Xuất xứ nguyên phụ liệu là lợi thế hưởng lợi thế FTA

VOV.VN - Đã đến lúc các doanh nghiệp xuất khẩu cần nhìn nhận tầm quan trọng của xuất xứ nguyên phụ liệu, để các sản phẩm sản xuất và xuất khẩu đủ tiêu chuẩn đáp ứng và hưởng ưu đãi từ các thị trường FTA.

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động, việc đa dạng hóa chuỗi cung ứng, tăng khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ nguyên phụ liệu giúp doanh nghiệp xuất khẩu tận dụng ưu đãi thuế quan từ các FTA. Đây còn là cách giảm phụ thuộc vào một nguồn cung, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trước nguy cơ gián đoạn thương mại và tăng sức chống chịu của nền kinh tế.

Gia công làm khó minh chứng xuất xứ nguyên phụ liệu

Mặc dù các doanh nghiệp trong ngành dệt may đã nỗ lực sản xuất trong nước, đáp ứng yêu cầu của các FTA (đơn cử như CPTPP), nhưng với quy tắc xuất xứ "từ sợi trở đi", nhưng ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) cho rằng, đây vẫn đang là rào cản lớn.

“Điểm nghẽn lớn nhất của doanh nghiệp là khâu dệt, nhuộm và hoàn tất sản phảm vải. Điều này dẫn đến việc doanh nghiệp khó tận dụng được ưu đãi thuế quan với “xuất xứ từ sợi trở đi” trong CPTPP. Trong khi các doanh nghiệp chưa thể tự sản xuất nguyên phụ liệu bởi chủ yếu vẫn sản xuất theo phương thức CMT (gia công) - khách hàng cung cấp nguyên phụ liệu, chỉ định doanh nghiệp cả về nguồn nguyên phụ liệu”, ông Cẩm cảnh báo.

khong de map mo xuat xu nguyen phu lieu thanh rao can huong loi the fta hinh anh 1 — Dệt may là lĩnh vực xuất khẩu chủ lực, nhưng xuất xứ nguyên phụ liệu vẫn là bài toán lớn

Mặc dù có thể đáp ứng các yêu cầu về quy tắc xuất xứ sản phẩm, lại tăng sức cạnh tranh và tận dụng được ưu đãi thuế quan trong các FTA, song ông Trần Minh Hiếu, Tổng giám đốc Công ty CP Đầu tư và Thương mại TNG nhìn nhận, thách thức lớn vẫn là một số loại nguyên phụ liệu để sản xuất các dòng sản phẩm phức tạp, đảm bảo yêu cầu kỹ thuật sẽ khiến giá thành sản phẩm đội lên quá lớn làm giảm tính cạnh tranh.

“Khó khăn này khiến doanh nghiệp phải áp dụng chiến lược đa dạng hóa nhà cung cấp đạt chuẩn xuất xứ, tạo ra sự cạnh tranh về giá. Đồng thời, doanh nghiệp cũng làm việc chặt chẽ với khách hàng ngay từ giai đoạn phát triển mẫu, chào giá để cùng thống nhất phương án về nguyên phụ liệu và các điều kiện, làm sao đạt được các tiêu chí, cũng như rút ngắn thời gian sản xuất và giao hàng nhằm bù đắp lại phần chi phí nguyên liệu gia tăng”, ông Hiếu cho hay.

Đã đến lúc các doanh nghiệp cần nhìn nhận tầm quan trọng của xuất xứ nguồn cung nguyên phụ liệu, để các sản phẩm xuất khẩu đáp ứng tiêu chuẩn từ các FTA. Nhưng theo ông Trương Văn Cẩm, khi doanh nghiệp muốn chuyển đổi nguồn cung vẫn phải đi từng bước. Trước hết, doanh nghiệp phải đánh giá, xem xét toàn bộ chuỗi cung ứng nguyên phụ liệu, chiếm tỷ lệ bao nhiêu trong khả năng đáp ứng các tiêu chí từ các FTA đặt ra.

Trong khả năng cho phép, các doanh nghiệp cần nhanh chóng tìm kiếm và thay thế ngay nguồn cung nguyên phụ liệu từ trong nước. Trường hợp doanh nghiệp có đủ năng lực về tài chính, con người và công nghệ, có thể tập trung vào để nghiên cứu, đầu tư và sản xuất để chủ động đáp ứng nguồn cung nguyên phụ liệu đảm bảo nguồn gốc xuất xứ.

“Nhanh nhất hiện nay là doanh nghiệp liên kết, hoặc liên doanh với các nhà sản xuất ở các quốc gia ở gần, như Trung Quốc - nơi sản xuất nguyên phụ liệu hàng đầu thế giới; hay Đài Loan (Trung Quốc), Hàn Quốc để sản xuất nguyên phụ liệu ngay tại Việt Nam để đảm bảo nguồn gốc xuất xứ. Cách làm này giúp doanh nghiệp giảm chi phí, lại dễ quản lý, tập trung đánh giá nhà cung cấp, kiểm soát chất lượng, thời gian giao hàng cũng như đảm bảo các tiêu chí từ các FTA” ông Cẩm nêu giải pháp.

khong de map mo xuat xu nguyen phu lieu thanh rao can huong loi the fta hinh anh 2 — Chủ động nguồn nguyên phụ liệu làm tăng giá trị cạnh tranh cho sản phẩm, hưởng lợi thế từ các FTA

Rõ nguồn gốc không có nghĩa phải tự sản xuất tất cả

Nhận thấy tổng quan quy tắc xuất xứ từ các thị trường FTA vẫn có xu hướng tạo điều kiện cho các sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam, bà Trần Thanh Bình, Trưởng phòng Xuất xứ hàng hóa, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho rằng, doanh nghiệp cần lưu ý đến cơ chế từ những FTA, ngoài quy chế cộng gộp toàn phần có cả cộng gộp từng phần.

“Doanh nghiệp có thể xem xét tăng tỷ lệ hàm lượng nội địa trong thị trường có FTA. Chỉ cần tỷ lệ nội địa hóa từ 5%-10%, doanh nghiệp cũng có thể được cộng gộp để xét quy tắc xuất xứ. Đây cũng là một trong những tiêu chí để các doanh nghiệp có thể đáp ứng được yêu cầu về xuất xứ hàng hóa khi xuất khẩu vào FTA”, bà Bình lưu ý.

Nhấn mạnh hơn về tái cấu trúc nguồn cung, bà Bình cho rằng quy tắc xuất xứ không có nghĩa doanh nghiệp phải tự sản xuất tất cả. Hiện nhiều FTA cho phép sản phẩm cộng gộp xuất xứ, mở ra khả năng kết nối nguồn nguyên liệu giữa các thành viên. Khi đó, doanh nghiệp có thể xây dựng chuỗi cung ứng với các đối tác trong khu vực hiệp định, thay vì chỉ phụ thuộc vào nguồn cung từ một thị trường ngoài hiệp định.

Khi xuất khẩu của Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn nguyên phụ liệu nhập khẩu từ nước ngoài, sẽ làm giảm năng lực xuất khẩu. Nhất là khi nguồn nguyên phụ liệu đầu vào chưa đáp ứng xuất xứ, giá trị ưu đãi từ các FTA sẽ không được chuyển hóa đầy đủ thành lợi thế của doanh nghiệp. Điều này càng cho thấy bài toán xuất xứ không thể chỉ giải quyết chỉ ở khâu cuối cùng, doanh nghiệp xuất khẩu phải nhìn ngược trở lại chuỗi cung ứng, từ xuất xứ nguyên liệu cho đến khả năng chứng minh xuất xứ sản phẩm của mình.