Trong sản xuất lúa ở ĐBSCL hiện nay, giống luôn giữ vai trò quan trọng để đảm bảo năng suất, chất lượng. Trong đó, các địa phương viện, trường tập trung ứng dụng khoa học - công nghệ để nâng cao chất lượng lúa giống, nâng tầm hạt gạo Việt Nam.

Thực tế hiện nay, dù là trung tâm sản xuất lúa của cả nước, song ĐBSCL vẫn còn nhiều khó khăn trong nâng cao chất lượng giống lúa. Ở khu vực này, hệ thống giống chính quy đáp ứng khoảng 45% nhu cầu với hơn 4 triệu ha, gieo trồng tương đương 180.000-200.000 tấn giống/năm; hệ thống nông hộ (tổ hợp tác, HTX) sản xuất khoảng 25% tương ứng 90.000-100.000 tấn giống lúa/năm; còn lại nông dân tự chủ.

Ông Nguyễn Trung Trị, xã Phụng Hiệp, Cần Thơ có nhiều kinh nghiệm trong sản xuất lúa cho biết, để duy trì chất lượng gạo xuất khẩu, yêu cầu về chất lượng hạt giống ngày càng khắt khe. Vì thế, chỉ có con đường ứng dụng khoa học- công nghệ một cách bài bản, đồng bộ mới giúp nâng cao chất lượng lúa giống.

“Giống OM18 đã được gia đình làm mấy vụ nhưng giống này có đặc tính hạt dai, nên khi thu hoạch và gặt đập lúa vẫn bám theo rơm, không biết giống OM19 mới có như vậy không. Còn giống OM 5451 cũng đã được gia đình làm nhiều năm, nhưng vì giống OM5451 đã được canh tác quá lâu nên bà con cũng mong có thêm giống mới năng suất cao, chất lượng tốt hơn để thay thế”, ông Trị nói.

Kỹ sư Hồ Quang Cua - người cùng nhóm cộng sự đã có nhiều tâm huyết để 2 giống ST24 và ST25, hội tụ đầy đủ những phẩm chất ưu tú nhất để cho ra hạt gạo ngon cho biết, trong một thời gian gian dài, lúa gạo sản xuất chủ yếu để ăn và giá trị mang lại chưa cao. Chính đó là động lực thôi thúc nhóm nghiên cứu của ông, nỗ lực với hành trình nâng cao chất lượng hạt giống và tạo dựng giá trị mới cho sản phẩm lúa gạo.

Cuộc hành trình ấy kéo dài suốt 20 năm. Đến năm 2019, gạo ST25 chiếm ngôi đầu bảng tại cuộc thi gạo ngon nhất thế giới. Cũng trong năm 2019, giống ST 25 được Bộ NN&PTNT công nhận là giống quốc gia. Sau 4 năm, ST25 tiếp tục được công nhận lại lần thứ hai. Đến năm ngoái, giành giải Nhất lần thứ ba.

Cho đến nay, gạo ST25 có giá từ 1.000 USD/tấn trở lên, cao nhất thế giới. Giá lúa do nông dân bán bao giờ cũng cao gấp rưỡi so với nhóm gạo mềm thông dụng; nông dân có lãi hơn 35 triệu đồng/ha. Như vậy, chính người nông dân thấy được giá trị thực sự của việc trồng lúa chất lượng cao, thay vì chỉ chạy theo sản lượng.

“Khu vực bán đảo Cà Mau giờ thay da đổi thịt; đồng thời tạo được thế ổn định về sản xuất con tôm vì với cơ cấu này, khi có lúa tôm sẽ ít bị thiệt hại, đây là yếu tố rất bất ngờ. Hiện nay, nếu ai canh tác lúa tôm sẽ thấy thu nhập từ con tôm và cây lúa ST-25 là ngang nhau và giống lúa vẫn đảm bảo sự ổn định rất cao”, ông Cua cho biết. 

Trong sản xuất lúa, giống được xác đinh giữ vai trò quyết định đối với năng suất, chất lượng, khả năng chống chịu sâu bệnh và điều kiện bất lợi của cây lúa; đồng thời góp phần định hình thương hiệu gạo và thúc đẩy sản xuất bền vững.

Ông Lê Thanh Tùng, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam cho rằng, Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh, đã được Chính phủ phê duyệt năm 2023. Đây được xem là bước chuyển quan trọng nhằm tái cấu trúc ngành lúa gạo theo hướng nâng cao giá trị thay vì chỉ gia tăng sản lượng.

