Khởi động thị trường phát điện cạnh tranh thí điểm

• Đã sẵn sàng cho thị trường phát điện cạnh tranh
• Hướng tới thị trường phát điện cạnh tranh công khai, minh bạch

Bắt đầu từ hôm nay (1/7), thị trường phát điện cạnh tranh thí điểm chính thức đi vào hoạt động. Theo đó, với tổng công suất đặt dự kiến 22.878MW, sẽ có khoảng 62% trong số này được trực tiếp chào giá trên thị trường. Số còn lại không chào giá, không tham gia hoặc được Công ty mua bán điện (thuộc EVN) chào giá thay.

Cụ thể: có 7 nhà máy (NM) thủy điện chiến lược đa mục tiêu không chào giá, chiếm 23% tổng công suất đặt; Sản lượng huy động từ các nhà máy điện (NMĐ) này sẽ do Trung tâm điều độ hệ thống điện quốc gia – (Ao) sẽ công bố; 9% không tham gia thuộc về các NMĐ chạy dầu, thủy điện nhỏ, điện nhập khẩu; và 6% sản lượng thuộc về 02 dự án BOT sẽ do công ty mua bán điện chào giá thay.

Cạnh tranh liệu đã công bằng?

Sân chơi chung của các NM phát điện đã được chính thức vận hành trong bộn bề khó khăn, tồn tại của ngành điện: Từ mô hình tổ chức chưa tách bạch được các khâu phát điện, truyền tải và phân phối; Hệ thống điện còn thiếu nguồn, việc đầu tư nguồn điện và lưới điện đều chậm, chưa đáp ứng yêu cầu; Từ hiệu quả hoạt động sản xuất - kinh doanh… Và cái tồn tại căn bản nữa là chưa có cơ chế giá điện hoàn chỉnh cho các khâu phát điện, truyền tải, phân phối…

Với những tồn tại như vậy thì việc các NM tham gia thị trường phát điện theo nguyên tắc chào giá thấp hơn sẽ được huy động liệu có khả thi? Và cơ chế chào giá này liệu có thuận lợi hơn cho các NMĐ đã nhiều năm đàm phán bất thành với EVN và vẫn đang phải “tạm tính”.

Công ty CP Nhiệt điện Phả Lại - một công ty được cổ phần đầu tiên trong ngành điện - hiện đã đàm phán xong giá điện năm 2011 với EVN. Tuy nhiên, ông Nguyễn Khắc Sơn - TGĐ Công ty CP Nhiệt điện Phả Lại cho biết, vẫn còn nhiều khó khăn cần giải quyết.

Ngoài ra, các đối tác trên thị trường vẫn còn nhiều nghi ngại về khả năng tài chính của EVN để thanh toán cho các nhà máy khi tham gia vào thị trường điện. Bởi con số nợ với các đối tác EVN công bố lên đến hàng chục nghìn tỷ đồng, trong đó, công nợ với các đơn vị phát điện cũng rất lớn.

Ông Nguyễn Khắc Sơn cho rằng: “Với giá bán điện hiện nay với EVN rõ ràng là một bài toán đầu vào rất khó khăn. Bởi nếu với tình trạng phát điện như năm 2010 mà EVN lỗ nặng như vậy thì để có một giá điện được gọi là tốt với các nhà máy, các công ty phát điện thì cũng rất khó khăn cho EVN…”.

Được biết, các nhà máy điện của Tổng Công ty khoáng sản Việt Nam (Vinacomin) đã sẵn sàng cho việc tham gia thị trường phát điện cạnh tranh thí điểm. Các nhà máy đã kết nối thành công với máy chủ của hệ thống. Tuy nhiên, có hai vấn đề lớn được ông Phạm Hồng Khánh – Phó Giám đốc Công ty Điện lực Vinacomin nêu ra, trong đó có việc Vinacomin là kẻ “ngoại đạo” nhưng phải cạnh tranh với những đối thủ giàu kinh nghiệm trực thuộc EVN trong việc vận hành thị trường điện.

