Doanh nghiệp - người tiêu dùng cần chủ động

Sau hơn 4 năm trở thành thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), doanh nghiệp Việt Nam ngày càng nhận thức được vai trò quan trọng của sở hữu trí tuệ. Số lượng đơn đăng ký sở hữu công nghiệp của các doanh nghiệp đang tăng lên. Nhiều doanh nghiệp còn nộp đơn yêu cầu bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ tại nhiều nước trên thế giới.

Tuy nhiên, cùng với tốc độ phát triển nhanh của nền kinh tế, những hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, đặc biệt là vi phạm về sở hữu công nghiệp diễn ra tràn lan.

Bên cạnh đó, số lãnh đạo doanh nghiệp vừa và nhỏ hiểu về sở hữu trí tuệ còn hạn chế. Rất ít doanh nghiệp có phòng hoặc bộ phận cán bộ chuyên trách quản lý tài sản trí tuệ trong doanh nghiệp mình.

Vi phạm tràn lan

Vi phạm quyền sở hữu trí tuệ xảy ra trong mọi lĩnh vực: Từ hàng tiêu dùng như điện tử, điện lạnh, xi măng, sắt thép, thuốc chữa bệnh, thuốc bảo vệ thực vật, phân bón, mỹ phẩm, gas… nhỏ nhất như tăm tre, bông tai cũng bị làm nhái. Việc sao chép băng đĩa, in sách lậu, phần mềm, sở hữu công nghiệp... diễn ra ở khắp các tỉnh thành trên cả nước. Thậm chí, cả chứng từ, tem hàng nhập khẩu, tem chống hàng giả cũng bị làm giả.

Theo Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ KH-CN), năm 2010 trên phạm vi cả nước có 1.632 vụ bị xử lý về xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu sản phẩm với tổng số tiền phạt gần 5 tỷ đồng. Số vụ xâm phạm về quyền với kiểu dáng công nghiệp bị xử lý trong năm 2010 cũng tăng so với năm 2009 (215 vụ).

Còn nhớ, khoảng 2 năm trước đây, ông chủ của sản phẩm võng xếp Duy Lợi đã kêu trời khi có đến 16 cơ sở, doanh nghiệp sản xuất võng xếp vi phạm kiểu dáng độc quyền sản phẩm võng xếp của mình.

Năm 2010, nhiều khách hàng bất ngờ thấy có nhiều địa chỉ rao bán các dòng xe Honda Spacy, Airbade, SCR với giá 16 triệu đồng, trong khi giá thành chính hãng nhập khẩu là hơn 90 triệu và hơn 30 triệu đồng. Kết quả điều tra cho thấy, các loại xe này là hàng không rõ nguồn gốc...

Về mặt vi phạm thương hiệu, những năm gần đây, có thể kể ra hàng loạt vụ việc thương hiệu Bình Minh và Ống Bình Minh, Honda - Hongda…

Đây là thực trạng không những làm ảnh hưởng đến các doanh nghiệp làm ăn chân chính mà còn gây thiệt hại cho một bộ phận không nhỏ người tiêu dùng.

Vụ việc đình đám gần đây nhất là Công ty Cổ phần Vincom khởi kiện Công ty Cổ phần Tài chính và Bất động sản Vincon lên các cơ quan chức năng vì cho rằng Vincon đã vi phạm nghiêm trọng đến quyền sở hữu trí tuệ về nhãn hiệu và tên thương mại của mình.

Thanh tra Bộ Khoa học - Công nghệ đã vào cuộc và làm rõ: Công ty CP Tài chính và Bất động sản Vincon đã có hành vi sử dụng dấu hiệu “VINCON” trên biển hiệu, giấy tờ giao dịch, phương tiện kinh doanh, phương tiện quảng cáo và trên tên Công ty, tên chi nhánh của Công ty tại Đà Nẵng và Thừa Thiên Huế, xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu “VINCOM” đang được bảo hộ tại Việt Nam cho Công ty Cổ phần Vincom.

Viện Khoa học Sở hữu trí tuệ cũng đã chính thức kết luận “dấu hiệu VINCON là tương tự đến mức gây nhầm lẫn” với nhãn hiệu VINCOM đã được bảo hộ.

Kết thúc vụ việc, Công ty CP Tài chính và Bất động sản Vincon bị phạt tiền 14 triệu đồng đối với hành vi xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu “VINCOM”. Ngoài ra công ty này phải có biện pháp khắc phục hậu quả bằng cách “buộc Công ty CP Tài chính và Bất động sản Vincon loại bỏ yếu tố vi phạm “VINCON” trên biển hiệu, giấy tờ giao dịch, phương tiện kinh doanh, phương tiện quảng cáo và trên tên Công ty, tên chi nhánh của Công ty tại Đà Nẵng và Thừa Thiên Huế”.

Dư luận cho rằng, đây là một vụ việc điểm cho vấn đề doanh nghiệp tự phòng vệ trong hoạt động sở hữu trí tuệ.

Cần tố cáo ngay

Các chuyên gia sở hữu trí tuệ khuyến cáo: Khi phát hiện ra các hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ như nhái nhãn hiệu hàng hoá, nhái kiểu dáng sản phẩm, bao bì… thì cần tố cáo ngay.

