnh.

Đề xuất cắt giảm 58 ngành nghề đầu tư, kinh doanh có điều kiện

VOV.VN - Sáng 3/8, Chính phủ trình Quốc hội dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, đề xuất cắt giảm 58 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, giảm 786 điều kiện kinh doanh và 232 thủ tục hành chính. Dự thảo cũng đề xuất cấm kinh doanh khí N2O (bóng cười) ngoài các mục đích hợp pháp.