Hiện nay, Việt Nam xuất khẩu khoảng 7-8 triệu tấn gạo/năm, song giá trị gia tăng và thu nhập của người trồng lúa vẫn chưa tương xứng. Nguyên nhân chủ yếu là phương thức canh tác còn truyền thống, liên kết sản xuất lỏng lẻo, sử dụng giống chưa hiệu quả, chi phí cao và yêu cầu về an toàn thực phẩm chưa được chú trọng đầy đủ.

Dù gạo Việt đã có mặt tại hơn 150 quốc gia, nhưng phần lớn tập trung ở phân khúc giá thấp, thiếu thương hiệu và định vị rõ ràng trên thị trường quốc tế. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải thay đổi phương thức sản xuất và tổ chức lại chuỗi ngành hàng.

Theo ông Tùng, một trong những giải pháp trọng tâm là sử dụng giống xác nhận và giảm lượng giống gieo sạ. Việc giảm lượng giống không chỉ tiết kiệm chi phí, còn giúp cây lúa phát triển tốt hơn, hạn chế sâu bệnh, giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, từ đó nâng cao năng suất, chất lượng và đảm bảo an toàn thực phẩm.

“Giống lúa quyết định năng suất, chống chịu sâu bệnh, định hình thương hiệu và thúc đẩy sản xuất bền vững. Hiện nay trong sản xuất, giống còn phân tán nhiều loại, nhiều cấp do chúng ta không tuân thủ việc sử dụng cấp xác nhận. Người dân cứ mua lúa giống ở Viện lúa hay nơi sản xuất giống về rồi trồng qua nhiều mùa vụ, nên gạo không còn được chất lượng như giống lúc đầu. Do đó, người dân nên thay đổi về cách sử dụng giống, nên sử dụng cấp giống xác nhận để chất lượng tốt”, ông Tùng khuyến cáo.

Theo TS. Trần Ngọc Thạch, Viện trưởng Viện Lúa ĐBSCL, trên 80% cơ cấu giống trong sản xuất tại ĐBSCL là lúa thơm và lúa chất lượng cao. Một số giống chủ lực gồm OM18, Đài thơm 8, OM5451, ST25, OM380, OM34... Hiện nay, Viện tập trung chọn tạo các giống lúa có thời gian sinh trưởng ngắn, năng suất cao, chất lượng gạo tốt, thơm, tỷ lệ gạo nguyên cao; đồng thời có khả năng chống chịu sâu bệnh và thích nghi với điều kiện phèn, mặn.

“Giống OM18 có diện tích gieo trồng đã vượt 1 triệu ha vì đây là giống ngắn ngày, thích nghi phèn - mặn. Hơn nữa, OM18 lại là giống lúa có nhiều đóng góp cho xuất khẩu gạo, là 1 trong 3 giống bao gồm OM18, OM 5451 và Đài thơm 8”, TS. Thạch cho biết.

TS. Trần Ngọc Thạch cho biết thêm, sản xuất lúa hiện nay đối mặt với nhiều khó khăn như chi phí vật tư tăng cao, biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp và yêu cầu thị trường ngày càng khắt khe về chất lượng gạo. Vì thế, việc nghiên cứu, chọn tạo, chuyển giao các giống lúa mới có năng suất cao, chất lượng tốt, thích ứng điều kiện sinh thái được xem là giải pháp quan trọng.

Trong bối cảnh ngành lúa gạo Việt Nam đang đẩy mạnh tái cơ cấu theo hướng nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng, việc phát triển các giống lúa mới có năng suất cao, chất lượng tốt và thích ứng với điều kiện bất lợi là nhiệm vụ rất quan trọng của ngành khoa học nông nghiệp. Các giống lúa mới được nghiên cứu không chỉ chú trọng năng suất mà còn hướng đến khả năng chịu hạn, chịu mặn và giảm phát thải trong canh tác.

Nông dân chọn giống lúa triển vọng, nâng giá trị hạt gạo ĐBSCL

VOV.VN - Giữ vai trò “vựa lúa” lớn nhất cả nước, vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) không chỉ bảo đảm an ninh lương thực mà còn đóng góp quan trọng vào xuất khẩu gạo của Việt Nam. Việc duy trì vị thế và thương hiệu gạo Việt Nam tại 150 thị trường cho thấy chất lượng được xem là yếu tố quyết định đến vị thế.