Gần 923.000 tỷ đồng đầu tư cao tốc PPP: Cần cơ chế chia sẻ rủi ro rõ ràng

Nhà nước và doanh nghiệp cần cùng thiết kế cấu trúc dự án

Tại Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026-2030 ngày 29/9, đại diện cơ quan quản lý, ngân hàng và doanh nghiệp cho rằng cần đánh giá kỹ hiệu quả tài chính, phân bổ hợp lý rủi ro để hạn chế phát sinh vướng mắc về doanh thu và hoàn vốn trong quá trình thực hiện hợp đồng.

Bộ Xây dựng xác định 29 dự án đường bộ cao tốc ưu tiên xúc tiến, kêu gọi đầu tư theo phương thức đối tác công - tư (PPP) giai đoạn 2026-2030, với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 922.812 tỷ đồng.

Phát biểu tại hội nghị, ông Hồ Minh Hoàng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn Đèo Cả, cho rằng việc huy động hiệu quả nguồn lực tư nhân có thể góp phần giảm áp lực cho ngân sách Nhà nước trong phát triển hạ tầng giao thông.

Theo ông Hoàng, PPP không nên được hiểu đơn giản là Nhà nước đưa ra danh mục dự án, sau đó giao doanh nghiệp nghiên cứu và tự thu xếp vốn. Điều quan trọng là Nhà nước và doanh nghiệp phải cùng tham gia thiết kế cấu trúc dự án ngay từ đầu.

“Không nên hiểu huy động tư nhân đơn giản là có dự án rồi giao cho doanh nghiệp nghiên cứu và tự thu xếp vốn. Muốn PPP thành công, Nhà nước và doanh nghiệp phải cùng thiết kế được cấu trúc của dự án ngay từ đầu”, ông Hồ Minh Hoàng nói.

Trong khi đó, ông Trần Hoài Nam, Phó Giám đốc Khối Khách hàng doanh nghiệp VietinBank, nhận định nhu cầu vốn cho phát triển hạ tầng giao thông hiện rất lớn, trong khi nguồn lực ngân sách Nhà nước có giới hạn. Vì vậy, PPP tiếp tục được xem là một phương thức quan trọng để huy động nguồn lực xã hội.

Theo ông Nam, sự tham gia của các ngân hàng và định chế tài chính lớn không chỉ bổ sung nguồn vốn mà còn có thể tạo đòn bẩy, góp phần đánh giá tính khả thi của dự án và thu hút thêm các nguồn vốn khác.

Các tổ chức tín dụng có lợi thế trong thẩm định và kiểm soát rủi ro, nhất là trong giai đoạn xây dựng, khi dự án chưa tạo ra dòng tiền và mức độ bất định còn cao. Khi công trình hoàn thành, đi vào vận hành ổn định, rủi ro xây dựng giảm xuống và dòng tiền thực tế được kiểm chứng, có thể nghiên cứu các phương án tái cấp vốn một phần thông qua trái phiếu dự án hoặc quỹ đầu tư hạ tầng.

Để thúc đẩy các dự án PPP, ông Trần Hoài Nam kiến nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế chia sẻ rủi ro; đẩy nhanh việc xác định doanh thu giảm, kiểm toán doanh thu, xác định giá trị chia sẻ và bố trí ngân sách kịp thời để tháo gỡ khó khăn cho các dự án.

Đối với những dự án BOT giao thông đang gặp khó khăn về tài chính do nguyên nhân khách quan, ông Nam cho rằng cần sớm có giải pháp xử lý, trong đó có thể nghiên cứu các phương án như Nhà nước mua lại dự án hoặc bố trí ngân sách bù đắp theo quy định.

Về phía nhà đầu tư PPP, đại diện VietinBank đề nghị doanh nghiệp nâng cao năng lực tài chính cốt lõi, bảo đảm tỷ lệ vốn chủ sở hữu thực góp đúng cam kết; đồng thời tăng cường năng lực quản trị rủi ro, quản lý dự án theo các chuẩn mực phù hợp, minh bạch thông tin và xây dựng cơ chế phân bổ lợi ích, rủi ro hợp lý với ngân hàng tài trợ.

Bà Nguyễn Thị Thu Hà, Phó Chánh Văn phòng PPP, Cục Quản lý đấu thầu (Bộ Tài chính), cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường đánh giá, lựa chọn dự án và bảo đảm hiệu quả tài chính trước khi triển khai theo phương thức PPP.