Bởi tính đến thời điểm này, dù tình trạng vi phạm sở hữu trí tuệ đang diễn ra tràn lan nhưng có rất ít vụ việc được xử lý dứt điểm, nghiêm minh cho dù phần đúng của những thương hiệu như Bình Minh hay Bitis là rất dễ nhận thấy. Nguyên nhân theo ông Trần Việt Hùng - Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ là do: Thực tế, rất ít tổ chức, cá nhân bị xâm phạm quyền SHTT đứng ra tố cáo, theo đuổi sự việc một cách chuyên nghiệp và triệt để.

Cũng như nhiều quốc gia khác, Việt Nam hiện đã có một hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ khá đầy đủ. Việt Nam đã là thành viên của các Điều ước quan trọng như Công ước Paris về bảo hộ sở hữu công nghiệp, Thỏa ước Madrid về đăng ký quốc tế nhãn hiệu hàng hoá, Hiệp ước hợp tác sáng chế, Công ước Berne về bảo hộ các tác phẩm văn hóa nghệ thuật...  và đặc biệt là Hiệp định TRIPS của WTO. Ngoài ra, các Điều ước quốc tế đa phương và song phương liên quan đến việc khiếu nại, xét xử, trọng tài, thi hành bản án, quyết định, tương trợ tư pháp... giữa Việt Nam và các nước là những cơ sở quan trọng trong công tác thực thi quyền sở hữu trí tuệ Việt Nam.

Vụ việc Công ty Cổ phần Vincom khởi kiện dân sự Công ty Cổ phần Tài chính và Bất động sản Vincon được các chuyên gia sở hữu trí tuệ đánh giá là một cách làm chuyên nghiệp bởi hơn ai hết doanh nghiệp phải biết tự ý thức trong việc bảo vệ tài sản trí tuệ của mình nếu không muốn phải trả giá đắt.

Các chuyên gia sở hữu trí tuệ cho rằng, để nâng cao hiệu quả hoạt động sở hữu trí tuệ nhằm thúc đẩy hoạt động nghiên cứu - triển khai và phát triển kinh tế - xã hội, việc nâng cao nhận thức của toàn xã hội về việc đào tạo và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ là rất cần thiết và không nên chỉ triển khai trên diện rộng mà rất cần sự bắt tay chặt chẽ từ nhà quản lý đến các doanh nghiệp (người sáng tạo) và người tiêu dùng. Bởi hàng giả, hàng nhái, hàng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ không những chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến doanh nghiệp, người tiêu dùng mà còn ảnh hưởng rất lớn đến nền kinh tế đất nước.

Tuy nhiên, để chống nạn này, trước tiên phải bắt đầu từ doanh nghiệp và người tiêu dùng. Ông Lê Thế Bảo, Chủ tịch Hiệp hội chống hàng giả và bảo vệ thương hiệu Việt Nam (VATAP) khuyến nghị: Doanh nghiệp cần xác lập quyền sở hữu trí tuệ về nhãn hiệu hàng hoá, kiểu dáng công nghiệp, nguồn gốc xuất xứ hàng hoá, thực hiện quy chế ghi nhãn; Sử dụng các biện pháp chống hàng giả (tem chống hàng giả hoặc các dấu hiệu đặc biệt trên sản phẩm) và tuyên truyền đến người tiêu dùng; Lập đường dây nóng để người tiêu dùng phản ánh nếu phát hiện hàng giả; Đăng ký bảo vệ sở hữu trí tuệ tại biên giới với cơ quan hải quan Việt Nam những thương hiệu hàng hóa của mình; Nắm vững luật pháp về sở hữu trí tuệ, và quyền xử lý của các cơ quan Nhà nước để khởi kiện hoặc tố cáo, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình; Kiên trì, kiên quyết đấu tranh chống hàng giả và bảo vệ thương hiệu của mình.

Đối với người tiêu dùng, ảnh hưởng của hàng giả, hàng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ gây những hậu quả nghiêm trọng như: mua phải hàng không đảm bảo chất lượng; đối mặt với nguy cơ ảnh hưởng tới sức khoẻ và không được hưởng dịch vụ sau bán hàng, quyền khiếu nại trong trường hợp sản phẩm có lỗi hoặc sản phẩm gây ra tai nạn hoặc thương tích cho người sử dụng.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, Tổ chức Hải quan Thế giới (WCO), Liên minh châu Âu và nhiều tổ chức quốc tế khác đang nhận thấy rằng những kẻ làm hàng giả không quan tâm một chút nào đến sức khoẻ và an toàn của người tiêu dùng.

Ở châu Á, có những trường hợp kẻ làm hàng giả không ngần ngại thay thế nhãn mác dược phẩm, thực phẩm, thay đổi nhãn mác chỉ dẫn hạn sử dụng hoặc thậm chí tái sản xuất một lượng lớn hàng giả, hàng kém chất lượng như thuốc giảm đau, thuốc kháng sinh giả. Có trường hợp xilanh được thu thập từ bãi rác của bệnh viện, được tái chế trong môi trường không tiệt trùng với những nguyên liệu chi phí thấp gây nguy hiểm cho con người.

Chính vì vậy, thực hiện các khuyến cáo nói trên tức là người tiêu dùng và doanh nghiệp “tự bảo vệ mình”./.