Không thể truy thu hàng nghìn tỷ
Vụ việc các doanh nghiệp lắp ráp ô tô có trốn hay không trốn thuế đã được làm sáng tỏ. Qua sự việc này, các cơ quan quản lý Nhà nước cần phải phải sửa đổi những quy định thời gian tới
Vụ việc tranh luận, có truy thu hay không truy thu hàng nghìn tỷ đồng tiền thuế linh kiện nhập khẩu của các doanh nghiệp lắp ráp ô tô trong nước đã khép lại khi mới đây Bộ Tài chính ra thông báo, hướng dẫn thuế nhập khẩu ưu đãi đối với linh kiện ô tô. Sự việc này đặt ra vấn đề phải sửa đổi những quy định và nêu rõ trách nhiệm của doanh nghiệp.
Doanh nghiệp “thoát” truy thu thuế
Trong số báo 54, ra ngày 7/7/2011, Báo TNVN có bài “Doanh nghiệp ô tô bị tố trốn thuế: Có truy thu được nghìn tỷ đồng?”. Nội dung bài báo phản ánh: Bộ Tài chính căn cứ vào Quyết định 05/2005 của Bộ Khoa học và Công nghệ (Bộ KHCN) quy định mức độ rời rạc của các linh kiện để ban hành Thông tư 184/2010 quy định mức thuế cho các linh kiện ô tô nhập khẩu. Theo quy định, chỉ cần một chi tiết không đảm bảo độ rời rạc, các linh kiện còn lại thay vì được hưởng thuế suất ưu đãi 0 - 27% sẽ bị áp thuế suất 77 - 82% đúng bằng thuế của xe nhập khẩu nguyên chiếc.
Trước nguy cơ bị ngành hải quan truy thu thuế lên tới nghìn tỷ đồng, các hãng ô tô như Honda Việt Nam, Ford Việt Nam… đã có văn bản “cầu cứu” các cơ quan quản lý Nhà nước. Doanh nghiệp (DN) cho rằng, họ phải đầu tư nhà xưởng, dây chuyền để lắp ráp xe trong nước. Nếu bị áp thuế 77 - 82%, xe lắp ráp trong nước không thể cạnh tranh được với xe nhập khẩu, như vậy sẽ không hợp tình. Thậm chí, ông Hiroshi Kitamura - Đại biện lâm thời Nhật Bản tại Việt Nam đã gửi thư tay tới lãnh đạo Bộ Tài chính, Tổng cục Hải quan và vụ chức năng Bộ Công thương đề nghị gỡ vướng về thuế linh kiện ô tô cho Honda Việt Nam…
Thực hiện kết luận của Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải, đồng ý về nguyên tắc hướng xử lý về thuế nhập khẩu linh kiện ô tô nêu tại Công văn số 10246/BTC-CST của Bộ Tài chính, ngày 3/10/2011, Bộ Tài chính đã có công văn gửi Cục hải quan các tỉnh, thành, hướng dẫn thuế nhập khẩu ưu đãi đối với linh kiện ô tô.
Theo đó, trường hợp trong bộ linh kiện ô tô rời đồng bộ hoặc không đồng bộ nhập khẩu có một hoặc một số linh kiện chưa đảm bảo mức độ rời rạc theo quy định của Quyết định 05 thì thực hiện phân loại áp dụng mức thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi của cả bộ linh kiện theo mã số và thuế suất của từng linh kiện nếu đáp ứng đủ các điều kiện sau: Đối với các linh kiện ô tô nhập khẩu trong giai đoạn từ ngày 15/4/2006 (ngày Thông tư số 19/2006/TT-BTC, ngày 15/3/2006 của Bộ Tài chính hướng dẫn phân loại mặt hàng linh kiện, phụ tùng ô tô có hiệu lực thi hành) đến ngày 31/12/2010: Tổng trị giá của các linh kiện nhập khẩu chưa đảm bảo mức độ rời rạc không vượt quá 10% tổng trị giá của các linh kiện (nhập khẩu và mua trong nước nếu có) để sản xuất, lắp ráp thành ô tô hoàn chỉnh của tất cả các loại xe trong từng năm.
Với các linh kiện ô tô nhập khẩu từ ngày 1/1/2011 trở đi: Thời điểm trước ngày cơ quan hải quan thực hiện kiểm tra phân loại, tính thuế bộ linh kiện: Tổng trị giá của linh kiện nhập khẩu chưa đảm bảo mức độ rời rạc không vượt quá 10% tổng trị giá của các linh kiện (nhập khẩu và mua trong nước nếu có) để sản xuất, lắp ráp thành ô tô hoàn chỉnh của tất cả các loại xe kể từ ngày 1/1/2011 đến ngày cơ quan hải quan thực hiện kiểm tra.
