Kích cầu thông qua hỗ trợ lãi suất – coi chừng chệch hướng

Chính vì vậy, việc giám sát, quản lý chặt chẽ các ngân hàng và doanh nghiệp trong việc triển khai, nhất là giám sát số vốn ưu đãi khi đưa ra khỏi ngân hàng được sử dụng như thế nào sẽ có ý nghĩa quyết định thành công.

Ước đến ngày thời điểm này, số tiền giải ngân theo chương trình hỗ trợ lãi suất trong toàn hệ thống ngân hàng đạt gần 120.000 tỷ đồng. Với mức lãi suất thông thường hiện nay là 10%/năm cộng với việc Chính phủ bù 4% lãi suất thì thực tế doanh nghiệp chỉ còn phải vay vốn với lãi suất trung bình 6%/năm. Nếu cộng với các chương trình cho vay ưu đãi của các tổ chức tín dụng đối với khách hàng truyền thống, thì lãi suất thực tế chỉ còn 2%, thậm chí là 0,5% - mức thấp nhất trong khu vực và thế giới.

Mục đích cuối cùng của chính sách này là góp phần giảm giá thành sản phẩm, khai thông sản xuất, tạo công ăn việc làm. Thế nhưng thực tế đã xuất hiện tình trạng, doanh nghiệp vay vốn hỗ trợ để đảo nợ. Hiểu một cách nôm na là: doanh nghiệp vay vốn với lãi suất thấp rồi sử dụng số tiền đó để trả khoản nợ vay lãi suất cao trước đây với mục đích khác, có thể là các dự án đầu tư bất động sản, chứng khoán… Thậm chí, có doanh nghiệp vay ở ngân hàng này nhưng lại trả khoản vay ở các ngân hàng khác. Điều này dẫn đế hệ quả là vô hình chung Nhà nước đã tài trợ cho các khoản vay không đúng mục đích hoặc ít ra là không hiệu quả được thực hiện trước đây của doanh nghiệp.

Theo phản ánh của chính một số giám đốc ngân hàng, hiện nay, đã xuất hiện tình trạng, một vài doanh nghiệp “thỏa thuận ngầm” với nhau để lập dự án ảo hoặc hợp đồng ma, qua mặt cán bộ tín dụng, nhằm vay được lãi suất thấp và sử dụng không đúng mục đích. Cũng không loại trừ trường hợp cán bộ ngân hàng và doanh nghiệp có thể cấu kết với nhau để lập những dự án “ma” để ăn chia phần lãi suất hỗ trợ. Trong những tình huống như vậy, các ngân hàng rất khó có thể giám sát việc sử dụng đúng mục đích nguồn vốn được hỗ trợ lãi suất. Hay một giả thiết khác đặt ra là khi nguồn vốn quay vòng và doanh nghiệp sử dụng để dùng không đúng mục đích thì ai sẽ chịu trách nhiệm?

Trong khi chuyện “xoay vòng” vốn hỗ trợ lãi suất có thể xảy ra thì việc có những doanh nghiệp tận dụng nguồn vốn này để kiếm lợi nhanh chóng là có thể có. Đó là những doanh nghiệp có đủ điều kiện về vay vốn nhưng không thực sự khó khăn mà vẫn dùng vốn tự có có để triển khai các hợp đồng và dự án. Tuy nhiên, trước nguồn hỗ trợ lãi suất, các doanh nghiệp này vẫn thực hiện vay vốn đúng quy định nhưng nguồn vốn của mình thì được dùng để gửi vào ngân hàng để lấy lãi hay sử dụng cho những mục đích khác có lãi hơn. Như vậy có nghĩa là chính sách kích cầu qua hỗ trợ lãi suất đã sai đối tượng ví như câu chuyện “nước chảy chỗ trũng”.

Cũng đã có chuyên gia trong ngành tài chính ngân hàng cảnh báo đang diễn ra tình trạng một số doanh nghiệp trích một phần trong khoản hỗ trợ 4% này cho cán bộ cho vay. Chính sự “cám dỗ” này sẽ tạo ra một động lực mới trong việc cho vay, rất có thể các điều kiện cho vay theo chương trình hỗ trợ lãi suất sẽ bị nới lỏng. Cũng đã xuất hiện hiện tượng, doanh nghiệp vay được vốn với lãi suất ưu đãi để rồi gửi lại ngân hàng để hưởng chênh lệch lãi suất hoặc doanh nghiệp tìm cách “chạy” dự án để được hưởng lãi suất thấp. Điều này cũng là một lý do lý giải cho câu chuyện đã có sự cạnh tranh ngầm giữa các ngân hàng thương mại để cho vay và giải ngân vốn hỗ trợ lãi suất trong thời gian qua.

Từ thực tế những gì đang diễn ra cho thấy, gánh nặng rủi ro và trách nhiệm giám sát đang được đẩy về các ngân hàng. Lúc này, nếu việc giám sát chỉ trông chờ vào chính các ngân hàng thương mại thì chưa đủ, vì bản thân các ngân hàng đều có mong muốn mở rộng tín dụng, để tăng lợi nhuận nên vai trò giám sát của Ngân hàng Nhà nước rất quan trọng. Nếu giám sát thực thi không tốt, chính sách kích cầu thông qua hỗ trợ lãi suất có thể sẽ chệch hướng. Và sự chệch hướng này chắc chắn để lại những hậu quả khó lường./.