“Với mục đích chính là giải quyết nguồn than xấu, khó tiêu thụ nhằm sử dụng tài nguyên khai thác một cách hiệu quả nên các nhà máy của Vinacomin đều có công suất nhỏ, đa phần lại mới đi vào hoạt động (Na Dương, Sơn Động và Cẩm Phả). Vì vậy, khi tham gia vào thị trường sẽ phải cạnh tranh với những nhà máy có qui mô, công suất lớn hơn rất nhiều (thông thường những nhà máy này lại có suất đầu tư thấp hơn). Các nhà máy của Vinacomin mới đưa vào vận hành nên việc khấu hao còn lớn, vì thế cạnh tranh về giá là khá khó khăn”.

Trước thực tế này, ông Hoàng Quốc Vượng - Thứ trưởng Bộ Công thương khẳng định, vì còn nhiều khó khăn nên việc vận hành thị trường phát điện cạnh tranh thí điểm sẽ được triển khai một cách thận trọng để đảm bảo đầu năm 2012 thị trường phát điện cạnh tranh sẽ chính thức vận hành.

Vận hành theo chi phí

Trong giai đoạn đầu tiên, các doanh nghiệp phát điện, bên mua điện của Tập Đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) sẽ tập dượt các kỹ năng, thao tác trong quá trình tính toán, chào giá bán điện ra thị trường và thanh toán. Ở giai đoạn này, các doanh nghiệp và các đơn vị liên quan vận hành thị trường điện nhưng không có thanh toán thực. Chính vì vậy, giai đoạn thí điểm sẽ không ảnh hưởng trực tiếp đến giá điện và doanh thu của các NM tham gia thị trường điện

Ông Ngô Sơn Hải –Giám đốc trung tâm Điều độ hệ thống điện quốc gia (Ao) cho biết: Thị trường sẽ được vận hành theo chi phí. Theo đó, các nhà máy nhiệt điện được chào giá theo chi phí biến đổi, các nhà máy thuỷ điện chào theo giá trị nước do Trung tâm Điều độ hệ thống điện quốc gia tính toán. Lịch huy động các tổ máy sẽ được Trung tâm này lập cho từng chu kỳ giao dịch căn cứ theo các biên bản chào giá.

Việc thanh toán được dựa theo sản lượng phát từng giờ, giá thị trường sau ngày vận hành và sản lượng hợp đồng theo giá hợp đồng đã ký từ trước và các giá trên thị trường giao ngay.

Cơ chế giá gồm 2 thành phần là giá công suất và giá điện năng. Trong đó, giá công suất được tính toán nhiều năm, giá điện năng thì được xác định trong ngày vận hành.

Trên trang thông tin của Trung tâm Điều độ hệ thống điện quốc gia liên tục cập nhập thông tin tương quan phụ tải và giá điện (ảnh). Biểu đồ thể hiện rõ các thông số về phụ tải hệ thống điện trong một ngày (24 giờ/ngày). Hàng ngày, các đơn vị phát điện sẽ chào giá lên Trung tâm điều độ quốc gia. Trung tâm sẽ căn cứ vào các giá chào để huy động.

Ông Ngô Sơn Hải cũng cho biết thêm, giá thị trường điện giao ngay có cộng thêm giá truyền tải và phân phối điện. Giá này là một trong những thành phần nằm trong giá thanh toán cho các nhà máy điện. Đây chỉ là một phần trên thị trường giao ngay. Khi thanh toán cho các đơn vị phát điện còn có các giá trong các hợp đồng song phương giữa các đơn vị phát điện với Công ty mua bán điện.

Sau khi vận hành, các số liệu từ các công-tơ đo đếm sẽ chuyển tới Công ty mua bán điện và Trung tâm điều độ hệ thống điện quốc gia. Trung tâm sẽ lập các bảng kê điện toán chuyển cho Công ty mua bán. Quá trình thanh toán sẽ được thực hiện trực tiếp giữa đơn vị phát điện và công ty mua bán điện, căn cứ vào các bảng kê thanh toán của Trung tâm điều độ hệ thống điện quốc gia và hợp đồng đã ký trước đó.

Bộ Công thương cam kết, việc vận hành thị trường điện sẽ đảm bảo cung cấp điện ổn định. Về lâu dài, sẽ tạo tín hiệu thu hút được đầu tư vào phát triển các nguồn điện, đưa cạnh tranh vào hoạt động điện lực, ổn định giá điện, giảm áp lực tăng giá điện và đảm bảo tính minh bạch trong hoạt động điện lực./.