Thời điểm sau ngày cơ quan hải quan thực hiện kiểm tra phân loại, tính thuế bộ linh kiện ô tô: Tổng trị giá của các linh kiện nhập khẩu chưa đảm bảo mức độ rời rạc không vượt quá 10% tổng trị giá của các linh kiện (nhập khẩu và mua trong nước nếu có) để sản xuất, lắp ráp thành ô tô hoàn chỉnh của tất cả các loại xe kể từ ngày cơ quan hải quan thực hiện kiểm tra. Các linh kiện được hưởng ưu đãi không bao gồm khung, gầm, thân xe, thùng.
Theo tìm hiểu của phóng viên, danh sách DN nhập các chi tiết không đảm bảo độ rời rạc gồm: Vinamotor (với các chi tiết kính gắn sườn, ống xả, ghế), Honda Việt Nam (ghế, lốp và vành xe), Toyota Việt Nam (vành và lốp xe cho một số chủng loại), Ford Việt Nam (ống xả, ghế) và GM Daewoo (ghế). Qua tính toán, giá trị của những linh kiện không đảm bảo độ rời rạc đều dưới 10% tổng trị giá của các linh kiện. Chiểu theo hướng dẫn của Bộ Tài chính, 5 hãng xe ô tô trên đều thoát việc truy thu thuế.
Sẽ sửa đổi quy định
Như vậy, vụ việc có hay không việc sẽ truy thu thuế hàng nghìn tỷ đồng của các hãng ô tô đã được làm sáng tỏ. Nhìn lại vụ việc này, chúng ta nhận thấy các cơ quan quản lý Nhà nước đã tốn nhiều thời gian, công sức để giải quyết; các cơ quan báo chí thì tốn giấy mực mổ xẻ vấn đề: Có thực DN lách luật để trốn thuế? Nguyên nhân đã được chỉ ra và rõ ràng các cơ quan quản lý Nhà nước cần phải thực hiện trong thời gian tới. Theo kết luận ngày 26/8/2011 của Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải, Bộ Tài chính khẩn trương sửa đổi, bổ sung Thông tư số 184/2010/TT-BTC, ngày 15/11/2010 cho phù hợp.
Bên cạnh đó, Quyết định 05/2005 của Bộ KHCN được xây dựng dựa trên trình độ sản xuất ô tô đầu những năm 2000. Trong khi đó, công nghệ sản xuất ô tô của DN liên tục thay đổi theo hướng tích hợp nhiều tiện ích, đáp ứng thị hiếu của khách hàng. Cho nên, mới có chuyện đèn xi-nhan được tích hợp với gương chiếu hậu… Việc Quyết định 05/2005, quy định độ rời rạc, đèn xi-nhan và gương chiếu hậu phải rời nhau nay không còn phù hợp nữa. Chính vì vậy, trong thông báo kết luận ngày 26/8/2011, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải giao Bộ KHCN sửa đổi Quyết định số 05/2005/QĐ-BKHCN ngày 11/5/2005 cho phù hợp với thực tiễn của phát triển khoa học công nghệ, đảm bảo thực hiện chủ trương khuyến khích nội địa hóa ngành công nghiệp ô tô của Chính phủ.
Một nguyên nhân nữa được chỉ ra, đó là trách nhiệm của các DN. Họ rất hiểu Quyết định 05 của Bộ KHCN song không thực thi hết trách nhiệm, không thông báo với cơ quan quản lý Nhà nước việc thay đổi mẫu mã, tích hợp nhiều tiện ích vào một chi tiết. DN đã đẩy các bộ, ngành vào tình trạng sự đã rồi, phải “chạy theo” sự thay đổi của DN để giải quyết việc có truy thu thuế hay không truy thu thuế. Việc làm của DN gây nên sự nghi ngờ từ phía cơ quan quản lý Nhà nước và dư luận rằng, doanh nghiệp đã lách luật để trốn thuế?
Rõ ràng, việc sửa đổi văn bản tới đây cần thiết phải nêu rõ trách nhiệm của DN phải báo cáo cơ quan quản lý Nhà nước những thay đổi trong công nghệ sản xuất, tích hợp nhiều tiện tích vào một chi tiết, không đảm bảo yếu tố rời rạc. Bên cạnh đó, cần những chế tài buộc DN phải thực hiện quy định này. Có như vậy, các bộ, ngành mới chủ động trong công tác quản lý và cùng DN xử lý những tình huống mới phát sinh trong thực tiễn./.