Theo bà Hà, việc lựa chọn dự án phù hợp có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế các vướng mắc, rủi ro về doanh thu và phương án hoàn vốn trong quá trình thực hiện hợp đồng. Đồng thời, cần xây dựng chính sách ưu tiên bố trí nguồn vốn Nhà nước tham gia dự án PPP, bao gồm cả nguồn vốn để thực hiện các cam kết của Nhà nước trong giai đoạn vận hành, kinh doanh theo hợp đồng đã ký.

Cần nguồn vốn ổn định, dài hạn cho dự án PPP

Từ thực tiễn triển khai các dự án hạ tầng giao thông, ông Hồ Minh Hoàng lưu ý việc công trình hoàn thành chưa đồng nghĩa với việc một dự án PPP đã thành công.

Theo ông, nếu lưu lượng phương tiện và doanh thu thực tế thấp hơn phương án ban đầu, dự án vẫn có thể đối mặt với khó khăn trong thời gian dài, thậm chí kéo dài 20-30 năm theo vòng đời khai thác.

“Không phải Nhà nước không có tiền thì mới làm PPP. Hình thức PPP phải được hiểu là Nhà nước sử dụng ít nguồn lực công hơn nhưng huy động được nhiều nguồn lực xã hội hơn, đồng thời chuyển một phần trách nhiệm về tiến độ, chất lượng, quản trị và hiệu quả sang khu vực doanh nghiệp”, ông Hoàng chia sẻ.

Từ cách tiếp cận này, Chủ tịch Tập đoàn Đèo Cả cho rằng Nhà nước không nên chỉ công bố danh mục dự án và chờ nhà đầu tư đề xuất. Cơ quan Nhà nước cần chủ động cung cấp dữ liệu, xác định nguyên tắc phân bổ rủi ro, phạm vi vốn Nhà nước tham gia và xây dựng khung pháp lý đủ rõ để doanh nghiệp, ngân hàng có thể tính toán phương án đầu tư.

Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp cần chứng minh năng lực tổ chức, huy động vốn, xây dựng và khả năng chịu trách nhiệm với dự án trong dài hạn.

“Nếu làm được cấu trúc Nhà nước kiến tạo, doanh nghiệp tổ chức nguồn lực, thị trường cùng tham gia thì cuối cùng người dân và nền kinh tế sẽ là bên được hưởng lợi từ một hệ thống hạ tầng tốt hơn”, ông Hồ Minh Hoàng nói.

Theo thông tin từ Bộ Xây dựng, 29 dự án cao tốc được xác định ưu tiên xúc tiến, kêu gọi đầu tư PPP giai đoạn 2026-2030 gồm 15 dự án thuộc nhóm ưu tiên 1 và 14 dự án thuộc nhóm ưu tiên 2. Danh mục tập trung vào các tuyến cao tốc cần mở rộng, hoàn chỉnh và các tuyến có vai trò kết nối liên vùng, vùng kinh tế trọng điểm, trung tâm kinh tế, cảng biển, khu kinh tế, đồng thời có điều kiện triển khai và khả năng thu hút nguồn lực ngoài ngân sách.

Kết luận hội nghị, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết Bộ Xây dựng cùng các bộ, ngành sẽ khẩn trương rà soát, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc về thủ tục; triển khai hiệu quả cơ chế chia sẻ rủi ro doanh thu theo Luật PPP và đẩy mạnh phân cấp gắn với tăng cường hậu kiểm.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh đề nghị các nhà đầu tư chủ động tiếp cận hồ sơ, khảo sát thực địa, nghiên cứu kỹ điều kiện của từng dự án để đề xuất phương án đầu tư phù hợp, hiệu quả.

Đối với các tổ chức tín dụng, Bộ trưởng đề nghị nghiên cứu, xây dựng các gói tín dụng trung và dài hạn phù hợp với đặc thù của dự án PPP, tạo điều kiện để nhà đầu tư tiếp cận nguồn vốn ổn định, lâu dài.

“Bộ Xây dựng cam kết tiếp tục duy trì cơ chế đối thoại, phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương, tổ chức tín dụng và nhà đầu tư để kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc; qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình chuẩn bị và triển khai các dự án, góp phần đưa những cam kết tại hội nghị sớm trở thành các dự án, hợp đồng cụ thể”, Bộ trưởng Trần Hồng Minh nói.

Vốn tín dụng, “nút thắt” quyết định số phận dự án PPP giao thông

VOV.VN - Nhiều dự án PPP có quy mô hàng chục nghìn tỷ, thời gian hoàn vốn kéo dài. Vì vậy, khả năng thu xếp nguồn tín dụng dài hạn đang trở thành một trong những “cửa ải” quyết định tính khả thi của các dự án hạ tầng.