Không để “mất bò mới lo làm chuồng”

• Thương hiệu nước mắm Phú Quốc bị xâm phạm
• Bài học từ vụ mất thương hiệu cà phê Buôn Ma Thuột  
• Tôn vinh giải thưởng Sao Vàng Đất Việt 2011

Cách đây 12 năm, kẹo dừa Bến Tre đã bị một doanh nghiệp Trung Quốc đăng ký độc quyền, ngăn chặn sản phẩm này vào Trung Quốc. Sau đó là một loạt các vụ mất thương hiệu điển hình như nước mắm Phú Quốc bị mất ở Thái Lan; thương hiệu thuốc lá Vinataba bị mất tại Lào và Campuchia… Mới đây nhất là thương hiệu cà phê Buôn Ma Thuột và cà phê Đắk Lắk rơi vào tay doanh nghiệp Trung Quốc và Pháp…

Thương hiệu nước mắm Phú Quốc đang bị công ty Việt Hương ở Hongkong xin đăng ký bảo hộ ở Trung Quốc.

Nguyên nhân thì có nhiều, nhưng theo ông Lê Thế Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Chống hàng giả và bảo vệ thương hiệu Việt Nam, các doanh nghiệp và các cơ quan quản lý địa phương chưa nhận thức được đầy đủ vai trò quan trọng của việc đăng ký xác lập quyền sở hữu trí tuệ. Có một thực tế là không ít nhà sản xuất của Việt Nam chỉ quan tâm đến cái lợi trước mắt, mà chưa có chiến lược phát triển lâu dài, chưa có sự quan tâm và bảo vệ thương hiệu. Chỉ đến lúc mất thương hiệu mới giật mình, lo tìm cách đòi lại.

Tiến sỹ Vũ Hải Yến, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu luật Sở hữu trí tuệ, Đại học Luật Hà Nội cho rằng, quy trình xác lập quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam vẫn còn bất cập. Điều này thể hiện ở chỗ, nhiều khi, địa phương cấp văn bằng bảo hộ chỉ dẫn địa lý trước, nhưng sau một thời gian dài mới thành lập tổ chức quản lý chỉ dẫn địa lý. Như vậy, tài sản trí tuệ đã được bảo hộ, nhưng lại không có tổ chức để quản lý tài sản này.

Theo Tiến sỹ Vũ Hải Yến, so với các nước trên thế giới, đặc biệt là các nước châu Âu thì nhiều nơi ở nước ta lại làm  theo một quy trình ngược. Bởi ở các nước châu Âu, trước khi đăng ký một chỉ dẫn địa lý thì bao giờ cũng thành lập tổ chức quản lý chỉ dẫn địa lý trước, một mặt để đăng ký xác lập quyền, thực hiện việc bảo vệ chỉ dẫn địa lý đó; mặt khác quản lý chất lượng của các sản phẩm, cấp phép cho các doanh nghiệp được sử dụng thương hiệu đó.

Thực tế cho thấy, khi đã để mất thương hiệu vào tay doanh nghiệp nước ngoài, thì việc lấy lại không hề đơn giản, đòi hỏi sự vào cuộc của cả doanh nghiệp, địa phương và nhiều cơ quan chức năng. Trong khi đó, việc mất thương hiệu sẽ tác động lớn đến uy tín, hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là vào những thị trường mà thương hiệu của mình đã bị đăng ký.

Theo ông Trần Hữu Nam, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ, các doanh nghiệp Viêt Nam cũng như các cơ quan quản lý địa phương cần có sự quan tâm thích đáng đến việc bảo vệ tài sản trí tuệ mà mình đang nắm giữ và cần nhận thức đầy đủ hơn đến tầm quan trọng của việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ không chỉ ở trong nước mà ở cả nước ngoài, tránh tình trạng đăng ký chậm trễ. “Việc bảo hộ tài sản trí tuệ của Việt Nam ở nước ngoài có thể thông qua nhiều con đường khác nhau. Ví dụ, ở nước nào không có cơ quan đăng ký chỉ dẫn địa lý thì có thể đăng ký theo hình thức nhãn hiệu, chứng nhận hoặc nhãn hiệu tập thể. Hiện nay, nếu chúng ta không nhanh chóng triển khai việc đăng ký thương hiệu thì không loại trừ công ty của các nước khác  sẽ tiếp tục chiếm đoạt nhãn hiệu thông qua hệ thống đăng ký nhãn hiệu quốc tế. Lúc đó, chúng ta sẽ rất khó khăn trong việc đòi lại ở từng nước trong hệ thống thành viên của Hiệp ước Madrit cũng như các nước ngoài hệ thống Madrit”-ông Trần Hữu Nam nói.

Thương hiệu góp phần duy trì và mở rộng thị trường cho doanh nghiệp, nâng cao văn minh thương mại và chống cạnh tranh không lành mạnh giữa các doanh nghiệp. Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế của đất nước, hàng hóa của Việt Nam có cơ hội thâm nhập vào thị trường quốc tế cũng như có nhiều hàng hóa của nước ngoài thâm nhập thị trường Việt Nam thì sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp càng trở nên gay gắt. Vì vậy, điều hết sức cần thiết hiện nay là bên cạnh việc xây dựng thương hiệu thì các doanh nghiệp Việt Nam phải tìm cách tự bảo vệ thương hiệu cho hàng hóa của mình, tránh tình trạng để mất thương hiệu rồi mới lo lấy lại./.